Trả lời nhanh
Quy luật đai cao của vỏ địa lí là quy luật về sự thay đổi có quy luật của các thành phần tự nhiên và cảnh quan địa lí theo độ cao của địa hình. Nguyên nhân chính là nhiệt độ giảm dần khi lên cao, kèm theo sự thay đổi của lượng mưa và độ ẩm, nên ở mỗi độ cao hình thành một “đai” cảnh quan riêng.
Câu hỏi thường gặp ở dạng điền khuyết
Đề thường cho dưới dạng: “Quy luật đai cao là sự thay đổi có quy luật của các thành phần và cảnh quan địa lí theo …”. Chỗ trống cần điền là độ cao (độ cao địa hình, tức khi đi từ chân núi lên đỉnh núi).
Đừng điền “vĩ độ” (đó là quy luật địa đới) hay “kinh độ” (đó là quy luật địa ô).
Quy luật đai cao là gì?
Khi leo núi, em sẽ thấy không khí mát dần, cây cối thay đổi: dưới chân núi là rừng rậm, lên cao rừng thưa hơn, cây thấp hơn, lên nữa là đồng cỏ hoặc đá trơ. Sự thay đổi đó không ngẫu nhiên mà diễn ra theo từng lớp, từng “đai” nối tiếp nhau. Đó chính là quy luật đai cao.
Một đai cao là phần sườn núi nằm trong một khoảng độ cao nhất định, có khí hậu, đất và sinh vật tương đối đồng nhất.
Nguyên nhân của quy luật đai cao
- Nhiệt độ giảm theo độ cao: trung bình cứ lên cao 100 m, nhiệt độ giảm khoảng 0,6 °C. Đây là nguyên nhân quan trọng nhất.
- Mưa và độ ẩm thay đổi: lượng mưa thường tăng đến một độ cao nhất định (nơi hơi nước ngưng tụ nhiều nhất) rồi giảm ở những độ cao lớn hơn.
- Hướng sườn: sườn đón gió mưa nhiều, sườn khuất gió khô hơn nên các đai ở hai sườn không nằm ở cùng độ cao.
Biểu hiện của quy luật đai cao
Khí hậu thay đổi kéo theo thổ nhưỡng và sinh vật thay đổi. Vì vậy trên một ngọn núi có thể thấy nhiều đai thực vật và đất khác nhau:
| Vị trí trên núi | Khí hậu | Đất và sinh vật (khái quát) |
|---|---|---|
| Chân núi | Nóng, ẩm hơn | Đất và rừng giống vùng đồng bằng xung quanh |
| Sườn giữa | Mát dần, ẩm | Rừng lá rộng, rồi rừng hỗn hợp, cây thấp dần |
| Gần đỉnh | Lạnh, gió mạnh | Rừng thưa, cây bụi, đồng cỏ núi cao; trên cùng có thể là băng tuyết |
Ví dụ ở Việt Nam (dãy Hoàng Liên Sơn, đỉnh Fansipan cao 3143 m): có ba đai chính là đai nhiệt đới gió mùa ở chân núi, đai cận nhiệt đới gió mùa trên núi và đai ôn đới gió mùa trên núi. Ở miền Bắc, đai nhiệt đới gió mùa lên đến độ cao khoảng 600–700 m; ở miền Nam lên đến khoảng 900–1000 m. Đai cận nhiệt đới lên đến khoảng 2600 m, trên đó là đai ôn đới.
Đặc điểm cần nhớ
- Số lượng đai nhiều hay ít phụ thuộc vào độ cao của núi: núi càng cao, càng nhiều đai.
- Núi càng gần xích đạo thì có đủ nhiều đai hơn; đai chân núi nằm trong đới khí hậu nơi núi tọa lạc.
- Ranh giới các đai không cố định: khác nhau giữa sườn đón gió và sườn khuất gió, giữa sườn nắng và sườn râm.
Phân biệt ba quy luật của vỏ địa lí
| Quy luật | Thay đổi theo | Nguyên nhân chủ yếu |
|---|---|---|
| Địa đới | Vĩ độ | Góc chiếu của tia sáng Mặt Trời thay đổi theo vĩ độ |
| Địa ô | Kinh độ (từ vùng ven biển vào sâu lục địa) | Sự phân bố đất liền – biển, ảnh hưởng của biển giảm dần vào trong |
| Đai cao | Độ cao địa hình | Nhiệt độ giảm và mưa, ẩm thay đổi theo độ cao |
Mẹo nhớ: địa đới – đi ngang theo vĩ tuyến, từ Xích đạo về cực; địa ô – đi từ biển vào lục địa; đai cao – đi lên núi.
Địa ô và đai cao cùng thuộc nhóm quy luật phi địa đới, vì chúng không phụ thuộc trực tiếp vào bức xạ Mặt Trời theo vĩ độ.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm đai cao với địa đới vì cả hai đều có “nóng – lạnh”. Hãy nhìn yếu tố thay đổi: vĩ độ hay độ cao.
- Cho rằng cùng một độ cao thì mọi núi có đai giống nhau. Thực tế phụ thuộc vị trí địa lí của núi và hướng sườn.
- Quên rằng đai cao còn do mưa, không chỉ do nhiệt độ.
Bài tập luyện tập
- Điền vào chỗ trống: “Càng lên cao, nhiệt độ càng …, nên các đai cảnh quan thay đổi theo …”.
Đáp án: giảm; độ cao. - Tính (ví dụ tự đặt): chân núi có nhiệt độ trung bình 24 °C. Đỉnh núi cao 2000 m thì nhiệt độ khoảng bao nhiêu?
Đáp án: giảm 0,6 × 20 = 12 °C, nên khoảng 12 °C. - Giải thích: vì sao hai sườn của cùng một ngọn núi có thể có ranh giới đai cao khác nhau?
Đáp án: do hướng sườn khác nhau, lượng mưa, độ ẩm và lượng bức xạ nhận được khác nhau (đón gió/khuất gió, sườn nắng/sườn râm).
Câu hỏi thường gặp
Quy luật đai cao của vỏ địa lí là quy luật về gì?
Là quy luật về sự thay đổi có quy luật của các thành phần tự nhiên và cảnh quan địa lí theo độ cao của địa hình.
Nguyên nhân chính của quy luật đai cao là gì?
Nhiệt độ giảm dần theo độ cao (khoảng 0,6 °C/100 m), cùng với sự thay đổi của lượng mưa và độ ẩm.
Quy luật đai cao khác quy luật địa đới như thế nào?
Địa đới thay đổi theo vĩ độ, còn đai cao thay đổi theo độ cao địa hình. Đai cao thuộc nhóm quy luật phi địa đới.
Vì sao núi càng cao thì càng có nhiều đai?
Vì độ chênh cao lớn làm nhiệt độ giảm nhiều hơn, tạo ra nhiều tầng khí hậu, đất và sinh vật khác nhau từ chân lên đỉnh núi.