Trả lời nhanh
Với đề đọc đoạn trích có câu mở đầu “Hành trình đến bất cứ kết quả nào…”, thông điệp thường gặp là: giá trị của một việc không chỉ nằm ở kết quả cuối cùng mà còn ở quá trình nỗ lực, trải nghiệm và trưởng thành. Khi làm bài, hãy xác định phương thức biểu đạt, vấn đề nghị luận, biện pháp nghệ thuật rồi rút ra bài học cho bản thân.
Đề bài thuộc dạng nào?
Câu “Đọc đoạn trích sau và trả lời các câu hỏi ở bên dưới” là dạng đọc hiểu văn bản nghị luận hoặc văn bản bàn về lối sống. Đoạn trích mở bằng câu nói về hành trình và kết quả, nên vấn đề chính thường xoay quanh quá trình và đích đến.
Vì chưa có nguyên văn đoạn trích trước mặt, bài này không đoán chữ của đề. Thay vào đó, thầy hướng dẫn cách làm và giải mẫu trên một đoạn ví dụ tự đặt cùng chủ đề. Em chỉ cần thay nội dung đề của mình vào đúng các bước.
Đoạn ví dụ (tự đặt để luyện tập)
Hành trình đến bất cứ kết quả nào, dù được hay mất, cũng để lại cho ta điều quý giá. Người leo núi không chỉ nhớ đỉnh cao mà còn nhớ những buổi sáng dậy sớm, đôi chân rộp phồng và ngụm nước chia nhau giữa chừng. Nếu chỉ nhìn vào đích đến, ta dễ thấy mình thất bại khi chưa tới nơi. Nhưng nếu biết ngoái lại quãng đường, ta nhận ra mình đã khác trước: kiên nhẫn hơn, hiểu mình hơn. Vì vậy, đừng vội đo giá trị của một việc bằng điểm số hay danh hiệu.
Giải các câu hỏi thường gặp
Câu 1 (nhận biết): Phương thức biểu đạt chính?
Đáp án: nghị luận. Đoạn đưa ra nhận định ở câu đầu, có dẫn chứng (người leo núi), lập luận giả thiết “nếu… nếu…” và kết luận bằng lời khuyên.
Mẹo: thấy luận điểm, lí lẽ, dẫn chứng, từ nối “vì vậy” thì nghĩ đến nghị luận. Đừng nhầm sang tự sự chỉ vì có hình ảnh người leo núi.
Câu 2 (nhận biết): Đoạn trích bàn về vấn đề gì?
Đáp án: giá trị của quá trình (hành trình) bên cạnh kết quả; dù thành công hay thất bại, quá trình vẫn giúp con người trưởng thành.
Cách tìm: đọc câu đầu và câu cuối, vì luận điểm thường nằm ở đó.
Câu 3 (thông hiểu): Hình ảnh người leo núi có tác dụng gì?
Đáp án:
- Làm dẫn chứng cụ thể, giúp ý trừu tượng “hành trình” trở nên dễ hình dung.
- Cho thấy điều đọng lại không chỉ là đích đến mà cả khó khăn, sẻ chia trên đường.
- Tăng sức thuyết phục và gần gũi với người đọc.
Câu 4 (thông hiểu): Hiểu thế nào về câu “Nếu chỉ nhìn vào đích đến, ta dễ thấy mình thất bại khi chưa tới nơi”?
Đáp án: nếu chỉ đặt giá trị vào kết quả cuối cùng, ta sẽ coi mọi nỗ lực dang dở là vô nghĩa, dễ nản chí và tự phủ nhận bản thân. Câu này nhắc ta cần đánh giá cả những gì đã học được và đã cố gắng.
Câu 5 (vận dụng): Viết đoạn văn 5–7 câu về ý nghĩa của quá trình nỗ lực
Dàn ý nhanh:
- Câu mở: nêu ý “quá trình quý không kém kết quả”.
- Giải thích: quá trình là chuỗi cố gắng, vấp ngã, học hỏi.
