Trả lời nhanh
Quy luật đai cao là sự thay đổi có tính quy luật của các thành phần địa lí và cảnh quan theo độ cao địa hình. Càng lên cao, nhiệt độ giảm và độ ẩm thay đổi nên khí hậu, đất, sinh vật phân thành các đai khác nhau, giống như khi đi từ vùng thấp về phía vĩ độ cao hơn.
Điền khuyết cho đúng
Câu hỏi thường gặp: “Quy luật đai cao là sự thay đổi có tính quy luật của các đối tượng địa lí theo …”. Chỗ trống điền là độ cao (độ cao của địa hình, của núi). Đây là dạng câu hỏi nhận biết, nên em chỉ cần nhớ đúng từ khoá “đai cao – độ cao”.
Vì sao các đối tượng địa lí thay đổi theo độ cao?
- Nhiệt độ: trong tầng đối lưu, lên cao 100 m nhiệt độ giảm trung bình khoảng 0,6°C. Đỉnh núi vì thế lạnh hơn chân núi rất nhiều dù cùng một vĩ độ.
- Độ ẩm và lượng mưa: mưa thường tăng đến một độ cao nhất định rồi giảm dần. Sườn đón gió và sườn khuất gió cũng khác nhau.
- Kéo theo: đất, sinh vật, thuỷ văn đổi theo, hình thành các đai đất và đai thực vật xếp tầng từ chân lên đỉnh núi.
Mẹo nhớ: “Lên cao – lạnh dần – cảnh quan đổi đai”.
Biểu hiện của quy luật đai cao
Mỗi vùng núi có một hệ thống đai cao riêng. Số lượng đai và độ cao ranh giới giữa các đai phụ thuộc vào vĩ độ, hướng sườn và độ cao tuyệt đối của núi.
- Núi càng cao, số đai càng nhiều.
- Núi ở vùng nhiệt đới có hệ thống đai phong phú hơn núi ở vùng ôn đới, vì chân núi nóng ẩm còn đỉnh núi rất lạnh.
- Ranh giới các đai ở sườn đón nắng thường cao hơn sườn khuất nắng; sườn đón gió ẩm và sườn khuất gió cũng có đai khác nhau.
Ví dụ ở nước ta, núi cao Hoàng Liên Sơn có ba đai chính:
Phân biệt với quy luật địa đới và phi địa đới
| Quy luật | Thay đổi theo | Nguyên nhân chính |
|---|---|---|
| Địa đới | Vĩ độ | Góc nhập xạ của Mặt Trời thay đổi theo vĩ độ |
| Đai cao | Độ cao địa hình | Nhiệt độ giảm, độ ẩm thay đổi theo độ cao |
| Phi địa đới (kinh độ) | Kinh độ (từ bờ biển vào lục địa) | Sự phân bố đất liền, biển và địa hình |
Quy luật đai cao và quy luật địa đới đều là sự phân đới, nhưng một bên theo chiều thẳng đứng, một bên theo chiều nằm ngang từ xích đạo về cực. Quy luật đai cao thuộc quy luật phi địa đới vì nguyên nhân gốc là địa hình, không phải bức xạ Mặt Trời theo vĩ độ.
Loại trừ các cách điền sai
- Vĩ độ: sai, đó là quy luật địa đới.
- Kinh độ: sai, đó là quy luật địa ô (từ ven biển vào sâu lục địa).
- Thời gian (mùa, năm): sai, đó là nhịp điệu mùa, không phải quy luật phân bố theo không gian.
- Độ cao: đúng.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm “đai cao” với “đới khí hậu”: đới khí hậu chạy theo vĩ độ, đai cao xếp theo độ cao.
- Tưởng đai cao chỉ có ở núi nhiệt đới. Thực tế mọi vùng núi đều có, chỉ khác số đai.
- Nhớ nhầm nguyên nhân là “lượng mưa tăng đều” – nguyên nhân chủ yếu là nhiệt độ giảm theo độ cao.
Luyện tập
- Một đỉnh núi cao 3000 m có nhiệt độ chân núi là 25°C. Nhiệt độ ở đỉnh khoảng bao nhiêu nếu giảm 0,6°C/100 m? Đáp án: giảm 30 × 0,6 = 18°C, nên đỉnh khoảng 7°C.
- Hiện tượng “đi từ chân lên đỉnh Phan-xi-păng, rừng thay đổi từ rừng rậm sang rừng thưa lùn” là biểu hiện của quy luật nào? Đáp án: quy luật đai cao.
- Vì sao hai núi cùng vĩ độ nhưng có số đai khác nhau? Đáp án: do độ cao tuyệt đối và hướng sườn khác nhau nên chênh lệch nhiệt, ẩm khác nhau.
Câu hỏi thường gặp
Quy luật đai cao là gì?
Là sự thay đổi có tính quy luật của các thành phần địa lí và cảnh quan theo độ cao của địa hình, thể hiện rõ ở vùng núi.
Nguyên nhân chủ yếu của quy luật đai cao là gì?
Nhiệt độ giảm theo độ cao (khoảng 0,6°C mỗi 100 m) cùng với sự thay đổi độ ẩm, lượng mưa, kéo theo đất và sinh vật thay đổi.
Quy luật đai cao khác quy luật địa đới thế nào?
Địa đới thay đổi theo vĩ độ do bức xạ Mặt Trời; đai cao thay đổi theo độ cao địa hình do nhiệt độ và độ ẩm.
Số lượng đai cao của mỗi ngọn núi có giống nhau không?
Không. Số đai phụ thuộc vào vĩ độ, độ cao tuyệt đối và hướng sườn; núi càng cao, nằm ở vùng nhiệt đới thì thường có nhiều đai hơn.