Trả lời nhanh
Tơ thuộc loại bán tổng hợp (tơ nhân tạo) là tơ visco và tơ axetat. Hai loại này đều xuất phát từ xenlulozơ (polime thiên nhiên) rồi được gia công hoá học thành sợi. Các phương án như bông, tơ tằm, len là tơ thiên nhiên; nilon-6,6, capron, nitron, lapsan là tơ tổng hợp.
Vì sao tơ visco và tơ axetat là tơ bán tổng hợp?
“Bán tổng hợp” nghĩa là nguyên liệu đầu không phải do con người tổng hợp từ monome nhỏ, mà lấy sẵn từ thiên nhiên (ở đây là xenlulozơ trong gỗ, tre, nứa, bông), sau đó xử lí hoá học để tạo sợi mới.
- Tơ visco: xenlulozơ được xử lí với NaOH và CS2 tạo dung dịch nhớt (dung dịch visco), rồi ép qua lỗ nhỏ vào dung dịch axit để đông tụ thành sợi.
- Tơ axetat: xenlulozơ được este hoá với anhiđrit axetic (hoặc axit axetic) tạo xenlulozơ axetat, hoà tan rồi kéo thành sợi.
Mạch polime vẫn là mạch xenlulozơ (đã biến đổi một phần), nên người ta gọi là tơ nhân tạo.
Bảng phân loại tơ cần nhớ
| Loại | Đại diện | Nguồn gốc |
|---|---|---|
| Tơ thiên nhiên | Bông, len, tơ tằm | Có sẵn trong thực vật, động vật |
| Tơ bán tổng hợp (nhân tạo) | Tơ visco, tơ axetat | Chế biến từ xenlulozơ |
| Tơ tổng hợp | Nilon-6,6, nilon-6 (capron), nitron (olon), lapsan | Trùng hợp hoặc trùng ngưng từ monome |
Loại trừ từng nhóm phương án
- Bông: thành phần chính là xenlulozơ nhưng bông là sản phẩm thiên nhiên, chưa qua gia công hoá học để tạo sợi → tơ thiên nhiên, không phải bán tổng hợp. Đây là bẫy hay gặp vì cùng gốc xenlulozơ.
- Tơ tằm, len: bản chất là protein, do động vật tạo ra → tơ thiên nhiên.
- Nilon-6,6: điều chế từ hexametylenđiamin và axit ađipic bằng phản ứng trùng ngưng:
n H2N–[CH2]6–NH2 + n HOOC–[CH2]4–COOH → (–HN–[CH2]6–NH–CO–[CH2]4–CO–)n + 2n H2O (điều kiện: nhiệt độ, xúc tác, áp suất) → tơ tổng hợp. - Capron (nilon-6), nitron, lapsan: đều tạo từ monome (caprolactam, acrilonitrin, axit terephtalic và etylen glicol) → tơ tổng hợp.
Lưu ý: nếu đề của bạn có nhiều hơn một phương án trong nhóm visco/axetat thì chọn đúng phương án nêu tên hai loại này; còn nếu chỉ liệt kê bông, tơ tằm, nilon, capron, nitron… mà không có visco/axetat thì cần kiểm tra lại đề.
Mẹo nhớ nhanh
- Thấy visco hoặc axetat → nghĩ ngay “xenlulozơ chế biến” → nhân tạo.
- Thấy nilon, capron, nitron, lapsan → có monome riêng → tổng hợp.
- Thấy bông, len, tơ tằm → lấy thẳng từ thiên nhiên.
Lỗi sai thường gặp
- Chọn bông vì “cũng là xenlulozơ”. Cần phân biệt: có gia công hoá học thành sợi mới hay không.
- Nhầm tơ nhân tạo với tơ tổng hợp vì cả hai đều “do con người làm ra”. Tiêu chí đúng là nguồn polime ban đầu.
- Nhầm tơ visco là tơ tổng hợp vì có dùng hoá chất CS2, NaOH.
Bài luyện tập
- Dãy nào gồm toàn tơ tổng hợp: (a) tơ tằm, nilon-6; (b) nilon-6,6, lapsan, nitron; (c) visco, capron?
Đáp án: (b). (a) có tơ tằm thiên nhiên; (c) có visco là tơ nhân tạo. - Xenlulozơ axetat dùng để sản xuất loại tơ nào, thuộc nhóm nào?
Đáp án: tơ axetat, thuộc tơ bán tổng hợp (nhân tạo). - Trong các tơ: len, visco, nitron, axetat, có bao nhiêu tơ bán tổng hợp?
Đáp án: 2 (visco và axetat).
Câu hỏi thường gặp
Tơ bán tổng hợp còn gọi là gì?
Còn gọi là tơ nhân tạo, được chế biến từ polime thiên nhiên (chủ yếu là xenlulozơ) bằng phương pháp hoá học, ví dụ tơ visco và tơ axetat.
Bông có phải tơ bán tổng hợp không?
Không. Bông là tơ thiên nhiên có sẵn từ cây bông, dù thành phần chính cũng là xenlulozơ.
Tơ nilon-6,6 thuộc loại tơ nào?
Tơ tổng hợp, vì được điều chế bằng phản ứng trùng ngưng hexametylenđiamin với axit ađipic.
Tơ tằm và len thuộc loại tơ nào?
Là tơ thiên nhiên có bản chất protein, do động vật tạo ra.