Phép lai AaBb × AaBb: kiểu gen thuần chủng ở F1 chiếm tỉ lệ bao nhiêu?

Trả lời nhanh

Với phép lai P: AaBb × AaBb (hai cặp gen phân li độc lập), F1 có 4 kiểu gen thuần chủng: AABB, AAbb, aaBB, aabb. Mỗi kiểu chiếm 1/16 nên tổng tỉ lệ thuần chủng là 4/16 = 1/4 = 25%. Lí do: mỗi cặp gen cho đời con 1/2 thuần chủng, hai cặp độc lập nên nhân 1/2 × 1/2 = 1/4.

Đề bài này thường gặp dưới dạng: “Thực hiện phép lai P: AaBb × AaBb, các kiểu gen thuần chủng xuất hiện ở F1 là…” hoặc hỏi tỉ lệ của chúng. Bài viết này giải theo hai cách để em chọn cách nhanh nhất khi làm trắc nghiệm. Giả thiết thường kèm theo: mỗi gen quy định một tính trạng, các gen nằm trên các cặp nhiễm sắc thể khác nhau.

Cách 1: Lập bảng Punnett

Cơ thể AaBb cho 4 loại giao tử với tỉ lệ bằng nhau: AB, Ab, aB, ab (mỗi loại 1/4). Hai bên bố mẹ giống nhau nên có 4 × 4 = 16 tổ hợp.

♂ \ ♀ AB Ab aB ab
AB AABB AABb AaBB AaBb
Ab AABb AAbb AaBb Aabb
aB AaBB AaBb aaBB aaBb
ab AaBb Aabb aaBb aabb

Các ô nằm trên đường chéo chính (AABB, AAbb, aaBB, aabb) đều là kiểu gen đồng hợp cả hai cặp, tức thuần chủng.

Tỉ lệ kiểu gen ở F1

Đếm trong bảng, F1 có 9 kiểu gen với tỉ lệ 1 : 2 : 1 : 2 : 4 : 2 : 1 : 2 : 1.

Nhóm kiểu gen Các kiểu gen Tỉ lệ
Thuần chủng (đồng hợp 2 cặp) AABB, AAbb, aaBB, aabb 4/16 = 1/4
Dị hợp 1 cặp AABb, AaBB, Aabb, aaBb 8/16 = 1/2
Dị hợp 2 cặp AaBb 4/16 = 1/4

Kiểm tra: 1/4 + 1/2 + 1/4 = 1. Tổng bằng 1 nghĩa là em đã đếm đủ.

Cách 2: Nhân xác suất từng cặp gen (nhanh hơn)

Tách thành hai phép lai riêng rồi nhân kết quả, vì hai cặp gen phân li độc lập.

  • Aa × Aa → 1/4 AA : 2/4 Aa : 1/4 aa, nên đồng hợp (AA hoặc aa) = 1/2.
  • Bb × Bb → 1/4 BB : 2/4 Bb : 1/4 bb, nên đồng hợp (BB hoặc bb) = 1/2.
  • Thuần chủng cả hai cặp = 1/2 × 1/2 = 1/4.
  • Từng kiểu cụ thể, ví dụ aabb = 1/4 × 1/4 = 1/16.

Với n cặp gen dị hợp tự thụ hoặc giao phấn như trên, tỉ lệ thuần chủng là (1/2)n và số kiểu gen thuần chủng là 2n. Với n = 2 ta có 4 kiểu và tỉ lệ 1/4.

Liên hệ với kiểu hình

Nếu A trội hoàn toàn so với a, B trội hoàn toàn so với b, F1 có tỉ lệ kiểu hình 9 trội–trội : 3 trội–lặn : 3 lặn–trội : 1 lặn–lặn. Trong nhóm trội–trội (9 phần), chỉ có AABB là thuần chủng, chiếm 1/9. Đây là chỗ nhiều bạn nhầm khi đề hỏi “trong số cá thể mang kiểu hình trội về cả hai tính trạng”.

Lỗi sai thường gặp

  • Chỉ kể AABB và aabb. Quên AAbb và aaBB. Thuần chủng là đồng hợp ở mọi cặp gen, không cần giống nhau về chữ cái hoa hay thường.
  • Nhầm “thuần chủng” với “kiểu hình lặn”. Kiểu hình lặn–lặn (aabb) chỉ là 1/16; còn AABB cũng thuần chủng dù biểu hiện kiểu hình trội.
  • Nhầm mẫu số. Hỏi “trong tổng số F1” thì mẫu là 16; hỏi “trong số cá thể có kiểu hình trội–trội” thì mẫu là 9.
  • Cộng thay vì nhân xác suất của hai cặp gen độc lập.

Mẹo nhớ: “Dị hợp thì lai ra một nửa đồng hợp”. Mỗi cặp Aa × Aa cho 1/2 đồng hợp, có bao nhiêu cặp thì nhân bấy nhiêu lần 1/2.

Bài luyện tập

  1. Phép lai AaBbDd × AaBbDd (phân li độc lập). Tỉ lệ kiểu gen thuần chủng ở đời con là bao nhiêu, có mấy kiểu gen thuần chủng?
    Đáp án: (1/2)3 = 1/8; có 23 = 8 kiểu gen thuần chủng.
  2. Phép lai AaBB × AaBb. Tính tỉ lệ đời con có kiểu gen thuần chủng.
    Đáp án: Aa × Aa cho đồng hợp 1/2; BB × Bb cho BB = 1/2 (thuần chủng). Vậy 1/2 × 1/2 = 1/4.
  3. Phép lai AaBb × aabb. Tỉ lệ đời con thuần chủng là bao nhiêu?
    Đáp án: Aa × aa cho aa = 1/2 (đồng hợp); Bb × bb cho bb = 1/2. Vậy thuần chủng (chỉ có aabb) = 1/2 × 1/2 = 1/4.

Câu hỏi thường gặp

Phép lai AaBb × AaBb cho đời con bao nhiêu kiểu gen thuần chủng?

Có 4 kiểu gen thuần chủng là AABB, AAbb, aaBB và aabb. Mỗi kiểu chiếm 1/16 tổng số tổ hợp ở F1.

Tỉ lệ thuần chủng ở F1 của phép lai AaBb × AaBb là bao nhiêu?

Là 4/16 = 1/4 = 25%, vì mỗi cặp gen cho 1/2 đồng hợp và hai cặp phân li độc lập nên 1/2 × 1/2 = 1/4.

Phép lai AaBb × AaBb cho bao nhiêu kiểu gen, bao nhiêu kiểu hình?

F1 có 9 kiểu gen. Nếu mỗi gen trội hoàn toàn thì có 4 kiểu hình với tỉ lệ 9 : 3 : 3 : 1.

Trong số cá thể mang kiểu hình trội cả hai tính trạng, bao nhiêu phần là thuần chủng?

Chỉ có AABB thuần chủng, chiếm 1/9 số cá thể trội–trội (9 phần), không phải 1/16.