Trả lời nhanh
Thành phần chủ yếu của dịch mạch gỗ là nước và các ion khoáng do rễ hút từ đất. Ngoài ra còn có một lượng nhỏ chất hữu cơ được tổng hợp ở rễ như amit, axit amin, hoocmôn (xitôkinin)… Vì vậy phương án chỉ ghi “amit và hoocmôn” là chưa đúng: đó chỉ là thành phần phụ, không phải thành phần chủ yếu.
Dịch mạch gỗ là gì?
Dịch mạch gỗ là dòng chất lỏng chảy trong mạch gỗ (xylem) của cây, gồm hai loại tế bào chết là quản bào và mạch ống. Dòng này đi theo chiều từ rễ lên thân, lá nên còn gọi là dòng đi lên.
Vì tế bào mạch gỗ đã chết, rỗng và nối thông với nhau thành ống, nước và chất tan di chuyển rất thuận lợi, ít bị cản trở.
Thành phần của dịch mạch gỗ
| Nhóm chất | Ví dụ | Mức độ |
|---|---|---|
| Nước | Nước từ đất qua lông hút, vào mạch gỗ của rễ | Chủ yếu (chiếm tỉ lệ lớn nhất) |
| Ion khoáng | NO3–, NH4+, PO43–, K+, Ca2+, Mg2+… | Chủ yếu |
| Chất hữu cơ tổng hợp ở rễ | Amit (asparagin, glutamin), axit amin, xitôkinin, một số vitamin, ancaloit… | Lượng nhỏ |
Rễ hấp thụ muối khoáng, nhất là nitơ, rồi đồng hoá ngay một phần thành axit amin, amit và hoocmôn. Các chất này đi theo dịch mạch gỗ lên nuôi chồi, lá non, quả.
Vì sao “amit và hoocmôn” không phải thành phần chủ yếu?
- Cây hút một lượng nước rất lớn mỗi ngày, phần lớn thoát ra qua lá; nồng độ chất tan trong dịch mạch gỗ rất loãng.
- Amit và hoocmôn chỉ là sản phẩm tổng hợp thêm ở rễ, có mặt với lượng ít.
- Nếu bỏ nước và ion khoáng thì dịch mạch gỗ không còn thực hiện được chức năng chính là cung cấp nước và dinh dưỡng khoáng cho cây.
Khi gặp câu trắc nghiệm này, hãy tìm phương án có “nước” và “ion khoáng”. Nếu phương án nào chỉ nêu chất hữu cơ mà không có nước thì loại ngay. Phương án nêu đủ “nước, ion khoáng và chất hữu cơ tổng hợp ở rễ” là cách nói đầy đủ nhất về dịch mạch gỗ.
So sánh với dịch mạch rây
| Tiêu chí | Dịch mạch gỗ | Dịch mạch rây |
|---|---|---|
| Thành phần chủ yếu | Nước, ion khoáng | Saccarôzơ, axit amin, vitamin, hoocmôn, một số ion khoáng dùng lại (như K+) |
| Chiều vận chuyển | Từ rễ lên lá (đi lên) | Từ lá (nơi quang hợp) đến nơi sử dụng, dự trữ (đi xuống và nhiều hướng) |
| Tế bào cấu tạo | Quản bào, mạch ống (chết) | Ống rây, tế bào kèm (sống) |
Mẹo nhớ: mạch gỗ chở “nước + khoáng”; mạch rây chở “đường + chất hữu cơ”.
Động lực đưa dịch mạch gỗ đi lên
- Lực đẩy (áp suất rễ): do hoạt động trao đổi chất của rễ, đẩy nước từ rễ lên; biểu hiện rõ qua hiện tượng ứ giọt.
- Lực hút do thoát hơi nước ở lá: động lực chủ yếu, kéo cột nước đi lên như cái bơm hút.
- Lực liên kết giữa các phân tử nước với nhau và với thành mạch gỗ: giữ cột nước liên tục, không bị đứt đoạn.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm dịch mạch gỗ với dịch mạch rây, cho rằng mạch gỗ chở đường saccarôzơ.
- Cho rằng mạch gỗ là các tế bào sống; thực tế quản bào và mạch ống là tế bào chết.
- Nghĩ rằng chỉ có chất vô cơ trong dịch mạch gỗ; thực tế vẫn có chất hữu cơ nhưng ít.
Bài luyện tập
Câu 1. Điền vào chỗ trống: “Dịch mạch gỗ gồm chủ yếu là … và …, ngoài ra có một lượng nhỏ …”.
Đáp án: nước; ion khoáng; chất hữu cơ được tổng hợp ở rễ (amit, axit amin, hoocmôn…).
Câu 2. Chất nào sau đây là thành phần chủ yếu của dịch mạch rây chứ không phải của dịch mạch gỗ: nước, saccarôzơ, NO3–?
Đáp án: saccarôzơ, vì đây là sản phẩm quang hợp từ lá được vận chuyển đi nuôi các cơ quan.
Câu 3. Động lực chủ yếu giúp dịch mạch gỗ đi lên những cây cao hàng chục mét là gì?
Đáp án: lực hút do thoát hơi nước ở lá, phối hợp lực liên kết giữa các phân tử nước và với thành mạch; áp suất rễ chỉ hỗ trợ.
Câu hỏi thường gặp
Thành phần chủ yếu của dịch mạch gỗ là gì?
Là nước và các ion khoáng do rễ hút từ đất. Ngoài ra có một lượng nhỏ chất hữu cơ tổng hợp ở rễ như amit, axit amin, hoocmôn.
Dịch mạch gỗ có chứa chất hữu cơ không?
Có, nhưng rất ít. Đó là các chất rễ tổng hợp từ nitơ như amit, axit amin, xitôkinin, ancaloit rồi được vận chuyển lên thân, lá.
Dịch mạch gỗ khác dịch mạch rây ở điểm nào?
Dịch mạch gỗ chủ yếu là nước và ion khoáng, đi từ rễ lên lá qua tế bào chết. Dịch mạch rây chủ yếu là saccarôzơ và các chất hữu cơ khác, đi từ lá đến nơi sử dụng qua tế bào sống.
Động lực nào đẩy dịch mạch gỗ đi lên?
Gồm áp suất rễ (lực đẩy), lực hút do thoát hơi nước ở lá (động lực chính) và lực liên kết giữa các phân tử nước với nhau và với thành mạch gỗ.