Trả lời nhanh
Nhận thức lịch sử được hiểu là sự hiểu biết, sự phản ánh của con người về hiện thực lịch sử, tức là về những gì đã diễn ra trong quá khứ. Sự hiểu biết này được xây dựng từ tư liệu và phụ thuộc vào phương pháp, quan điểm của người nghiên cứu, nên có thể đầy đủ hơn hoặc chưa chính xác, và được bổ sung dần theo thời gian.
Hiểu đúng từ khóa: hiện thực và nhận thức
Để không nhầm, em cần đặt hai khái niệm cạnh nhau.
| Tiêu chí | Hiện thực lịch sử | Nhận thức lịch sử |
|---|---|---|
| Bản chất | Toàn bộ những gì đã xảy ra trong quá khứ | Sự hiểu biết của con người về quá khứ đó |
| Tính chất | Khách quan, tồn tại độc lập với ý muốn con người | Mang yếu tố chủ quan, phụ thuộc người nhận thức |
| Có thể thay đổi không? | Không, quá khứ đã xảy ra rồi | Có, khi có tư liệu mới hoặc cách nhìn mới |
| Đúng hay sai | Không đặt vấn đề đúng sai | Có thể đúng, thiếu sót hoặc sai lệch |
Vì sao nhận thức lịch sử có thể khác nhau?
Con người không thể quay về quá khứ để quan sát trực tiếp. Chúng ta chỉ biết lịch sử qua tư liệu như hiện vật, văn bản, lời kể, di tích. Mà tư liệu thì có thể bị mất mát, hư hỏng hoặc do chính người đương thời ghi chép theo góc nhìn riêng.
Ngoài ra, người nghiên cứu ở thời đại khác nhau có phương pháp, công cụ và quan điểm khác nhau. Vì thế cùng một sự kiện, các thế hệ sử gia có thể mô tả và đánh giá chưa hoàn toàn giống nhau.
Ví dụ minh họa
- Một trận đánh diễn ra vào một ngày nhất định, với những con người và diễn biến cụ thể: đó là hiện thực lịch sử.
- Bài học trong sách giáo khoa về trận đánh ấy, được biên soạn từ tài liệu và hiện vật đã tìm thấy: đó là nhận thức lịch sử.
- Khi khảo cổ học phát hiện thêm hiện vật mới, hiểu biết của chúng ta về giai đoạn đó có thể thay đổi. Hiện thực không đổi, nhận thức mới được điều chỉnh.
Nhận thức lịch sử cần đạt yêu cầu gì?
- Dựa trên tư liệu đáng tin cậy, được kiểm chứng từ nhiều nguồn.
- Có phương pháp khoa học: phân tích, so sánh, đối chiếu tư liệu.
- Trung thực, khách quan, không áp đặt suy nghĩ hiện tại lên quá khứ.
- Sẵn sàng bổ sung, điều chỉnh khi có chứng cứ mới.
Mục tiêu chung là làm cho nhận thức tiến gần hơn đến hiện thực lịch sử, dù không bao giờ trùng khít hoàn toàn.
Lỗi sai thường gặp khi làm bài
- Cho rằng nhận thức lịch sử là chính bản thân quá khứ. Đó là hiện thực lịch sử.
- Cho rằng nhận thức lịch sử luôn đúng tuyệt đối vì nằm trong sách. Thực tế nó có thể được hoàn thiện.
- Cho rằng mỗi người muốn hiểu thế nào cũng được. Nhận thức phải dựa trên tư liệu và phương pháp khoa học.
Mẹo nhớ: hiện thực là cái đã xảy ra, nhận thức là cái ta hiểu về nó.
Luyện tập
- Câu 1. Một cuốn sử viết sau khi tìm thấy tư liệu mới và sửa lại nhận định cũ. Đó là thay đổi ở hiện thực hay nhận thức lịch sử? Đáp án: nhận thức lịch sử; quá khứ không đổi, chỉ hiểu biết của ta thay đổi.
- Câu 2. Vì sao nói nhận thức lịch sử mang tính chủ quan nhưng vẫn cần khách quan? Đáp án: do con người thực hiện nên khó tránh ảnh hưởng quan điểm, nhưng phải dựa vào tư liệu và phương pháp khoa học để phản ánh đúng quá khứ.
- Câu 3. Lấy một ví dụ về hiện thực lịch sử. Đáp án gợi ý: việc triều đại nào đó được thành lập vào một năm xác định là sự thật đã xảy ra.
Câu hỏi thường gặp
Nhận thức lịch sử được hiểu là gì?
Là sự hiểu biết, sự phản ánh của con người về hiện thực lịch sử đã diễn ra trong quá khứ, được xây dựng từ các nguồn tư liệu.
Hiện thực lịch sử khác nhận thức lịch sử thế nào?
Hiện thực lịch sử là những gì đã xảy ra, tồn tại khách quan. Nhận thức lịch sử là cách con người hiểu về những điều đó nên có thể đầy đủ hoặc chưa chính xác.
Vì sao nhận thức lịch sử có thể thay đổi?
Vì khi có tư liệu mới, phương pháp mới hoặc cách tiếp cận mới, hiểu biết của con người về quá khứ sẽ được bổ sung và điều chỉnh.