Một trong những chức năng cơ bản của sử học là khôi phục hiện thực lịch sử

Vì sao “khôi phục hiện thực lịch sử” là chức năng cơ bản?

Lịch sử (hiện thực lịch sử) là toàn bộ những gì đã xảy ra trong quá khứ. Sử học là khoa học nghiên cứu quá khứ ấy. Quá khứ không thể quay lại, nên nhà sử học phải dựa vào tư liệu (hiện vật, văn bản, truyền miệng, di tích…) để dựng lại một cách trung thực và khách quan.

Vì vậy, “khôi phục hiện thực lịch sử” là bước đầu tiên và quan trọng nhất. Nếu bức tranh quá khứ bị dựng sai thì mọi lời giải thích, bài học rút ra sau đó cũng sai theo.

Phân biệt chức năng và nhiệm vụ của sử học

Nhiều bạn nhầm hai khái niệm này. Em có thể nhớ như sau: chức năng là sử học “làm gì về bản chất”, còn nhiệm vụ là những việc cụ thể sử học phải thực hiện để phục vụ xã hội.

Mẹo nhớ: khôi phục trước – giải thích sau – rút bài học cuối. Từ khoá “khôi phục”, “dựng lại”, “tái hiện” gắn với chức năng; từ khoá “giải thích”, “quy luật”, “bài học” gắn với nhiệm vụ.

Cách loại trừ phương án sai trong dạng câu hỏi này

Đề gốc chỉ cho thấy rõ phương án A, các phương án còn lại có thể thay đổi theo từng đề. Em hãy dùng các nguyên tắc sau để loại trừ:

• Loại phương án “sáng tạo”, “bịa đặt”, “thay đổi quá khứ”: sử học không tạo ra hay sửa quá khứ, chỉ tái hiện đúng như nó đã diễn ra.
• Loại phương án chỉ nói về hiện tại hoặc kinh tế thuần tuý: sử học nghiên cứu quá khứ, không phải khoa học dự báo kinh tế hay sản xuất.
• Cẩn thận với phương án “giải thích, rút bài học”: đây thuộc nhiệm vụ. Nếu đề hỏi “chức năng” và có cả “khôi phục hiện thực lịch sử” thì chọn phương án khôi phục.

Lỗi sai thường gặp

• Đồng nhất “lịch sử” với “sử học”: lịch sử là quá khứ đã xảy ra, sử học là khoa học nghiên cứu quá khứ đó.
• Cho rằng sử học chỉ ghi nhớ năm tháng, sự kiện. Thực ra sử học còn phải giải thích và rút quy luật.
• Nhầm “khôi phục” với “sao chép nguyên văn sử liệu”. Nhà sử học phải kiểm chứng, so sánh nhiều nguồn rồi mới dựng lại.

Luyện tập nhanh

1. Câu 1. Việc dùng bia đá, văn bản và hiện vật để dựng lại đời sống của cư dân một thời kì thể hiện chức năng nào của sử học?
   Đáp án: chức năng khôi phục (tái hiện) hiện thực lịch sử, vì đang dựng lại bức tranh quá khứ từ sử liệu.
2. Câu 2. Việc chỉ ra vì sao một cuộc khởi nghĩa thất bại và rút ra bài học cho hôm nay thuộc chức năng hay nhiệm vụ của sử học?
   Đáp án: thuộc nhiệm vụ (giải thích quá khứ, rút bài học), không phải chức năng khôi phục.
3. Câu 3. Phân biệt “lịch sử” và “sử học” trong một câu.
   Đáp án: lịch sử là những gì đã diễn ra trong quá khứ; sử học là khoa học nghiên cứu, dựng lại và giải thích quá khứ ấy.

Tóm tắt cần nhớ

• Chức năng cơ bản: khôi phục hiện thực lịch sử (dựng lại bức tranh chân thực về quá khứ).
• Nhiệm vụ: giải thích, tìm quy luật, rút bài học.
• Cơ sở của mọi kết luận lịch sử là sử liệu đáng tin cậy và thái độ khách quan, trung thực.