Trả lời nhanh
Tính đa dạng sinh học của sinh vật (hay của quần xã) biểu hiện ở thành phần loài: có nhiều loài khác nhau và số lượng cá thể của mỗi loài tương đối phong phú, đồng đều. Nơi nào càng nhiều loài, cấu trúc càng phức tạp thì đa dạng sinh học càng cao. Nếu đề hỏi theo cấp độ tổng quát, đó là đa dạng gen, đa dạng loài và đa dạng hệ sinh thái.
Đề bài hiểu thế nào?
Câu hỏi “Tính đa dạng sinh học của sinh vật biểu hiện ở…” thường có phương án mở đầu là “thành phần loài…”. Mình trình bày theo cách giải thích để bạn tự chọn đúng, dù đề ghi phương án theo thứ tự nào.
Điểm mấu chốt: đa dạng sinh học được đo bằng sự phong phú về loài, không phải bằng tổng số cá thể hay kích thước cơ thể.
Đa dạng sinh học biểu hiện ở những mặt nào?
| Cấp độ | Biểu hiện | Ví dụ |
|---|---|---|
| Đa dạng gen (di truyền) | Các cá thể trong một loài có nhiều alen, nhiều kiểu gen khác nhau | Hàng nghìn giống lúa với đặc tính khác nhau |
| Đa dạng loài | Số lượng loài và số cá thể của mỗi loài trong một khu vực | Rừng mưa nhiệt đới có rất nhiều loài cây, thú, chim, côn trùng |
| Đa dạng hệ sinh thái | Nhiều kiểu hệ sinh thái với môi trường sống và quần xã khác nhau | Rừng ngập mặn, rạn san hô, đồng cỏ, sa mạc |
Vì sao “thành phần loài” là câu trả lời chính?
Khi nói về quần xã, độ đa dạng thể hiện qua hai yếu tố:
- Số lượng loài (độ phong phú): càng nhiều loài thì đa dạng càng cao.
- Số lượng cá thể của mỗi loài (độ đồng đều): các loài có số cá thể gần nhau thì quần xã đa dạng hơn quần xã bị một loài chiếm ưu thế tuyệt đối.
Vì vậy, đáp án nhắc đến thành phần loài và số lượng cá thể mỗi loài là đáp án đúng. Những phương án chỉ nói về một chỉ tiêu không liên quan (chỉ khối lượng sinh vật, chỉ kích thước cá thể, chỉ nơi sống) thì không phản ánh đúng tính đa dạng.
Ví dụ tự đặt: so sánh hai quần xã
Giả sử hai ô khảo sát, mỗi ô có 100 cá thể (số liệu minh hoạ).
- Ô A: 4 loài, mỗi loài 25 cá thể.
- Ô B: 2 loài, một loài 97 cá thể, loài kia 3 cá thể.
Ô A đa dạng hơn: nhiều loài hơn và phân bố số cá thể đều hơn. Ô B tuy cũng đủ 100 cá thể nhưng gần như chỉ có một loài, nên đa dạng thấp.
Quần xã nào thường có đa dạng sinh học cao?
- Môi trường thuận lợi, ổn định, nhiều nhiệt và ẩm (rừng mưa nhiệt đới, rạn san hô).
- Cấu trúc nhiều tầng, nhiều ổ sinh thái, ít loài cạnh tranh loại trừ nhau.
- Ít bị con người tác động mạnh.
Ngược lại, vùng cực, sa mạc, ruộng độc canh có ít loài nên đa dạng thấp.
Lỗi sai thường gặp
- Nghĩ nhiều cá thể thì đa dạng cao. Sai: một loài đông đến mấy vẫn chỉ là một loài.
- Nhầm đa dạng sinh học với năng suất sinh học (sản lượng sinh vật).
- Quên rằng đa dạng còn có mức gen và mức hệ sinh thái.
Mẹo nhớ: “Gen – Loài – Hệ sinh thái”; với quần xã chỉ cần nhớ “nhiều loài và đồng đều số cá thể”.
Bài luyện tập
- Một khu rừng có 30 loài cây, một ruộng ngô chỉ trồng một loài. Nơi nào đa dạng sinh học cao hơn? Giải thích.
Đáp án: Khu rừng, vì có nhiều loài hơn, thành phần loài phong phú. - Quần xã X có 3 loài với số cá thể 40, 30, 30; quần xã Y có 3 loài với số cá thể 90, 5, 5. Quần xã nào đa dạng hơn?
Đáp án: Quần xã X, vì số loài bằng nhau nhưng số cá thể phân bố đồng đều hơn. - Việc lưu giữ nhiều giống lúa địa phương thể hiện mức đa dạng nào?
Đáp án: Đa dạng gen (đa dạng di truyền).
Câu hỏi thường gặp
Tính đa dạng sinh học của sinh vật biểu hiện ở điều gì?
Biểu hiện ở thành phần loài, tức số lượng loài và số cá thể của mỗi loài. Ở nghĩa rộng gồm đa dạng gen, đa dạng loài và đa dạng hệ sinh thái.
Quần xã có nhiều cá thể thì có đa dạng sinh học cao không?
Không nhất thiết. Đa dạng phụ thuộc số loài và độ đồng đều giữa các loài, không phụ thuộc tổng số cá thể.
Đa dạng sinh học có mấy cấp độ?
Có ba cấp độ thường học: đa dạng gen, đa dạng loài và đa dạng hệ sinh thái.
Nơi nào thường có đa dạng sinh học cao nhất?
Những nơi khí hậu nóng ẩm, ổn định, cấu trúc nhiều tầng như rừng mưa nhiệt đới và rạn san hô.