Trả lời nhanh
Đoạn trích gồm 22 câu thơ, diễn tả tâm trạng Thúy Kiều khi bị Tú Bà giam lỏng ở lầu Ngưng Bích: cô đơn, tủi hổ giữa không gian mênh mông; day dứt nhớ Kim Trọng và cha mẹ; rồi buồn lo, hoảng sợ trước tương lai qua tám câu thơ điệp ngữ “buồn trông”. Qua đó, Nguyễn Du thể hiện lòng thương cảm sâu sắc với con người.
Vị trí và hoàn cảnh của đoạn trích
Đoạn trích nằm ở phần “Gia biến và lưu lạc” của Truyện Kiều, gồm các câu 1033–1054. Trước đó, Kiều bán mình chuộc cha, bị Mã Giám Sinh lừa gạt rồi rơi vào tay Tú Bà. Kiều định tự tử nhưng được Tú Bà dỗ dành, hứa sẽ gả cho nhà tử tế.
Tú Bà cho Kiều ở riêng nơi lầu Ngưng Bích. Bề ngoài là chăm sóc, thực chất là giam lỏng để chuẩn bị một âm mưu mới. Hiểu hoàn cảnh này, ta mới thấy vì sao mọi cảnh vật trong đoạn thơ đều nhuốm nỗi buồn.
Nội dung chính theo bố cục ba phần
| Phần | Câu thơ | Nội dung chính |
|---|---|---|
| 1 | 6 câu đầu | Hoàn cảnh cô đơn, tủi hổ của Kiều giữa không gian rộng lớn |
| 2 | 8 câu giữa | Nỗi nhớ Kim Trọng và nhớ cha mẹ |
| 3 | 8 câu cuối | Nỗi buồn lo, dự cảm bất hạnh qua cảnh vật |
1. Sáu câu đầu: cảnh ngộ cô đơn, bẽ bàng
“Khóa xuân” cho thấy lầu Ngưng Bích thực chất là nơi giam một người con gái tuổi xuân. Không gian hiện ra rộng lớn: núi xa, trăng gần, “bốn bề bát ngát”. Cái rộng của thiên nhiên càng làm nổi bật thân phận nhỏ bé, lạc lõng của Kiều.
Hai câu “Bẽ bàng mây sớm đèn khuya, / Nửa tình nửa cảnh như chia tấm lòng” cho thấy thời gian cứ lặp đi lặp lại, nỗi buồn không có lối thoát. Lòng người như bị chia đôi giữa cảnh trước mắt và nỗi niềm trong dạ.
2. Tám câu giữa: nhớ Kim Trọng, nhớ cha mẹ
- Nhớ Kim Trọng: Kiều nhớ lời thề “dưới nguyệt chén đồng”, tưởng tượng chàng vẫn “trông mai chờ” trong vô vọng. Nàng đau đớn vì mình đã phụ tình, và khẳng định “tấm son” thủy chung không thể phai.
- Nhớ cha mẹ: Kiều xót thương cha mẹ già “tựa cửa hôm mai”, không ai phụng dưỡng (“quạt nồng ấp lạnh”). Điển tích “sân Lai”, “gốc tử” gợi chữ hiếu và sự lo lắng thời gian trôi, cha mẹ ngày một già yếu.
Kiều đang ở trong cảnh ngộ éo le nhất mà vẫn nghĩ cho người khác trước, nghĩ đến mình sau. Đây là điểm sáng của nhân vật: thủy chung, hiếu thảo, giàu lòng vị tha.
3. Tám câu cuối: nỗi buồn lo trước tương lai
Bốn cặp câu lục bát cùng mở đầu bằng “Buồn trông”, mỗi cặp một cảnh:
- Cánh buồm xa xa trong chiều hôm: khát vọng trở về quê nhà mà vô vọng.
- Hoa trôi trên ngọn nước: thân phận mong manh, trôi nổi, không biết về đâu.
- Nội cỏ dầu dầu: màu úa tàn kéo dài vô tận, cuộc sống nhạt nhòa không hy vọng.
- Gió cuốn, sóng ầm ầm quanh ghế ngồi: dự cảm bão tố, tai họa đang bủa vây.
Cảnh đi từ xa đến gần, màu sắc từ mờ nhạt đến dữ dội, âm thanh từ lặng đến ồn ào. Nỗi sợ của Kiều tăng dần theo từng câu.
Nghệ thuật đặc sắc
- Tả cảnh ngụ tình: cảnh không đứng ngoài mà là tấm gương phản chiếu tâm trạng.
- Ngôn ngữ độc thoại nội tâm: Kiều tự nói với lòng mình, không có ai để tâm sự.
- Điệp ngữ “buồn trông”: tạo nhịp điệu như tiếng thở dài, nỗi buồn dồn dập.
