Điền từ tượng thanh, từ tượng hình phù hợp vào chỗ trống: Đêm khuya thanh vắng, chỉ còn tiếng mưa rơi…

Đề bài

Bài tập 3, phần Thực hành tiếng Việt (từ tượng hình, từ tượng thanh), Ngữ văn 8 tập 1 – Chân trời sáng tạo: Điền từ tượng thanh, từ tượng hình phù hợp vào chỗ trống (làm vào vở):

• a. Đêm khuya thanh vắng, chỉ còn tiếng mưa rơi… bên hiên nhà.
• b. Mùa đông, cây bàng vươn dài những cành…, trơ trụi lá.
• c. Sự tĩnh lặng của đêm tối khiến tôi nghe rõ tiếng côn trùng kêu… từ ngoài đồng ruộng đưa vào.
• d. Ở miệt này, sông ngòi, kênh rạch bủa giăng… như mạng nhện.
• đ. Đó là một ngôi làng đặc biệt nằm giữa những ngọn núi đá… ở Hà Giang.

Đáp án và giải thích từng câu

Câu hoàn chỉnh mẫu: Đêm khuya thanh vắng, chỉ còn tiếng mưa rơi tí tách bên hiên nhà. Em đọc lại cả câu sau khi điền: nếu từ vừa đúng loại vừa hợp với các chi tiết khác (đêm khuya, mùa đông, mạng nhện, núi đá) thì đó là đáp án tốt.

Ghi chú địa danh: từ ngày 1/7/2025, sau khi sắp xếp đơn vị hành chính, địa bàn tỉnh Hà Giang cũ thuộc tỉnh Tuyên Quang; câu văn trong sách giữ tên gọi Hà Giang theo thời điểm biên soạn.

Kiến thức cần nhớ: từ tượng hình và từ tượng thanh

• Từ tượng thanh mô phỏng âm thanh của tự nhiên, con người, sự vật: róc rách, ầm ầm, lộp bộp, khúc khích, véo von.
• Từ tượng hình gợi tả hình ảnh, dáng vẻ, trạng thái, cách sắp xếp của sự vật: lom khom, lấp lánh, gập ghềnh, lơ thơ, chót vót.
• Phần lớn là từ láy, nên có nhịp điệu và sức gợi cao; chúng thường dùng trong văn miêu tả, tự sự và thơ để người đọc “nghe thấy”, “nhìn thấy” sự vật.

Mẹo nhận biết nhanh: hãy tự hỏi chỗ trống đang nói về tiếng (kêu, rơi, gõ, hót…) hay về hình dáng (cành, núi, đường, dáng người…). Trong đề này, các từ “tiếng mưa rơi” và “tiếng côn trùng kêu” là dấu hiệu rõ ràng của từ tượng thanh.

Lỗi thường gặp

• Điền “xào xạc” vào câu b: đây là từ tượng thanh (tiếng lá cọ vào nhau), trong khi câu b đã nói cành “trơ trụi lá”, nên không hợp.
• Điền “rào rào” vào câu a: đúng loại nhưng gợi mưa to, làm mất không khí “thanh vắng” của câu.
• Chọn tính từ thường như “cao”, “nhiều” thay vì từ tượng hình: câu vẫn đúng ngữ pháp nhưng không đạt yêu cầu đề bài.

Bài tập luyện thêm có đáp án

1. Tìm từ tượng thanh, từ tượng hình trong câu: “Bà cụ lom khom chống gậy, vừa đi vừa ho khụ khụ.” Đáp án: lom khom (tượng hình), khụ khụ (tượng thanh).
2. Điền từ thích hợp: “Dòng suối chảy … qua những hòn đá … rêu xanh.” Gợi ý: róc rách (tượng thanh); nhấp nhô hoặc lởm chởm (tượng hình).
3. Viết một câu tả cơn mưa có dùng cả từ tượng thanh và từ tượng hình. Ví dụ: Mưa rơi lộp độp trên mái tôn, những giọt nước long lanh đọng trên lá chuối.