Trả lời nhanh
Hiện thực lịch sử là toàn bộ những gì đã xảy ra trong quá khứ, tồn tại khách quan, không phụ thuộc ý muốn con người và không thể thay đổi. Vì vậy, nhận định “luôn thay đổi và phát triển” không phản ánh đúng hiện thực lịch sử. Cái có thể thay đổi, bổ sung theo thời gian là nhận thức lịch sử.
Hiện thực lịch sử là gì?
Hiện thực lịch sử (hay lịch sử với nghĩa là quá khứ) là tất cả những sự kiện, hiện tượng, quá trình đã thực sự diễn ra trong quá khứ của xã hội loài người. Ví dụ: Chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954 đã xảy ra, dù em có biết hay không.
Hiện thực lịch sử có ba đặc điểm cần nhớ:
- Khách quan: tồn tại độc lập, không phụ thuộc vào ý muốn hay cảm xúc của ai.
- Đã xảy ra và chỉ xảy ra một lần: không lặp lại y nguyên, không thể “làm lại”.
- Không thể thay đổi: con người chỉ có thể tìm hiểu, tái hiện, không sửa được quá khứ.
Vì sao “luôn thay đổi và phát triển” chưa đúng?
Xã hội loài người nói chung vận động và phát triển, nhưng khi nói về hiện thực lịch sử thì ta nói đến những gì đã hoàn tất trong quá khứ. Một sự kiện đã diễn ra thì nội dung của nó đã cố định. Điều thay đổi là cách con người nhận biết, giải thích sự kiện đó khi có thêm tư liệu mới.
Lưu ý: đề gốc của trang này có thể có nhiều phương án khác. Khi làm bài, em hãy chọn phương án nêu được các ý “tồn tại khách quan”, “đã diễn ra trong quá khứ”, “không phụ thuộc ý muốn con người” và loại phương án nói hiện thực lịch sử do con người tạo ra theo ý muốn hoặc có thể thay đổi.
Phân biệt hiện thực lịch sử và nhận thức lịch sử
| Tiêu chí | Hiện thực lịch sử | Nhận thức lịch sử |
|---|---|---|
| Bản chất | Quá khứ đã diễn ra | Hiểu biết, trình bày của con người về quá khứ |
| Tính chất | Khách quan | Mang yếu tố chủ quan (phụ thuộc người viết, tư liệu) |
| Sự thay đổi | Không thay đổi | Có thể bổ sung, điều chỉnh khi có tư liệu mới |
| Ví dụ | Cuộc Cách mạng tháng Tám 1945 đã nổ ra và thành công | Các cách đánh giá, lí giải nguyên nhân thắng lợi của cuộc cách mạng |
Mẹo nhớ
Hãy hình dung hiện thực lịch sử như “bức tranh gốc” đã vẽ xong, còn nhận thức lịch sử là “những bức ảnh chụp lại” bức tranh đó. Ảnh có thể mờ, thiếu góc, rồi được chụp lại rõ hơn; bức tranh gốc thì không đổi.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm “lịch sử luôn phát triển” (quy luật chung của xã hội) với tính chất của hiện thực lịch sử.
- Cho rằng sử học viết lại thì quá khứ cũng thay đổi. Thực ra chỉ có bản viết, cách hiểu thay đổi.
- Nghĩ rằng hiện thực lịch sử phụ thuộc vào người chiến thắng hay người ghi chép.
Luyện tập
- Điền khuyết: Hiện thực lịch sử là những gì đã … trong quá khứ, tồn tại … và không thể ….
Đáp án: diễn ra; khách quan; thay đổi. - Đúng hay sai? “Khi phát hiện tư liệu mới, hiện thực lịch sử bị thay đổi.”
Đáp án: Sai. Tư liệu mới chỉ làm nhận thức lịch sử đầy đủ, chính xác hơn. - Xếp loại: (a) Trận Bạch Đằng năm 938 diễn ra; (b) Sách giáo khoa mô tả trận Bạch Đằng. Câu nào thuộc hiện thực lịch sử?
Đáp án: (a) là hiện thực lịch sử; (b) là nhận thức lịch sử.
Câu hỏi thường gặp
Hiện thực lịch sử là gì?
Là toàn bộ những gì đã thực sự diễn ra trong quá khứ của xã hội loài người, tồn tại khách quan và không thể thay đổi.
Hiện thực lịch sử có thay đổi theo thời gian không?
Không. Quá khứ đã xảy ra thì không đổi được. Chỉ có nhận thức, cách trình bày và giải thích lịch sử là thay đổi khi có thêm tư liệu.
Hiện thực lịch sử khác nhận thức lịch sử ở điểm nào?
Hiện thực lịch sử là quá khứ khách quan đã diễn ra; nhận thức lịch sử là hiểu biết của con người về quá khứ đó, có thể bổ sung và điều chỉnh.
Làm sao chọn đúng đáp án dạng câu hỏi này?
Chọn phương án nêu tính khách quan, đã diễn ra, không phụ thuộc ý muốn con người; loại phương án cho rằng nó thay đổi hoặc do con người tuỳ ý quyết định.