Trả lời nhanh
Con người lưu giữ và truyền lại quá khứ bằng bốn cách chính: truyền miệng, chữ viết, hiện vật – di tích và hình ảnh, âm thanh. Phương án “không phải” là phương án không giúp ghi nhớ hay kể lại những gì đã xảy ra, chẳng hạn dự đoán tương lai hay tự bịa ra câu chuyện không có căn cứ.
Vì sao cần lưu giữ quá khứ?
Lịch sử là những gì đã diễn ra. Nếu không được ghi nhớ, thế hệ sau sẽ không biết ông cha đã sống, lao động và đấu tranh như thế nào. Vì vậy, từ xa xưa con người đã tìm nhiều cách để giữ lại và kể lại quá khứ.
Bốn cách lưu giữ và truyền lại quá khứ
| Cách | Cách thực hiện | Ví dụ |
|---|---|---|
| Truyền miệng | Kể lại cho nhau nghe qua nhiều thế hệ | Truyền thuyết, huyền thoại, ca dao, câu chuyện kể bên bếp lửa |
| Chữ viết | Ghi chép trên các vật liệu như mai rùa, giấy, thẻ tre, bia đá | Sách sử, bia kí, sắc phong, thư tịch |
| Hiện vật, di tích | Giữ lại đồ vật và công trình của người xưa | Trống đồng, công cụ đá, đền đài, thành cổ |
| Hình ảnh, âm thanh | Ghi hình, ghi âm, vẽ tranh, chụp ảnh | Ảnh tư liệu, phim, băng ghi âm lời kể nhân chứng |
Cách làm câu hỏi dạng “không phải”
Dạng câu hỏi này dễ sai vì học sinh đọc lướt và chọn nhầm phương án đúng. Em hãy làm theo ba bước:
- Gạch chân chữ “không phải” để nhớ rằng mình đang tìm phương án sai.
- Đối chiếu từng phương án với danh sách bốn cách ở bảng trên; phương án nào khớp thì loại.
- Phương án còn lại, không thuộc cách nào và không giúp giữ lại hay kể lại quá khứ, chính là đáp án.
Lưu ý: đề này xuất hiện trong nhiều bộ đề với các phương án khác nhau, nên cách chắc chắn nhất là đối chiếu với danh sách bốn cách trên thay vì học thuộc một chữ cái.
Những phương án “bẫy” hay gặp
- Dự đoán, suy đoán tương lai: nói về điều chưa xảy ra nên không phải lưu giữ quá khứ.
- Tự sáng tạo câu chuyện không căn cứ: không phản ánh sự thật đã xảy ra nên không phải cách lưu giữ lịch sử.
- Quên đi, bỏ mặc di tích: trái với mục đích lưu giữ.
Phân biệt truyền thuyết với sử thực
Truyền thuyết lưu truyền bằng miệng, có yếu tố hoang đường nhưng thường phản ánh một phần sự thật lịch sử. Vì vậy nhà sử học phải đối chiếu truyền thuyết với tài liệu chữ viết và hiện vật khảo cổ để biết đâu là thông tin đáng tin cậy.
Bài tập luyện tập
- Việc bảo tồn một thành cổ thuộc cách lưu giữ nào? Đáp án: Lưu giữ hiện vật, di tích.
- Cụ già kể cho cháu nghe chuyện làng thuở xưa thuộc cách nào? Đáp án: Truyền miệng.
- Ghi âm lời kể của một cựu chiến binh có phải cách lưu giữ lịch sử không? Đáp án: Có, đó là lưu giữ bằng âm thanh.
Câu hỏi thường gặp
Con người lưu giữ và truyền lại quá khứ bằng những cách nào?
Bằng truyền miệng, chữ viết, hiện vật và di tích, cùng hình ảnh và âm thanh được ghi lại.
Truyền thuyết thuộc cách lưu giữ nào?
Truyền thuyết thuộc cách truyền miệng. Nó thường chứa yếu tố kì ảo nhưng có thể phản ánh một phần sự thật lịch sử.
Làm sao tìm nhanh phương án “không phải” trong câu trắc nghiệm?
Gạch chân chữ “không phải”, loại lần lượt các phương án khớp với các cách đúng, phương án còn lại là đáp án.
Hiện vật và di tích có vai trò gì với việc học lịch sử?
Chúng là bằng chứng thật của quá khứ, giúp kiểm chứng và bổ sung cho tài liệu chữ viết và lời kể.