Trả lời nhanh
Thứ tự từ xích đạo về cực là: khối khí xích đạo → khối khí nhiệt đới (còn gọi là chí tuyến) → khối khí ôn đới → khối khí cực. Các khối khí được hình thành theo vĩ độ, nên càng đi từ xích đạo về cực thì nhiệt độ của khối khí càng giảm: nóng ẩm, nóng, ấm, lạnh.
Khối khí là gì và vì sao chia theo vĩ độ?
Khối khí là một phần lớn của lớp không khí, có phạm vi rộng hàng nghìn kilômét và có những đặc điểm tương đối đồng nhất về nhiệt độ, độ ẩm. Những đặc điểm này phụ thuộc vào nơi khối khí hình thành.
Ở gần xích đạo, Mặt Trời chiếu gần thẳng góc quanh năm nên mặt đất nhận nhiều nhiệt, không khí nóng. Càng về hai cực, góc chiếu càng nhỏ, nhiệt độ càng thấp. Vì vậy khối khí cũng được xếp thành các loại theo vĩ độ từ thấp lên cao.
Bảng so sánh bốn khối khí
| Thứ tự | Khối khí | Nơi hình thành | Tính chất chung |
|---|---|---|---|
| 1 | Xích đạo (kí hiệu E) | Vùng vĩ độ thấp quanh xích đạo | Rất nóng, ẩm |
| 2 | Nhiệt đới (chí tuyến, kí hiệu T) | Vùng chí tuyến | Nóng; trên đại dương ẩm, trên lục địa khô |
| 3 | Ôn đới (kí hiệu P) | Vùng vĩ độ trung bình | Ấm hơn vùng cực, mát hơn nhiệt đới |
| 4 | Cực (kí hiệu A) | Vùng vĩ độ cao, gần hai cực | Lạnh, khô |
Phân tích câu hỏi: vì sao đây là thứ tự đúng?
- Đặt “cực” lên đầu thì sai: cực là điểm xa xích đạo nhất, nên khối khí cực phải đứng cuối dãy.
- Đặt “ôn đới” trước “nhiệt đới” thì sai: vùng nhiệt đới nằm gần xích đạo hơn vùng ôn đới, nên khối khí nhiệt đới đi trước.
- Bỏ sót khối khí xích đạo thì chưa đủ: xích đạo là điểm xuất phát nên bốn khối khí đều phải kể ra.
Nếu đề cho dạng trắc nghiệm, em chỉ cần chọn dãy xếp theo nhiệt độ giảm dần: xích đạo – nhiệt đới – ôn đới – cực.
Mẹo nhớ nhanh
Em nhớ câu: “Xích – Nhiệt – Ôn – Cực”, tức là từ nóng nhất đến lạnh nhất. Cũng có thể nhớ theo kí hiệu E – T – P – A (Equatorial, Tropical, Polar-temperate, Arctic) nếu sách em dùng kí hiệu này.
Phân biệt với cách chia theo bề mặt
Ngoài chia theo vĩ độ, khối khí còn được chia theo bề mặt nơi hình thành:
- Khối khí hải dương: hình thành trên biển, đại dương, có độ ẩm cao.
- Khối khí lục địa: hình thành trên đất liền, tương đối khô.
Hai cách chia này kết hợp được với nhau, ví dụ “khối khí nhiệt đới hải dương” là khối khí nóng, ẩm; “khối khí cực lục địa” là khối khí lạnh, khô.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm “nhiệt đới” với “xích đạo”: xích đạo nóng ẩm hơn, nằm sát đường xích đạo; nhiệt đới nằm ở vùng chí tuyến.
- Cho rằng khối khí cực là khối khí ẩm: khối khí cực hình thành ở nơi rất lạnh nên chứa ít hơi nước, tính chất khô.
- Nghĩ rằng khối khí đứng yên: khối khí luôn di chuyển và làm thay đổi thời tiết nơi nó đi qua.
Bài luyện tập
- Điền vào chỗ trống: “Từ xích đạo về cực, nhiệt độ các khối khí …… dần.”
Đáp án: giảm. - Khối khí nằm giữa khối khí nhiệt đới và khối khí cực là khối khí nào?
Đáp án: khối khí ôn đới. - Khối khí “nhiệt đới hải dương” có tính chất gì?
Đáp án: nóng và ẩm, vì hình thành ở vùng nhiệt đới, trên biển hoặc đại dương.
Câu hỏi thường gặp
Từ xích đạo về cực có mấy khối khí?
Có bốn khối khí chính, sắp xếp theo vĩ độ tăng dần: khối khí xích đạo, khối khí nhiệt đới (chí tuyến), khối khí ôn đới và khối khí cực.
Khối khí nào nóng nhất, khối khí nào lạnh nhất?
Khối khí xích đạo nóng và ẩm nhất vì hình thành ở nơi nhận nhiều nhiệt Mặt Trời. Khối khí cực lạnh nhất vì hình thành ở vùng gần cực.
Khối khí nhiệt đới và khối khí chí tuyến có khác nhau không?
Đây là hai cách gọi của cùng một khối khí, hình thành ở vùng chí tuyến. Tên gọi phụ thuộc vào cách trình bày của từng tài liệu.
Khối khí hải dương và lục địa khác nhau thế nào?
Khối khí hải dương hình thành trên biển, đại dương nên ẩm. Khối khí lục địa hình thành trên đất liền nên khô hơn.