Trả lời nhanh
Ở ngô 2n = 20, thể ba nhiễm (thể ba) có dạng 2n + 1 = 21 NST. Vì vậy phát biểu “thể ba nhiễm của ngô có 19 NST” là SAI. Con số 19 NST (2n − 1) thuộc về thể một nhiễm. Khi làm bài, hãy tính số NST của từng dạng đột biến rồi đối chiếu với phát biểu.
Đề bài và cách hiểu
Câu hỏi quen thuộc: “Ngô có 2n = 20. Phát biểu nào sau đây đúng?” Các phương án thường nói về số NST của thể ba, thể một, thể không, tam bội, tứ bội… Trang này không có đủ bốn phương án gốc, nên ta giải theo phương pháp: tính số NST của từng dạng, rồi so với phát biểu. Riêng ý “thể 3 nhiễm của ngô có 19 NST” thì kết luận chắc chắn là sai.
Vì sao thể ba nhiễm có 21 NST?
Thể ba nhiễm là đột biến lệch bội, trong đó một cặp NST có 3 chiếc thay vì 2 chiếc, các cặp còn lại vẫn bình thường.
- Bộ NST bình thường của ngô: 2n = 20, tức 10 cặp.
- Một cặp thêm 1 chiếc: 20 + 1 = 21 NST. Kí hiệu 2n + 1.
Mẹo nhớ: “ba nhiễm” nghĩa là một cặp có ba chiếc, nên số NST tăng 1. Con số 19 là giảm 1, thuộc thể một.
Bảng số NST các dạng đột biến số lượng ở ngô (2n = 20)
| Dạng | Kí hiệu | Số NST |
|---|---|---|
| Thể không | 2n − 2 | 18 |
| Thể một | 2n − 1 | 19 |
| Thể một kép | 2n − 1 − 1 | 18 |
| Thể ba | 2n + 1 | 21 |
| Thể ba kép | 2n + 1 + 1 | 22 |
| Thể bốn | 2n + 2 | 22 |
| Tam bội | 3n | 30 |
| Tứ bội | 4n | 40 |
Chú ý: thể không (2n − 2) và thể một kép (2n − 1 − 1) cùng có 18 NST, nhưng bản chất khác nhau. Thể không mất cả cặp, còn thể một kép mất 1 chiếc ở hai cặp khác nhau.
Cách loại trừ phương án sai
- “Thể ba có 19 NST”: sai, đúng phải là 21.
- “Thể một có 19 NST”: đúng (2n − 1).
- “Thể ba có 21 NST”: đúng (2n + 1).
- “Thể tam bội có 30 NST”: đúng (3 × 10).
- “Thể tứ bội có 30 NST”: sai, tứ bội là 4n = 40.
Nếu đề của bạn có các phương án khác, hãy làm tương tự: xác định dạng đột biến, viết công thức, thay n = 10.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm “ba nhiễm” với “3n”. Thể ba (2n + 1) chỉ thêm một chiếc ở một cặp. Tam bội 3n thì mọi cặp đều có 3 chiếc.
- Nhầm thể ba với thể bốn. Thể bốn (2n + 2) có một cặp có 4 chiếc, thành 22 NST.
- Dùng sai n. Ở ngô n = 10, không phải 20.
Mở rộng: số loại thể ba ở ngô
Ngô có 10 cặp NST. Mỗi cặp có thể là cặp thừa 1 chiếc, nên có 10 loại thể ba khác nhau. Tương tự có 10 loại thể một. Với thể một kép hoặc thể ba kép, số loại là tổ hợp chập 2 của 10: C(10, 2) = 45 loại.
Giao tử của thể ba (2n + 1) gồm hai loại: giao tử n (10 NST) và giao tử n + 1 (11 NST).
Luyện tập
Bài 1. Ngô 2n = 20. Một cây có 22 NST trong tế bào sinh dưỡng. Cây đó có thể là những thể đột biến nào?
Đáp án: Có thể là thể bốn (2n + 2) hoặc thể ba kép (2n + 1 + 1).
Bài 2. Lúa nước có 2n = 24 (ví dụ tự đặt để so sánh). Thể ba và thể một của lúa có bao nhiêu NST?
Đáp án: Thể ba 2n + 1 = 25 NST; thể một 2n − 1 = 23 NST.
Bài 3. Cây ngô thể ba giảm phân bình thường. Giao tử n + 1 mang bao nhiêu NST?
Đáp án: 11 NST.
Câu hỏi thường gặp
Thể ba nhiễm của ngô có bao nhiêu NST?
Ngô có 2n = 20 nên thể ba nhiễm (2n + 1) có 21 NST. Vì thế phát biểu thể ba có 19 NST là sai.
Ngô có 19 NST trong tế bào sinh dưỡng là thể nào?
Đó là thể một nhiễm (2n − 1), tức một cặp NST chỉ còn 1 chiếc.
Thể ba nhiễm khác thể tam bội ở điểm nào?
Thể ba chỉ có một cặp NST thành 3 chiếc (2n + 1 = 21 NST ở ngô). Thể tam bội có tất cả các cặp đều có 3 chiếc (3n = 30 NST).
Ngô có bao nhiêu loại thể ba khác nhau?
Ngô có 10 cặp NST, mỗi cặp có thể thừa 1 chiếc nên có tối đa 10 loại thể ba.