Trả lời nhanh
Đáp án: B. Kiến. Kiến thuộc lớp Côn trùng (ngành Chân khớp), có hệ tuần hoàn hở: máu từ tim được bơm vào khoang cơ thể, trộn lẫn với dịch mô rồi tắm trực tiếp các tế bào. Cá, ếch, khỉ đều là động vật có xương sống nên có hệ tuần hoàn kín, máu chỉ chảy trong mạch.
Đề bài và phương án
Câu hỏi: Động vật nào sau đây có hệ tuần hoàn hở? Bốn phương án là: A. Cá; B. Kiến; C. Khỉ; D. Ếch.
Hệ tuần hoàn hở là gì?
Ở hệ tuần hoàn hở, tim bơm máu vào các động mạch ngắn rồi máu đổ thẳng vào khoang cơ thể. Tại đó máu trộn với dịch mô thành hỗn hợp máu – dịch mô và trao đổi chất trực tiếp với tế bào. Sau đó máu trở về tim qua các lỗ tim.
- Máu chảy với áp lực thấp, tốc độ chậm.
- Không có mao mạch nối động mạch với tĩnh mạch.
- Gặp ở thân mềm (trừ mực ống, bạch tuộc) và chân khớp (côn trùng, tôm, cua…).
Vì sao chọn kiến?
Kiến là côn trùng, thuộc ngành Chân khớp – nhóm điển hình của tuần hoàn hở. Tim kiến là một ống dài nằm ở mặt lưng, bơm máu ra khoang cơ thể rồi máu thấm vào giữa các cơ quan.
Điều thú vị là máu côn trùng gần như không vận chuyển O2. Việc cung cấp khí do hệ thống ống khí đảm nhiệm, dẫn không khí trực tiếp đến từng tế bào. Vì thế tuần hoàn hở vẫn đủ đáp ứng nhu cầu của cơ thể nhỏ.
Loại trừ từng phương án sai
| Phương án | Loại tuần hoàn | Đặc điểm |
|---|---|---|
| A. Cá | Kín, vòng đơn | Tim 2 ngăn (1 tâm nhĩ, 1 tâm thất), máu đi nuôi cơ thể là máu đã pha loại ít O2 hơn sau khi qua mang. |
| C. Khỉ | Kín, vòng kép | Tim 4 ngăn, máu giàu O2 và máu nghèo O2 không pha trộn. |
| D. Ếch | Kín, vòng kép | Tim 3 ngăn (2 tâm nhĩ, 1 tâm thất), máu có sự pha trộn ở tâm thất. |
Cả ba loài này đều có mao mạch nối động mạch với tĩnh mạch, máu luôn chảy trong mạch kín nên không phải hệ tuần hoàn hở.
Mẹo nhớ nhanh
- Có xương sống → tuần hoàn kín. Cá, lưỡng cư, bò sát, chim, thú đều thuộc nhóm này.
- Côn trùng, giáp xác, ốc, trai → tuần hoàn hở. Hãy nghĩ đến “tôm, cua, châu chấu, ốc”.
- Ngoại lệ hay gặp: mực ống, bạch tuộc (thân mềm) và giun đốt lại có tuần hoàn kín.
Lỗi sai thường gặp
- Chọn ếch vì tim chỉ có 3 ngăn, tưởng “chưa hoàn chỉnh” là hở. Thực tế ếch vẫn kín, chỉ là máu pha trộn một phần.
- Chọn cá vì nghĩ cá sống dưới nước nên “máu thấm”. Cá có hệ mạch kín đầy đủ.
- Nhầm “tuần hoàn đơn/kép” với “hở/kín”. Đây là hai cách phân loại khác nhau: hở/kín dựa vào việc có mao mạch hay không, đơn/kép dựa vào số vòng tuần hoàn.
Bài luyện tập
Câu 1. Động vật nào sau đây có hệ tuần hoàn hở? A. Giun đất; B. Châu chấu; C. Chim bồ câu; D. Mực ống.
Đáp án: B. Châu chấu là côn trùng. Giun đất và mực ống có tuần hoàn kín, chim bồ câu là động vật có xương sống.
Câu 2. Đặc điểm nào sau đây không đúng với hệ tuần hoàn hở? A. Máu chảy với áp lực thấp; B. Máu trộn với dịch mô; C. Có mao mạch nối động mạch và tĩnh mạch; D. Tốc độ máu chậm.
Đáp án: C. Hệ tuần hoàn hở không có mao mạch nối động mạch với tĩnh mạch.
Câu 3. Kể tên hai động vật không xương sống có hệ tuần hoàn hở.
Gợi ý: tôm và ốc sên (hoặc cua, ong, châu chấu…).
Câu hỏi thường gặp
Hệ tuần hoàn hở có ở những nhóm động vật nào?
Hệ tuần hoàn hở có ở đa số thân mềm (ốc, trai, hến…) và chân khớp (côn trùng, tôm, cua, nhện…). Mực ống và bạch tuộc là ngoại lệ vì có tuần hoàn kín.
Vì sao côn trùng có tuần hoàn hở mà vẫn sống và hoạt động mạnh được?
Vì máu côn trùng hầu như không chở O2. Khí được dẫn đến tế bào qua hệ thống ống khí, nên tuần hoàn hở chủ yếu vận chuyển chất dinh dưỡng và sản phẩm thải.
Ếch tim 3 ngăn có phải tuần hoàn hở không?
Không. Ếch có hệ tuần hoàn kín, vòng kép; chỉ có điều máu bị pha trộn một phần ở tâm thất do tim 3 ngăn.
Phân biệt tuần hoàn hở và tuần hoàn kín thế nào?
Tuần hoàn kín có mao mạch nối động mạch với tĩnh mạch, máu luôn chảy trong mạch, áp lực cao. Tuần hoàn hở không có mao mạch, máu đổ vào khoang cơ thể và trộn với dịch mô, áp lực thấp.