Tơ nào được sản xuất từ xenlulozơ? Đáp án D

Trả lời nhanh

Đáp án D – tơ visco. Tơ visco được sản xuất bằng cách xử lí xenlulozơ (từ gỗ, tre, nứa) với NaOH và CS₂ thu được dung dịch nhớt rồi kéo thành sợi trong dung dịch axit. Vì xuất phát từ polime thiên nhiên có sẵn nên nó thuộc nhóm tơ bán tổng hợp (tơ nhân tạo). Tơ tằm là protein, còn capron và nilon-6,6 là tơ tổng hợp.

Đề bài

Tơ nào sau đây được sản xuất từ xenlulozơ?

A. Tơ tằm
B. Tơ capron
C. Tơ nilon-6,6
D. Tơ visco

Giải thích vì sao chọn D

Xenlulozơ là polisaccarit có công thức (C₆H₁₀O₅)_n, chiếm phần lớn trong bông, gỗ, tre, nứa. Mạch xenlulozơ rất dài nhưng không nóng chảy và khó tan, nên muốn kéo thành sợi phải biến đổi hoá học trước. Hai loại tơ nhân tạo quen thuộc điều chế từ xenlulozơ là tơ visco và tơ xenlulozơ axetat.

Quy trình tạo tơ visco tóm tắt như sau:

Xenlulozơ tác dụng với dung dịch NaOH đặc, tạo xenlulozơ kiềm (kiềm hoá).
Cho tác dụng với CS₂ được xenlulozơ xantogenat tan trong kiềm, tạo dung dịch keo nhớt gọi là “visco”.
Ép dung dịch này qua lỗ nhỏ (khuôn kéo sợi) vào bể axit H₂SO₄ loãng, xenlulozơ được tái tạo thành sợi tơ.

Tơ xenlulozơ axetat thì điều chế bằng phản ứng của xenlulozơ với anhiđrit axetic, tạo xenlulozơ điaxetat hoặc triaxetat.

Loại trừ từng phương án sai

Phương án	Nguồn gốc	Thành phần / monome	Kết luận
A. Tơ tằm	Thiên nhiên (do con tằm nhả ra)	Protein (fibroin)	Sai – không có xenlulozơ
B. Tơ capron	Tổng hợp	Trùng hợp caprolactam	Sai
C. Tơ nilon-6,6	Tổng hợp	Trùng ngưng hexametylenđiamin và axit ađipic	Sai
D. Tơ visco	Bán tổng hợp (nhân tạo)	Xenlulozơ đã biến đổi	Đúng

Hai phản ứng tạo tơ tổng hợp ở trên:

nH₂N-[CH₂]₆-NH₂ + nHOOC-[CH₂]₄-COOH → (-HN-[CH₂]₆-NHCO-[CH₂]₄-CO-)_n + 2nH₂O (nhiệt độ, xúc tác, áp suất)

nCaprolactam → (-NH-[CH₂]₅-CO-)_n (nhiệt độ, xúc tác)

Cả hai đều chứa nhóm amit –CO–NH– nên thuộc nhóm poliamit, không liên quan gì đến xenlulozơ.

Phân loại tơ để khỏi nhầm

Tơ thiên nhiên: bông, len, tơ tằm (lấy sẵn từ thực vật, động vật).
Tơ bán tổng hợp (nhân tạo): tơ visco, tơ xenlulozơ axetat – xuất phát từ xenlulozơ.
Tơ tổng hợp: nilon-6,6, capron (nilon-6), nitron (olon), lapsan… – điều chế từ monome nhờ phản ứng trùng hợp hoặc trùng ngưng.

Mẹo nhớ: thấy chữ “visco” hoặc “axetat” thì nghĩ ngay đến xenlulozơ; thấy “nilon”, “capron” thì nghĩ đến nhóm amit –CO–NH–.

Lỗi sai thường gặp

Chọn tơ tằm vì nghĩ “tơ tự nhiên thì từ xenlulozơ”. Thực tế sợi bông mới là xenlulozơ gần như nguyên chất, còn tơ tằm và len là protein.
Nhầm “nhân tạo” với “tổng hợp”. Tơ nhân tạo dùng polime có sẵn rồi chế biến; tơ tổng hợp phải tạo polime từ monome.
Cho rằng xenlulozơ kéo sợi trực tiếp được. Thực ra phải chuyển thành dạng dung dịch (visco) hoặc este (axetat) trước.

Bài tập luyện tập

Câu 1. Tơ nào sau đây thuộc loại tơ bán tổng hợp? (A) Tơ nitron; (B) Tơ xenlulozơ axetat; (C) Tơ lapsan; (D) Len.

Đáp án: B – điều chế từ xenlulozơ và anhiđrit axetic. Nitron, lapsan là tơ tổng hợp; len là tơ thiên nhiên.

Câu 2. Dãy nào chỉ gồm các tơ tổng hợp? (A) Tơ visco, nilon-6,6; (B) Tơ tằm, capron; (C) Nilon-6,6, capron; (D) Bông, nitron.

Đáp án: C – A có visco (nhân tạo), B có tơ tằm (thiên nhiên), D có bông (thiên nhiên).

Câu 3. Khi điều chế tơ nilon-6,6 từ 1 mol axit ađipic và 1 mol hexametylenđiamin (tạo thành một mắt xích), thu được bao nhiêu mol nước? Đáp án: 2 mol, vì mỗi liên kết amit tạo ra giải phóng 1 phân tử H₂O.

Câu hỏi thường gặp

Tơ visco thuộc loại tơ nào?

Tơ visco là tơ bán tổng hợp (còn gọi là tơ nhân tạo), vì được sản xuất từ xenlulozơ có sẵn trong gỗ, tre, nứa sau khi xử lí hoá học với NaOH và CS2.

Ngoài tơ visco, tơ nào khác cũng làm từ xenlulozơ?

Tơ xenlulozơ axetat, điều chế bằng phản ứng của xenlulozơ với anhiđrit axetic. Cả hai đều là tơ bán tổng hợp.

Tơ tằm có phải làm từ xenlulozơ không?

Không. Tơ tằm là tơ thiên nhiên có bản chất protein (chủ yếu là fibroin), gồm các mắt xích amino axit nối bằng liên kết peptit.

Tơ capron và nilon-6,6 khác nhau thế nào?

Capron điều chế bằng trùng hợp caprolactam, còn nilon-6,6 điều chế bằng trùng ngưng hexametylenđiamin với axit ađipic. Cả hai đều là poliamit, thuộc tơ tổng hợp.