- Dẫn chứng từ chính em (ôn thi, tập một môn thể thao, học một kĩ năng).
- Mặt trái: chỉ chạy theo điểm số dễ áp lực, gian lận.
- Câu kết: bài học hành động.
Đoạn mẫu: Kết quả đẹp rất đáng mừng, nhưng quá trình mới là nơi ta lớn lên. Mùa hè năm ngoái, tôi tập bơi và uống nước hồ không biết bao nhiêu lần mới giữ được nhịp thở. Cuối cùng tôi vẫn không đoạt giải ở buổi thi của lớp. Thế nhưng tôi đã thôi sợ nước, biết kiên trì và biết cảm ơn người bạn kiên nhẫn chỉ tôi từng động tác. Nếu chỉ đo bằng huy chương, tôi sẽ nghĩ mình trắng tay. Vì thế, mỗi khi bắt đầu việc mới, tôi tự nhắc mình: hãy làm hết sức và trân trọng từng bước đi.
Quy trình 4 bước cho mọi bài đọc đoạn trích
- Đọc lướt lần 1: gạch chân câu đầu, câu cuối, từ khoá lặp lại.
- Đọc kĩ lần 2: chú ý biện pháp tu từ (so sánh, ẩn dụ, điệp, liệt kê), giả thiết, đối lập.
- Trả lời đúng mức yêu cầu: nhận biết trả lời ngắn; thông hiểu cần “giải thích + dẫn chứng từ đoạn”; vận dụng cần liên hệ bản thân.
- Soát lại: đủ ý, đúng số câu của đoạn văn, không chép nguyên văn dài.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm phương thức biểu đạt (ví dụ ghi biểu cảm cho đoạn nghị luận).
- Nêu biện pháp tu từ nhưng quên chỉ ra tác dụng.
- Viết đoạn văn quá dài hoặc lan man, không có câu chủ đề.
- Hiểu sai thông điệp thành “kết quả không quan trọng”. Đúng ra là kết quả và quá trình đều có giá trị, nhưng đừng để kết quả che mất quá trình.
Bài luyện tập
- Tìm câu chứa luận điểm chính trong đoạn ví dụ. Đáp án: câu đầu “Hành trình đến bất cứ kết quả nào… điều quý giá.”
- Chỉ ra cặp từ thể hiện sự đối lập trong câu đầu. Đáp án: “được” – “mất”.
- Viết 2 câu nêu bài học rút ra cho học sinh. Gợi ý: Hãy trân trọng quá trình học tập; mỗi lần cố gắng đều giúp ta tiến bộ dù điểm số chưa như ý.
Nếu em có nguyên văn đoạn trích và các câu hỏi trong đề, hãy áp dụng đúng quy trình trên: xác định phương thức, nêu vấn đề, phân tích biện pháp, rồi liên hệ bản thân.
Câu hỏi thường gặp
Đề đọc hiểu về hành trình và kết quả thường có thông điệp gì?
Thường là quá trình nỗ lực, trải nghiệm và sự trưởng thành quan trọng không kém kết quả, nên đừng chỉ đánh giá một việc bằng thành bại cuối cùng.
Đoạn trích có luận điểm, lí lẽ, dẫn chứng thì phương thức biểu đạt chính là gì?
Là nghị luận. Em nên chỉ ra dấu hiệu như câu nêu nhận định, dẫn chứng minh hoạ và lời kết luận để bài làm thuyết phục hơn.
Câu hỏi vận dụng yêu cầu viết đoạn văn thì làm thế nào?
Nêu câu chủ đề, giải thích ngắn, đưa dẫn chứng từ trải nghiệm của em, nói mặt trái nếu có và kết bằng bài học hành động, đúng số câu yêu cầu.
Có nên chép nguyên văn đoạn trích vào bài làm không?
Không nên. Em chỉ trích cụm từ ngắn làm bằng chứng, sau đó diễn đạt lại bằng lời của mình để thể hiện sự hiểu bài.