Trả lời nhanh
Nhân vật trữ tình trong bài thơ Ông đồ là “cái tôi” của chính nhà thơ Vũ Đình Liên: một người đứng ngoài quan sát, thương cảm cho ông đồ và tiếc nuối một nét đẹp văn hoá đã tàn. Còn ông đồ không phải nhân vật trữ tình, mà là hình tượng trung tâm, đối tượng được miêu tả và gửi gắm cảm xúc.
Nhân vật trữ tình là gì?
Trong thơ trữ tình, nhân vật trữ tình là người trực tiếp bộc lộ cảm xúc, suy nghĩ trong bài. Đó là “người nói” của bài thơ, thường gắn với cái tôi của tác giả, dù có khi không xưng “tôi” rõ ràng.
Cần phân biệt: nhân vật trữ tình là người cảm nhận và bày tỏ tình cảm; còn đối tượng miêu tả là người, vật, cảnh mà cảm xúc ấy hướng tới.
Xác định nhân vật trữ tình trong Ông đồ
Bài thơ năm chữ này có hai “nhân vật” cần tách bạch:
| Yếu tố | Là ai? | Vai trò trong bài |
|---|---|---|
| Nhân vật trữ tình | Cái tôi nhà thơ (người quan sát, người hoài niệm) | Kể, tả, bộc lộ nỗi xót thương và tiếc nuối |
| Hình tượng trung tâm | Ông đồ già | Đối tượng miêu tả, biểu tượng của lớp nho sĩ tàn tạ |
Vì sao đáp án không phải “ông đồ”?
- Ông đồ không tự nói. Toàn bài không có lời nào của ông đồ; ông luôn được nhìn qua mắt người khác: “ông đồ già”, “bày mực tàu giấy đỏ”, “ông đồ vẫn ngồi đấy”.
- Cảm xúc thuộc về người quan sát. Nỗi buồn “lá vàng”, “mưa bụi”, “giấy đỏ buồn không thắm” là cảnh vật nhuốm tâm trạng của người nhìn, không phải lời tự thuật của ông đồ.
- Có một giọng thơ luôn ở ngoài sự việc. Giọng này chuyển từ kể, tả sang cảm thán ở hai khổ cuối, chính là nhân vật trữ tình.
Dấu hiệu nhân vật trữ tình lộ diện trong bài
Bài thơ đi từ cảnh ông đồ đắt khách ngày Tết, đến lúc vắng người thuê viết, rồi cảnh ông biến mất. Ở khổ kết, cái tôi nhà thơ hiện rõ nhất qua hai câu:
Những người muôn năm cũ
Hồn ở đâu bây giờ?
Câu hỏi tu từ này không phải của ông đồ. Đó là tiếng lòng của người hoài niệm, tiếc thương cho cả một lớp người và một nét văn hoá cổ truyền đã đi vào quá khứ. Cách nhìn ông đồ bằng sự đồng cảm cũng cho thấy cái nhìn nhân đạo của nhà thơ.
Cảm xúc của nhân vật trữ tình
- Khổ đầu: cái nhìn trân trọng, vui cùng không khí Tết khi ông đồ được mến mộ.
- Khổ giữa: thương cảm, xót xa khi ông đồ bị lãng quên (“người thuê viết nay đâu”).
- Khổ cuối: bàng hoàng, nuối tiếc, day dứt trước sự vắng bóng của ông đồ và một thời đã qua.
Lỗi sai thường gặp
- Trả lời “nhân vật trữ tình là ông đồ” vì ông đồ xuất hiện nhiều nhất. Ông đồ là đối tượng, không phải người bộc lộ cảm xúc.
- Nghĩ rằng chưa thấy chữ “tôi” nghĩa là bài thơ không có nhân vật trữ tình. Trong thơ trữ tình, cái tôi có thể ẩn, chỉ lộ qua giọng điệu và cách nhìn.
- Nhầm nhân vật trữ tình với “người thuê viết” hay “phố đông người qua”. Đây chỉ là chi tiết tả cảnh.
Mẹo nhớ: hãy hỏi “Ai đang buồn, ai đang tiếc?” – đó là nhân vật trữ tình. Hỏi “Buồn vì ai, tiếc cho ai?” – đó là đối tượng miêu tả (ông đồ).
Luyện tập
Câu 1. Trong Ông đồ, ai là người trực tiếp bộc lộ cảm xúc: ông đồ hay nhà thơ?
Đáp án: Nhà thơ (cái tôi trữ tình); ông đồ chỉ là đối tượng được miêu tả.
Câu 2. Chi tiết “giấy đỏ buồn không thắm” thể hiện tâm trạng của ai? Vì sao?
Đáp án: Của nhân vật trữ tình. Giấy đỏ là vật vô tri, nỗi buồn là do người quan sát gán cho cảnh vật (nhân hoá).
Câu 3. Viết 2–3 câu nêu tình cảm của nhân vật trữ tình dành cho ông đồ.
Gợi ý: Nhân vật trữ tình thương cảm cho số phận ông đồ bị bỏ rơi khi thời thế đổi thay. Đồng thời, đó là sự tiếc nuối một nét đẹp văn hoá truyền thống, một lớp người “muôn năm cũ” nay chỉ còn trong hoài niệm.
Câu hỏi thường gặp
Nhân vật trữ tình trong bài thơ Ông đồ là ai?
Là cái tôi của nhà thơ Vũ Đình Liên, người quan sát, thương cảm và hoài niệm về ông đồ cùng một nét văn hoá đã tàn.
Ông đồ có phải là nhân vật trữ tình không?
Không. Ông đồ là hình tượng trung tâm, đối tượng được miêu tả; bài thơ không có lời nào do ông đồ tự nói.
Bài thơ không có chữ "tôi" thì có nhân vật trữ tình không?
Có. Nhân vật trữ tình có thể ẩn, chỉ lộ qua giọng điệu, cách nhìn và cảm xúc như ở các câu hỏi tu từ cuối bài.
Tình cảm của nhân vật trữ tình trong Ông đồ là gì?
Là sự đồng cảm, xót xa trước số phận ông đồ và niềm tiếc nuối, hoài niệm một giá trị văn hoá truyền thống đã mất.