- Từ láy giàu sức gợi: bẽ bàng, bát ngát, man mác, dầu dầu, xanh xanh, ầm ầm.
- Điển tích, đối, bút pháp ước lệ được dùng nhuần nhuyễn, mang đậm chất cổ điển mà vẫn gần gũi.
Giá trị nội dung và ý nghĩa
Đoạn trích là bức tranh tâm trạng tiêu biểu của Thúy Kiều. Qua đó, Nguyễn Du bày tỏ tấm lòng nhân đạo: cảm thông với nỗi đau của người phụ nữ tài hoa bạc mệnh, trân trọng vẻ đẹp tâm hồn, và lên án gián tiếp xã hội tàn bạo coi con người như món hàng.
Dàn ý ngắn khi làm bài
- Mở bài: giới thiệu Nguyễn Du, Truyện Kiều, vị trí đoạn trích và nêu khái quát tâm trạng Kiều.
- Thân bài: lần lượt phân tích ba phần như trên, mỗi phần nêu ý chính, dẫn thơ, chỉ ra nghệ thuật.
- Kết bài: khẳng định giá trị nhân đạo và sức hấp dẫn của nghệ thuật tả cảnh ngụ tình.
Lỗi sai thường gặp
- Cho rằng Kiều ở lầu Ngưng Bích như một vị khách thoải mái. Thực chất đây là cảnh bị giam lỏng.
- Nói Kiều nhớ cha mẹ trước rồi mới nhớ Kim Trọng. Trong văn bản, nàng nhớ Kim Trọng trước vì mối tình dang dở và cảm giác có lỗi.
- Chỉ liệt kê cảnh vật mà không chỉ ra cảnh nào gợi tâm trạng gì.
- Quên nhắc đến sự tăng tiến của nỗi buồn trong bốn câu “buồn trông”.
Mẹo nhớ nhanh
Hãy nhớ công thức 6 – 8 – 8 và ba từ khóa: cô đơn (6 câu đầu), nhớ thương (8 câu giữa), lo sợ (8 câu cuối).
Bài luyện tập
Câu 1. Vì sao nói Kiều nhớ Kim Trọng trước rồi mới nhớ cha mẹ thể hiện chiều sâu tâm hồn nàng?
Gợi ý: Kiều bán mình chuộc cha nên phải bỏ lời thề với Kim Trọng, mang nỗi day dứt có lỗi. Nhớ chàng trước là nỗi đau tình yêu dang dở; sau đó nàng xót cha mẹ vì không làm tròn đạo hiếu. Cả hai đều cho thấy nàng nghĩ cho người khác hơn bản thân.
Câu 2. Nêu tác dụng của điệp ngữ “buồn trông” trong 8 câu cuối.
Gợi ý: Điệp ngữ nhấn mạnh nỗi buồn triền miên, tạo nhịp điệu dồn dập như tiếng thở dài, và dẫn dắt người đọc đi qua các cảnh từ mờ nhạt đến dữ dội, thể hiện nỗi lo sợ tăng dần của Kiều.
Câu 3. Viết một câu nêu cảm nhận về hai câu “Bẽ bàng mây sớm đèn khuya, / Nửa tình nửa cảnh như chia tấm lòng”.
Gợi ý: Hai câu thơ diễn tả nỗi buồn tủi của Kiều khi ngày đêm lặp lại trong cô quạnh, lòng người bị chia giữa cảnh vật và nỗi niềm, gợi sự đồng cảm sâu sắc.
Câu hỏi thường gặp
Đoạn trích Kiều ở lầu Ngưng Bích có bao nhiêu câu thơ?
Đoạn trích gồm 22 câu thơ lục bát (các câu 1033–1054 trong Truyện Kiều), chia thành ba phần: 6 câu đầu, 8 câu giữa và 8 câu cuối.
Vì sao lầu Ngưng Bích thực chất là nơi giam lỏng Kiều?
Tú Bà đưa Kiều ra ở riêng lầu Ngưng Bích với lời hứa hẹn tử tế, nhưng thực ra để theo dõi, giữ nàng lại và chuẩn bị âm mưu ép nàng vào chốn lầu xanh. Cụm từ "khóa xuân" đã gợi sự giam cầm đó.
Nghệ thuật đặc sắc nhất của đoạn trích là gì?
Nổi bật nhất là nghệ thuật tả cảnh ngụ tình, kết hợp ngôn ngữ độc thoại nội tâm, điệp ngữ "buồn trông" và các từ láy gợi tả, giúp bộc lộ tinh tế tâm trạng nhân vật.
Đoạn trích thể hiện phẩm chất gì của Thúy Kiều?
Kiều thủy chung với Kim Trọng, hiếu thảo với cha mẹ và giàu lòng vị tha: trong cảnh ngộ éo le nhất, nàng vẫn nghĩ cho người thân trước khi nghĩ cho mình.