Tơ được sản xuất từ xenlulozơ là tơ visco, tơ axetat

Trả lời nhanh

Tơ được sản xuất từ xenlulozơ là tơ visco (và tơ axetat), thuộc loại tơ nhân tạo, hay còn gọi là tơ bán tổng hợp. Tơ nilon-6,6 không phải đáp án vì nó là tơ tổng hợp, được tạo từ hexametylenđiamin và axit ađipic. Dấu hiệu nhận biết là nguyên liệu: xenlulozơ lấy từ gỗ, tre, nứa là polime thiên nhiên, được chế hoá học thêm để kéo thành sợi.

Phân loại tơ theo nguồn gốc

Muốn chọn đúng đáp án, em phân biệt ba nhóm tơ dựa vào việc nguyên liệu có sẵn trong tự nhiên hay do con người tổng hợp.

Nhóm	Nguyên liệu	Ví dụ
Tơ thiên nhiên	Lấy trực tiếp từ động vật, thực vật	Bông, len, tơ tằm
Tơ nhân tạo (bán tổng hợp)	Polime thiên nhiên (xenlulozơ) được chế hoá	Tơ visco, tơ axetat
Tơ tổng hợp	Monome tổng hợp từ hoá chất	Nilon-6,6, capron, nitron, lapsan

Tơ visco được sản xuất từ xenlulozơ như thế nào?

Xenlulozơ (từ bột gỗ, tre, nứa) được xử lí với dung dịch NaOH đặc để thành kiềm xenlulozơ.
Cho kiềm xenlulozơ tác dụng với CS₂ tạo xenlulozơ xantogenat tan trong kiềm, thành dung dịch nhớt gọi là visco.
Ép dung dịch visco qua các lỗ nhỏ vào bể axit H₂SO₄ loãng. Xenlulozơ được tái tạo và đông lại thành sợi.

Sợi visco mềm, hút ẩm tốt, dùng dệt vải và may mặc, nhưng kém bền hơn tơ tổng hợp khi ướt.

Tơ axetat cũng từ xenlulozơ

Tơ axetat điều chế bằng cách cho xenlulozơ tác dụng với anhiđrit axetic (CH₃CO)₂O để tạo xenlulozơ điaxetat hoặc triaxetat, sau đó hoà tan và kéo thành sợi. Vì các nhóm –OH của xenlulozơ được este hoá, tơ này nhẹ, bóng và ít hút ẩm hơn visco. Cả hai loại đều đi từ xenlulozơ nên đều là tơ nhân tạo.

Vì sao nilon-6,6 không phải đáp án?

Nilon-6,6 là poliamit điều chế bằng trùng ngưng hexametylenđiamin H₂N–[CH₂]₆–NH₂ với axit ađipic HOOC–[CH₂]₄–COOH. Nguyên liệu hoàn toàn khác xenlulozơ, không có vòng glucozơ nên không thể xếp vào tơ nhân tạo. Tương tự, tơ tằm (protein) là tơ thiên nhiên, còn tơ capron, nitron và lapsan đều là tơ tổng hợp.

Mẹo nhớ nhanh

Chữ “nhân tạo” = “nhân” thêm công đoạn lên chất có sẵn: xenlulozơ → visco, axetat.
Tơ có đuôi “on” hoặc “nilon” (nilon, olon, capron) thường là tổng hợp.
Tơ có nguồn gốc tự nhiên chứa protein (tơ tằm, len) thì thiên nhiên, đốt có mùi khét.

Lỗi sai thường gặp

Nhầm tơ visco là tơ tổng hợp vì cần hoá chất để chế biến. Quan trọng là nguyên liệu gốc vẫn là xenlulozơ.
Gọi tơ nhân tạo là “tơ thiên nhiên” vì nghĩ đến gỗ, tre. Gỗ chỉ là nguồn xenlulozơ, còn sợi là sản phẩm đã qua chế biến.
Nhầm tơ axetat là tơ tổng hợp hoàn toàn. Nó vẫn xuất phát từ xenlulozơ.

Bài luyện tập có đáp án

Câu 1. Dãy nào gồm toàn tơ nhân tạo: (a) visco, axetat; (b) tằm, bông; (c) capron, lapsan?

Đáp án: Dãy (a).

Câu 2. Xenlulozơ (C₆H₁₀O₅)_n thuộc loại polime nào và gồm các mắt xích nào?

Đáp án: Là polime thiên nhiên, gồm các mắt xích β-glucozơ nối với nhau; mỗi mắt xích C₆H₁₀O₅ có ba nhóm –OH tự do, nên mới có thể este hoá để làm tơ axetat.

Câu 3. Vì sao tơ axetat ít hút ẩm hơn tơ visco?

Đáp án: Nhóm –OH ưa nước của xenlulozơ đã bị este hoá thành nhóm axetat nên khả năng hút ẩm giảm.

Câu hỏi thường gặp

Tơ được sản xuất từ xenlulozơ là tơ nào?

Là tơ visco và tơ axetat. Cả hai đều thuộc loại tơ nhân tạo (bán tổng hợp) vì xuất phát từ xenlulozơ.

Tơ nilon-6,6 có sản xuất từ xenlulozơ không?

Không. Nilon-6,6 là tơ tổng hợp, điều chế từ hexametylenđiamin và axit ađipic bằng phản ứng trùng ngưng.

Tơ nhân tạo khác tơ tổng hợp ở điểm nào?

Tơ nhân tạo chế biến từ polime thiên nhiên có sẵn (xenlulozơ), còn tơ tổng hợp tạo từ các monome do con người tổng hợp.