Trả lời nhanh
Phương thức biểu đạt chính của bài thơ Bếp lửa (Bằng Việt) là biểu cảm. Toàn bài là dòng hồi tưởng, nhớ thương và biết ơn của người cháu đối với bà. Tác giả còn kết hợp tự sự, miêu tả và một chút nghị luận để câu chuyện về bà hiện lên cụ thể, còn cảm xúc thì sâu hơn.
Vì sao biểu cảm là phương thức chính?
Muốn xác định phương thức biểu đạt chính, em hỏi: người viết viết để làm gì? Bằng Việt không viết để kể trọn một câu chuyện hay tả một bếp lửa. Ông viết để bày tỏ tình cảm với bà. Đó là mục đích giao tiếp của bài thơ, và đó chính là biểu cảm.
Dấu hiệu nhận ra biểu cảm trong bài:
- Điệp ngữ “bếp lửa” mở đầu và đi suốt bài, gắn với nỗi nhớ và hình ảnh người bà.
- Giọng thơ tâm tình, xưng “cháu – bà”, có lời gọi, câu cảm thán, câu hỏi tu từ.
- Cảm xúc phát triển theo mạch: nhớ bà → nhớ tuổi thơ gian khó → biết ơn → suy ngẫm về bà → nhớ bà khi đã đi xa.
Hai dòng mở đầu bài thơ đã cho thấy điều đó:
Một bếp lửa chờn vờn sương sớm
Một bếp lửa ấp iu nồng đượm
Hình ảnh bếp lửa ở đây gợi nhiều hơn là tả. Nó mở ra kí ức và tình cảm, nên đây là biểu cảm thông qua hình ảnh.
Các phương thức kết hợp
| Phương thức | Biểu hiện trong bài | Tác dụng |
|---|---|---|
| Biểu cảm (chính) | Nỗi nhớ, lòng biết ơn bà, lời cảm thán, điệp ngữ | Thể hiện tình bà cháu thiêng liêng |
| Tự sự | Kể về những năm tháng sống bên bà, nạn đói, giặc đốt làng, bà một mình giữ nhà | Làm nền hiện thực cho cảm xúc |
| Miêu tả | Bếp lửa chờn vờn, tiếng tu hú kêu, dáng bà nhóm lửa sớm sớm chiều chiều | Tạo hình ảnh gợi cảm, giàu sức gợi |
| Nghị luận | Những suy ngẫm về bà và ngọn lửa bà nhen: lửa của sự sống, niềm tin | Nâng cảm xúc lên tầm suy tưởng, khái quát |
Loại trừ các cách trả lời dễ nhầm
- Tự sự: có sự việc nhưng chúng rời rạc, được nhắc đến để gợi nhớ chứ không có cốt truyện hoàn chỉnh. Vì vậy chỉ là phương thức hỗ trợ.
- Miêu tả: hình ảnh bếp lửa, bà đều được tả, nhưng tả để bộc lộ tình cảm, không nhằm tái hiện đối tượng cho đầy đủ.
- Nghị luận: chỉ xuất hiện ở những câu suy ngẫm ngắn, không có hệ thống luận điểm, luận cứ.
- Thuyết minh: bài không giới thiệu đặc điểm, cách nhóm bếp, nên loại.
Mẹo nhớ và lỗi sai thường gặp
- Mẹo: thơ trữ tình gần như luôn có biểu cảm là phương thức chính. Tự sự, miêu tả chỉ là “người giúp việc” cho cảm xúc.
- Lỗi 1: chọn tự sự vì thấy bài kể nhiều chuyện về bà. Hãy nhớ: có kể chuyện chưa chắc là tự sự chính.
- Lỗi 2: chọn miêu tả vì tiêu đề là “Bếp lửa”. Hình ảnh bếp lửa là biểu tượng, không phải đối tượng để tả.
- Lỗi 3: chỉ ghi một phương thức khi đề hỏi “những phương thức nào được sử dụng”. Khi đó hãy nêu cả chính lẫn phụ.
Cách trình bày khi làm bài tự luận
Em có thể viết gọn như sau: “Bài thơ Bếp lửa sử dụng phương thức biểu đạt chính là biểu cảm, kết hợp với tự sự, miêu tả và nghị luận. Biểu cảm giúp tác giả bày tỏ tình yêu thương, lòng biết ơn đối với bà, qua đó làm nổi bật tình bà cháu và tình yêu quê hương, đất nước.”
Bài luyện tập
- Câu 1. Nêu hai dấu hiệu cho thấy Bếp lửa thiên về biểu cảm hơn tự sự.
Gợi ý đáp án: (1) Mạch bài đi theo diễn biến cảm xúc của người cháu, không theo diễn biến sự việc; (2) có nhiều lời gọi, câu cảm thán, điệp ngữ thể hiện tình cảm trực tiếp. - Câu 2. Hình ảnh tiếng tu hú kêu trong bài thuộc phương thức nào? Vì sao?
Gợi ý đáp án: Thuộc miêu tả, nhưng phục vụ biểu cảm: âm thanh gợi không gian làng quê và nỗi nhớ da diết của cháu khi nhớ về bà. - Câu 3. Đề bài: “Chỉ ra phương thức biểu đạt chính và nêu tác dụng.” Em viết thế nào?
Gợi ý đáp án: Biểu cảm; tác dụng là bộc lộ tình cảm sâu nặng, lòng biết ơn bà, khơi gợi tình cảm gia đình ở người đọc.
Câu hỏi thường gặp
Phương thức biểu đạt chính của bài Bếp lửa là gì?
Là biểu cảm. Bài thơ chủ yếu bày tỏ nỗi nhớ và lòng biết ơn của người cháu đối với bà, các yếu tố khác chỉ hỗ trợ cho mạch cảm xúc ấy.
Bài Bếp lửa có yếu tố tự sự không?
Có. Bài kể lại những năm tháng cháu sống bên bà, nạn đói và giặc đốt làng. Tuy nhiên tự sự chỉ là phương thức kết hợp, không phải phương thức chính.
Bếp lửa viết theo thể thơ nào?
Bài thơ viết theo thể tự do, gồm các dòng thơ dài ngắn không đều, trong đó có nhiều dòng 7–8 chữ, nhịp điệu như lời tâm tình.
Khi đề hỏi các phương thức biểu đạt thì ghi thế nào?
Em nêu phương thức chính là biểu cảm, rồi kể thêm các phương thức kết hợp là tự sự, miêu tả, nghị luận, kèm một dẫn chứng ngắn cho mỗi loại.