Trả lời nhanh
Vật phản xạ âm tốt là những vật có bề mặt cứng, nhẵn và phẳng, ví dụ: tường gạch, mặt đá hoa, tấm kính, tấm kim loại, mặt nước lặng. Ngược lại, vật mềm, xốp, xù xì như bông, xốp, mút, vải len, thảm, rèm nhung hấp thụ âm nên phản xạ âm kém. Khi gặp câu trắc nghiệm, em chọn phương án thuộc nhóm vật cứng, nhẵn.
Đề bài này thường xuất hiện trong bài về sóng âm, phản xạ âm ở lớp 7 (Khoa học tự nhiên / Vật lí). Các phương án trong từng đề có thể khác nhau, nên thay vì học thuộc một đáp án, em hãy nắm quy tắc chung để áp dụng cho mọi đề.
Vì sao vật cứng, nhẵn phản xạ âm tốt?
Khi sóng âm gặp một bề mặt, năng lượng âm có thể bị phản xạ trở lại, bị hấp thụ hoặc truyền qua. Với vật cứng, nhẵn, phần lớn năng lượng bị đẩy ngược lại nên tiếng vang rõ.
Với vật mềm, xốp, bề mặt nhiều lỗ nhỏ, sóng âm đi vào các lỗ, làm không khí và sợi vải dao động, năng lượng âm chuyển dần thành nhiệt. Phần âm phản xạ vì thế yếu đi.
Bảng phân loại vật phản xạ âm tốt và kém
| Phản xạ âm tốt (vật cứng, nhẵn) | Phản xạ âm kém (vật mềm, xốp, gồ ghề) |
|---|---|
| Tường gạch, tường bê tông | Miếng xốp, tấm mút |
| Mặt đá hoa, gạch men | Bông, len, vải dày |
| Tấm kính, gương | Thảm trải sàn, rèm nhung |
| Tấm kim loại | Tấm bìa xốp, tấm cách âm |
| Mặt nước lặng, mặt gỗ nhẵn | Bề mặt cây cối rậm, tường sần sùi |
Cách làm câu trắc nghiệm dạng này
- Đọc 4 phương án, gạch ngay những vật mềm, xốp, nhiều sợi hoặc nhiều lỗ nhỏ.
- Trong các vật còn lại, chọn vật cứng và bề mặt nhẵn nhất.
- Nếu đề hỏi “nhóm vật nào”, cả nhóm phải cùng là vật cứng, nhẵn. Chỉ cần lẫn một vật mềm là loại.
- Nếu đề hỏi ngược “vật nào phản xạ âm kém”, đáp án là nhóm vật mềm, xốp.
Ứng dụng trong đời sống
- Phòng hát, phòng thu: dán tấm xốp, mút tiêu âm lên tường để giảm tiếng vang, âm nghe rõ và sạch hơn.
- Hang động, nhà trống: tường cứng, ít đồ đạc nên nói to thường nghe tiếng vang.
- Siêu âm, sonar: sóng âm phản xạ ở đáy biển hay vật cản, từ đó xác định độ sâu.
- Rạp hát, hội trường: tường được thiết kế vừa phản xạ vừa hấp thụ hợp lý để khán giả ở xa vẫn nghe rõ.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm “phản xạ âm tốt” với “cách âm tốt”. Vật hấp thụ âm tốt (xốp, bông) thường là vật cách âm, và phản xạ âm kém.
- Nghĩ vật nặng thì phản xạ tốt. Điều quyết định là độ cứng và độ nhẵn của bề mặt, không chỉ là khối lượng.
- Quên điều kiện khoảng cách. Muốn nghe tiếng vang riêng biệt, âm phản xạ phải đến tai chậm hơn âm trực tiếp ít nhất khoảng 1/15 giây.
Mẹo nhớ
“Cứng – nhẵn – dội lại; mềm – xốp – nuốt âm.” Hình dung quả bóng: ném vào tường thì nảy lại mạnh, ném vào tấm đệm thì gần như không nảy.
Bài luyện tập
Câu 1. Trong các vật sau: kính cửa sổ, tấm bông, tường gạch, miếng mút. Những vật nào phản xạ âm tốt?
Đáp án: kính cửa sổ và tường gạch, vì đều cứng và nhẵn; bông và mút là vật xốp, hấp thụ âm.
Câu 2. Vì sao phòng trống mới xây, chưa có đồ đạc, nói to thường nghe vang hơn?
Đáp án: tường và sàn cứng, nhẵn phản xạ âm tốt, lại không có rèm, thảm hay đồ vật mềm để hấp thụ, nên âm phản xạ nhiều lần gây tiếng vang.
Câu 3. Muốn giảm tiếng vang trong phòng học, em nên làm gì?
Đáp án: treo rèm dày, trải thảm hoặc ốp vật liệu xốp lên tường để tăng hấp thụ âm.
Lưu ý: nếu đề của em có sẵn 4 phương án, hãy áp dụng bảng phân loại ở trên để loại trừ từng phương án. Đáp án đúng luôn là vật hoặc nhóm vật cứng, nhẵn.
Câu hỏi thường gặp
Vật nào phản xạ âm tốt nhất?
Những vật cứng, nhẵn, phẳng như tường gạch, đá hoa, kính, tấm kim loại. Bề mặt càng cứng và nhẵn thì âm phản xạ càng mạnh.
Vật nào phản xạ âm kém?
Các vật mềm, xốp, xù xì như bông, xốp, mút, vải len, thảm, rèm nhung. Chúng hấp thụ phần lớn năng lượng âm nên âm phản xạ yếu.
Phản xạ âm kém có phải là cách âm tốt không?
Hai khái niệm có liên quan nhưng không hoàn toàn giống nhau. Vật hấp thụ âm tốt thường phản xạ âm kém và hay được dùng làm vật liệu giảm tiếng ồn, tiếng vang.
Khi nào nghe được tiếng vang?
Khi âm phản xạ đến tai chậm hơn âm trực tiếp ít nhất khoảng 1/15 giây, tai mới phân biệt được tiếng vang riêng.