Trả lời nhanh
Đáp án đúng là C. Phương pháp tìm hiểu tự nhiên đi theo thứ tự (4) quan sát và đặt câu hỏi nghiên cứu, (1) hình thành giả thuyết, (3) lập kế hoạch kiểm tra giả thuyết, (5) thực hiện kế hoạch, rồi (2) rút ra kết luận. Phương án C viết tắt chuỗi ấy là (4); (1); (3); (5); (2). Một số tóm tắt bỏ mất bước thực hiện kế hoạch; chuỗi đủ năm bước mới khớp sách.
Đề bài và bốn phương án
Câu trong sách bài tập Khoa học tự nhiên 7, bài phương pháp học tập môn Khoa học tự nhiên, yêu cầu sắp xếp các bước cho đúng thứ tự.
- (1) Hình thành giả thuyết.
- (2) Rút ra kết luận.
- (3) Lập kế hoạch kiểm tra giả thuyết.
- (4) Quan sát và đặt câu hỏi nghiên cứu.
- (5) Thực hiện kế hoạch.
Bốn cách sắp xếp thường gặp là:
- A. (1); (2); (3); (4); (5).
- B. (5); (4); (3); (2); (1).
- C. (4); (1); (3); (5); (2).
- D. (3); (4); (1); (5); (2).
Lưu ý: thứ tự phương án có thể khác trong đề của em. Em hãy đối chiếu bằng nội dung từng bước, đừng chỉ nhớ chữ C.
Vì sao chuỗi (4), (1), (3), (5), (2) là đúng
Bước mở đầu phải là việc em nhìn thấy một hiện tượng và biến nó thành câu hỏi có thể kiểm tra. Ví dụ: hai cốc nước giống nhau, một cốc để ngoài nắng và một cốc để trong phòng, sau vài giờ mực nước không còn bằng nhau. Câu hỏi nghiên cứu là nước bay hơi có phụ thuộc nhiệt độ hay không. Đó là bước (4). Chưa quan sát thì chưa có việc gì để giải thích.
Từ câu hỏi, em nêu một câu trả lời tạm, gọi là giả thuyết. Giả thuyết phải đoán được một kết quả. Với hai cốc nước, giả thuyết có thể là: ở nơi nóng hơn, nước bay hơi nhanh hơn. Đó là bước (1). Giả thuyết chưa phải kết luận. Nó chỉ là dự đoán để mang đi kiểm.
Muốn kiểm, em phải nói trước mình sẽ làm gì, đo gì, giữ nguyên yếu tố nào. Kế hoạch ở bước (3) gồm: hai cốc cùng loại, cùng lượng nước, cùng thời gian, chỉ khác chỗ đặt. Nếu đổi cả cốc, cả lượng nước lẫn chỗ đặt thì khi mực nước khác nhau em không biết nguyên nhân là nhiệt độ hay là lượng nước ban đầu.
Bước (5) là làm đúng kế hoạch ấy: rót nước, đặt cốc, đợi, đo phần còn lại. Chưa làm bước này thì mọi câu sau chỉ là đoán.
Bước (2) đến cuối cùng. Em so kết quả với giả thuyết. Nếu cốc ngoài nắng vơi nhiều hơn, kết luận là nhiệt độ cao làm nước bay hơi nhanh hơn trong điều kiện vừa thử. Kết luận chỉ nói trong phạm vi phép thử, không nhảy sang mọi chất lỏng ở mọi nơi.
Vì sao A, B và D sai
Phương án A xếp (1) rồi (2) ngay từ đầu. Hình thành giả thuyết trước khi quan sát nghĩa là em bịa một câu trả lời khi chưa có hiện tượng. Rút kết luận ở vị trí thứ hai còn sớm hơn: chưa có kế hoạch và chưa có số liệu. Ba bước sau của A là kế hoạch, quan sát và thực hiện, tức là làm ngược đời: kết luận xong mới đi xem.
