Trả lời nhanh
Theo Đacuyn, cơ chế tiến hóa là sự tích lũy các biến dị có lợi (chủ yếu là biến dị cá thể) và đào thải các biến dị có hại dưới tác dụng của chọn lọc tự nhiên. Cá thể mang biến dị có lợi sống sót, sinh sản nhiều hơn nên biến dị đó được giữ lại và tăng dần qua các thế hệ.
Hoàn thiện câu hỏi
Câu đầy đủ thường gặp là: “Theo Đacuyn, cơ chế tiến hóa là sự tích lũy các biến dị có lợi, đào thải các biến dị có hại dưới tác dụng của chọn lọc tự nhiên“. Khi gặp câu trắc nghiệm có chỗ trống như thế, em tìm phương án mang đúng hai ý: có lợi cho sinh vật và do chọn lọc tự nhiên giữ lại.
Vì sao là biến dị có lợi?
Đacuyn lập luận qua chuỗi các bước sau:
- Sinh vật sinh ra nhiều con hơn mức môi trường nuôi được, nên xảy ra đấu tranh sinh tồn.
- Trong loài luôn có biến dị cá thể: con cái sinh ra khác nhau và khác bố mẹ, theo nhiều hướng không định trước.
- Cá thể có biến dị phù hợp với môi trường sống sót tốt hơn, để lại nhiều con hơn.
- Biến dị có lợi được di truyền và tích lũy qua nhiều thế hệ, dẫn đến đặc điểm thích nghi và có thể hình thành loài mới.
Vậy “tích lũy” ở đây là tích lũy cái có lợi, vì chỉ những biến dị giúp sống sót và sinh sản mới được chọn lọc giữ lại.
Phân biệt hai loại biến dị theo Đacuyn
| Loại biến dị | Đặc điểm | Vai trò trong tiến hóa |
|---|---|---|
| Biến dị cá thể | Xuất hiện riêng lẻ ở từng cá thể khi sinh sản, hướng không xác định, có thể di truyền | Nguyên liệu của chọn lọc tự nhiên |
| Biến dị xác định | Cùng điều kiện ngoại cảnh thì cùng biến đổi theo một hướng, thường không di truyền (gần với thường biến ngày nay) | Ít có ý nghĩa với tiến hóa |
Những chỗ dễ nhầm
- Nhầm với đột biến: Đacuyn chưa biết đến đột biến hay gen. Khái niệm “đột biến, di nhập gen, yếu tố ngẫu nhiên…” thuộc thuyết tiến hóa tổng hợp hiện đại, không phải quan điểm của Đacuyn.
- Nhầm “xác định” với “cá thể”: biến dị xác định không phải nguyên liệu chính, nên phương án nói “tích lũy biến dị xác định” không phải ý của Đacuyn.
- Nhầm “trung tính”: biến dị trung tính (không lợi, không hại) là ý của thuyết tiến hóa trung tính do Kimura đề xuất, không phải của Đacuyn.
- Quên vế “đào thải”: chọn lọc tự nhiên vừa giữ lại cái có lợi vừa loại bỏ cái bất lợi; nếu đề hỏi cả hai vế thì cần chọn đủ.
Công lao và hạn chế của Đacuyn
Công lao: giải thích sự hình thành đặc điểm thích nghi và sự đa dạng của sinh giới bằng chọn lọc tự nhiên, đặt nền móng cho sinh học tiến hóa. Hạn chế: chưa hiểu nguyên nhân phát sinh biến dị và cơ chế di truyền, chưa phân biệt rõ biến dị di truyền với không di truyền.
Mẹo nhớ: “Đacuyn – Chọn lọc – Có lợi – Giữ lại”. Thấy tên Đacuyn thì nghĩ ngay đến chọn lọc tự nhiên và biến dị cá thể.
Bài luyện tập
- Điền vào chỗ trống: “Theo Đacuyn, nguyên liệu của chọn lọc tự nhiên là các … ”
Đáp án: biến dị cá thể. - Vì sao Đacuyn không giải thích được nguồn gốc của biến dị?
Đáp án: thời đó di truyền học chưa ra đời, chưa biết gen và đột biến. - Một quần thể sâu có màu xanh lẫn nâu, chim ăn sâu bắt sâu nâu trên lá xanh nhiều hơn. Theo Đacuyn điều gì xảy ra?
Đáp án: sâu xanh sống sót và sinh sản nhiều hơn, biến dị màu xanh có lợi được tích lũy, quần thể thích nghi với môi trường lá xanh.
Câu hỏi thường gặp
Theo Đacuyn, cơ chế tiến hóa là sự tích lũy các gì?
Là sự tích lũy các biến dị có lợi và đào thải các biến dị có hại dưới tác dụng của chọn lọc tự nhiên.
Nguyên liệu của chọn lọc tự nhiên theo Đacuyn là gì?
Là biến dị cá thể, tức những khác biệt xuất hiện ở từng cá thể trong quá trình sinh sản, theo hướng không xác định và có thể di truyền.
Đacuyn có nói đến đột biến không?
Không. Đacuyn chưa biết đến gen và đột biến; khái niệm này thuộc thuyết tiến hóa tổng hợp hiện đại.
Hạn chế lớn nhất của thuyết Đacuyn là gì?
Chưa giải thích được nguyên nhân phát sinh biến dị và cơ chế di truyền các biến dị đó.