Trả lời nhanh
Truyện Lặng lẽ Sa Pa được kể ở ngôi thứ ba, nhưng điểm nhìn chủ yếu đặt ở nhân vật ông họa sĩ (có lúc là cô kĩ sư, bác lái xe). Nhờ vậy, anh thanh niên hiện lên gián tiếp, khách quan mà thấm thía; câu chuyện tự nhiên, linh hoạt, đồng thời bộc lộ được cảm xúc, suy ngẫm của người nghệ sĩ về con người và lẽ sống.
1. Xác định đúng ngôi kể và điểm nhìn
Nhiều bạn nhầm rằng ông họa sĩ là người kể chuyện vì truyện đi theo bước chân ông. Thực ra người kể không xưng “tôi” và không tham gia câu chuyện, nên đây là ngôi kể thứ ba.
Tuy nhiên, người kể thường “mượn mắt” ông họa sĩ để quan sát và cảm nhận. Đó gọi là điểm nhìn bên trong đặt ở một nhân vật. Cần phân biệt hai khái niệm này khi làm bài.
| Khái niệm | Trong Lặng lẽ Sa Pa |
|---|---|
| Ngôi kể | Ngôi thứ ba (người kể giấu mình, gọi nhân vật là “ông họa sĩ”, “anh thanh niên”, “cô kĩ sư”, “bác lái xe”) |
| Điểm nhìn | Chủ yếu từ ông họa sĩ; có đoạn chuyển sang cô kĩ sư; bác lái xe giới thiệu trước về anh thanh niên |
2. Tác dụng của ngôi kể thứ ba kết hợp điểm nhìn nhân vật
a. Khắc họa anh thanh niên một cách gián tiếp mà sâu sắc
Anh thanh niên làm việc một mình trên đỉnh Yên Sơn, cuộc gặp gỡ chỉ kéo dài khoảng ba mươi phút. Nếu anh tự kể về mình, nhân vật dễ thành người khoe công lao. Khi để người khác nhìn và nhận xét, vẻ đẹp của anh hiện ra tự nhiên: khiêm tốn, yêu công việc, sống có lí tưởng.
b. Tạo cái nhìn đa chiều, khách quan
Bác lái xe nói trước về anh, cô kĩ sư và ông họa sĩ tận mắt thấy anh, rồi mỗi người một cảm nhận. Nhiều góc nhìn đan lại khiến hình tượng anh thanh niên đáng tin, không bị tô vẽ.
c. Bộc lộ chiều sâu tâm hồn của ông họa sĩ
Do đi theo điểm nhìn của ông, người đọc thấy rõ sự xúc động, bối rối, cả sự nghĩ lại về nghề của một nghệ sĩ. Ông muốn vẽ anh nhưng nhận ra bức phác họa khó nói hết con người ấy. Qua đó, tác giả gợi ra tư tưởng: nghệ thuật phải bắt nguồn từ cuộc sống và những con người lao động thầm lặng.
d. Giúp mạch truyện tự nhiên, linh hoạt
Ngôi thứ ba cho phép người kể xen miêu tả cảnh Sa Pa, thuật lại đối thoại, rồi chuyển sang suy nghĩ nhân vật mà không bị gò bó. Truyện vì thế có chất trữ tình, nhẹ nhàng như chính cái tên “lặng lẽ”.
e. Làm nổi bật chủ đề
Truyện ca ngợi những con người lặng lẽ cống hiến cho đất nước thời kì xây dựng chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc. Cách kể không phô trương hợp với chủ đề này: người kể lặng lẽ, nhân vật chính cũng lặng lẽ.
3. Dàn ý trình bày khi làm bài
- Nêu ngôi kể (thứ ba) và điểm nhìn (chủ yếu qua ông họa sĩ).
- Chỉ ra một dẫn chứng cụ thể: chi tiết ông họa sĩ quan sát, rung động, muốn phác họa anh thanh niên.
- Phân tích 2–3 tác dụng: khắc họa nhân vật gián tiếp, bộc lộ cảm xúc người nghệ sĩ, tạo sự khách quan, tự nhiên.