Phương án B bắt đầu bằng (5), thực hiện kế hoạch khi chưa có câu hỏi, chưa có giả thuyết và chưa có kế hoạch. Làm thí nghiệm kiểu này dễ thành thử cho có. B cũng đặt kết luận trước giả thuyết, nên em không còn gì để kiểm.
Phương án D mở bằng (3), lập kế hoạch trước cả quan sát. Kế hoạch kiểm tra phải bám một giả thuyết cụ thể. Chưa biết mình đang hỏi điều gì thì không biết cần giữ nguyên yếu tố nào. D có đúng đoạn cuối (1); (5); (2) nhưng hai bước đầu đã đảo, nên cả dãy sai.
Lỗi hay gặp là học thuộc mặt chữ (4)-(1)-(3)-(5)-(2) mà không đọc lại nội dung. Khi đề đảo số thứ tự của năm bước, chuỗi số đổi còn thứ tự việc làm thì không đổi. Em hãy đọc thành câu: quan sát và hỏi, nêu giả thuyết, lập kế hoạch, làm theo kế hoạch, kết luận.
Ba câu luyện và đáp án
Câu 1. Bạn Minh thấy bánh mì trong hộp kín để bàn để mốc nhanh hơn bánh để trong ngăn mát. Hãy viết năm bước, mỗi bước một câu.
Đáp án gợi ý: Hỏi vì sao bánh ở nhiệt độ phòng mau mốc hơn. Giả thuyết: nơi ấm và ẩm, mốc phát triển nhanh hơn. Kế hoạch: hai lát cùng ổ, một lát ở bàn, một lát trong ngăn mát, xem sau hai ngày. Thực hiện đúng kế hoạch, ghi chỗ nào có đốm mốc. Kết luận theo đúng điều vừa thấy, không kết luận về mọi loại thức ăn.
Câu 2. Bạn Lan viết: “Cây cần ánh sáng vì lá cây màu xanh.” Câu này đang dừng ở bước nào, và thiếu bước nào?
Đáp án: “Lá màu xanh” là quan sát, nhưng chưa thành câu hỏi nghiên cứu. “Cây cần ánh sáng” là giả thuyết được nêu khi chưa có kế hoạch và chưa có phép thử. Bài còn thiếu bước kiểm tra, ví dụ để một chậu trong tối và một chậu ngoài sáng rồi so sánh.
Câu 3. Sắp xếp: đo mực nước, nêu nước nóng bay hơi nhanh hơn, hỏi vì sao cốc ngoài nắng vơi nhanh, viết kết luận, chọn hai cốc cùng lượng nước. Đáp án: hỏi, nêu giả thuyết, chọn hai cốc, đo mực nước, viết kết luận.
Câu hỏi thường gặp
Phương pháp tìm hiểu tự nhiên có mấy bước?
Có năm bước: quan sát và đặt câu hỏi, hình thành giả thuyết, lập kế hoạch kiểm tra, thực hiện kế hoạch, rồi rút ra kết luận.
Giả thuyết và kết luận khác nhau thế nào?
Giả thuyết là câu trả lời tạm, nêu trước khi làm thí nghiệm. Kết luận viết sau khi đã có kết quả và chỉ đúng trong điều kiện vừa kiểm tra.
Vì sao không được kết luận trước khi thực hiện kế hoạch?
Vì lúc đó em chưa có số liệu. Câu nói sớm chỉ là dự đoán, dù nghe hợp lí cũng chưa được kiểm.
Một thí nghiệm cần giữ nguyên những gì?
Giữ nguyên mọi yếu tố không muốn kiểm. Chỉ đổi đúng yếu tố có trong giả thuyết, để khi kết quả khác nhau em biết nguyên nhân.
Đáp án C có đổi nếu đề đánh số bước khác đi không?
Chữ cái có thể đổi. Em chọn phương án nào có đúng thứ tự việc làm: hỏi, giả thuyết, kế hoạch, thực hiện, kết luận.