- Kết luận: cách kể góp phần thể hiện chủ đề.
4. Đoạn văn mẫu (khoảng 150 chữ)
Truyện ngắn Lặng lẽ Sa Pa của Nguyễn Thành Long được kể ở ngôi thứ ba, song phần lớn câu chuyện được nhìn qua đôi mắt ông họa sĩ. Nhờ vậy, anh thanh niên không tự giới thiệu mà hiện lên qua cái nhìn đầy thiện cảm của người nghệ sĩ: một chàng trai trẻ gọn gàng, cởi mở, say mê công việc đo gió, đo mưa giữa đỉnh núi quanh năm mây phủ. Cách kể gián tiếp ấy làm vẻ đẹp của nhân vật trở nên chân thực, không khoa trương. Đồng thời, điểm nhìn từ ông họa sĩ giúp ta thấy rõ những rung động và suy nghĩ của ông về nghề nghiệp, về lẽ sống đẹp. Vì thế, câu chuyện ngắn mà gợi nhiều dư vị, đúng với tinh thần “lặng lẽ” mà tác giả muốn gửi gắm.
5. Lỗi sai thường gặp
- Viết “ngôi kể thứ nhất, ông họa sĩ kể”: sai, vì truyện không có người xưng “tôi”.
- Chỉ nêu “ngôi thứ ba” rồi dừng, không nói tác dụng và không có dẫn chứng.
- Nhầm tác dụng chung chung (“làm truyện hay hơn”) thay vì gắn với nhân vật và chủ đề.
- Không phân biệt ngôi kể với điểm nhìn.
Mẹo nhớ: Hỏi “ai đang nói?” để xác định ngôi kể, hỏi “ai đang nhìn?” để xác định điểm nhìn.
6. Bài luyện tập
Câu 1. Truyện được kể ở ngôi nào? Điểm nhìn đặt ở ai là chính?
Đáp án: Ngôi thứ ba; điểm nhìn chủ yếu ở ông họa sĩ.
Câu 2. Vì sao tác giả không để anh thanh niên tự kể về mình?
Gợi ý: Để nhân vật hiện lên khách quan, tránh vẻ tự khoe; đúng với tính khiêm tốn của anh; tạo dư địa cho cảm xúc của người gặp gỡ.
Câu 3. Viết 3–4 câu nêu tác dụng của việc để bác lái xe giới thiệu về anh thanh niên trước khi hai bên gặp nhau.
Gợi ý: Tạo sự tò mò, chuẩn bị tâm thế cho người đọc; cung cấp thông tin về công việc, hoàn cảnh sống của anh; khi gặp thật, hình ảnh được kiểm chứng và làm nổi bật hơn.
Câu hỏi thường gặp
Lặng lẽ Sa Pa được kể theo ngôi thứ mấy?
Truyện được kể ở ngôi thứ ba. Người kể giấu mình, không xưng "tôi", gọi các nhân vật bằng "ông họa sĩ", "anh thanh niên", "cô kĩ sư", "bác lái xe".
Ông họa sĩ có phải người kể chuyện không?
Không. Ông họa sĩ chỉ là nhân vật mà người kể chọn làm điểm nhìn để quan sát và cảm nhận về anh thanh niên, chứ ông không trực tiếp kể.
Tác dụng chính của ngôi kể trong Lặng lẽ Sa Pa là gì?
Giúp khắc họa anh thanh niên gián tiếp, khách quan; bộc lộ cảm xúc, suy ngẫm của ông họa sĩ; làm mạch truyện tự nhiên, linh hoạt và làm nổi bật chủ đề ca ngợi những con người lặng lẽ cống hiến.
Khi làm bài cần trình bày câu hỏi này thế nào?
Nêu ngôi kể và điểm nhìn, lấy một dẫn chứng cụ thể, phân tích hai đến ba tác dụng gắn với nhân vật và chủ đề, cuối cùng kết luận ngắn gọn.