Glixerol + NaOH: có phản ứng không? Dãy chất tác dụng NaOH

Trả lời nhanh

Dãy “glixerol, glyxin, anilin” KHÔNG phải dãy gồm các chất đều tác dụng với dung dịch NaOH. Trong ba chất, chỉ glyxin phản ứng vì có nhóm –COOH. Glixerol là ancol đa chức, còn anilin là bazơ rất yếu, cả hai đều không phản ứng với NaOH loãng ở điều kiện thường.

Phân tích từng chất trong dãy glixerol, glyxin, anilin

Chất	Tác dụng NaOH?	Lý do
Glixerol C₃H₅(OH)₃	Không	Nhóm –OH ancol không có tính axit đủ mạnh để phản ứng với bazơ kiềm
Glyxin H₂N–CH₂–COOH	Có	Nhóm –COOH thể hiện tính axit
Anilin C₆H₅NH₂	Không	Là bazơ yếu, nhóm –NH₂ không phản ứng với bazơ

Phương trình duy nhất xảy ra trong dãy này:

H₂N–CH₂–COOH + NaOH → H₂N–CH₂–COONa + H₂O

Vì có hai chất không phản ứng nên phương án chứa dãy này là phương án sai. Đề gốc còn các phương án khác; bạn hãy dùng bảng ở dưới để kiểm tra từng chất trong mỗi phương án.

Glixerol + NaOH: vì sao không phản ứng?

Ancol (kể cả ancol đa chức như glixerol) là chất có tính axit rất yếu, yếu hơn cả nước. Vì thế NaOH không thể “lấy” được H của nhóm –OH. Ngược lại, muối ancolat (như C₂H₅ONa) bị nước thủy phân hoàn toàn trở lại ancol và NaOH.

Điều dễ nhầm: glixerol có phản ứng với Cu(OH)₂ ở nhiệt độ thường, tạo dung dịch xanh lam. Đó là phản ứng đặc trưng của ancol đa chức có các nhóm –OH kề nhau, không phải phản ứng với NaOH:

2C₃H₅(OH)₃ + Cu(OH)₂ → [C₃H₅(OH)₂O]₂Cu + 2H₂O

Glixerol chỉ liên quan đến NaOH khi nó là sản phẩm của phản ứng xà phòng hóa chất béo:

(C₁₇H₃₅COO)₃C₃H₅ + 3NaOH → 3C₁₇H₃₅COONa + C₃H₅(OH)₃ (đun nóng)

Anilin + NaOH: vì sao không phản ứng?

Anilin có tính bazơ yếu (không làm đổi màu quỳ tím), nên chỉ phản ứng với axit mạnh như HCl hoặc dung dịch brom. Nó không có nhóm có tính axit để phản ứng với NaOH. Ngược lại, muối của nó mới phản ứng với NaOH:

C₆H₅NH₃Cl + NaOH → C₆H₅NH₂ + NaCl + H₂O

Bảng nhớ nhanh: chất nào tác dụng với dung dịch NaOH?

Có phản ứng	Không phản ứng
Axit cacboxylic (CH₃COOH)	Ancol (etanol, glixerol)
Este (CH₃COOCH₃), chất béo – khi đun nóng	Amin (metylamin, anilin)
Phenol (C₆H₅OH)	Glucozơ, saccarozơ (không phản ứng NaOH loãng)
Amino axit (glyxin, alanin)	Anđehit (CH₃CHO)
Muối amoni của amin (C₆H₅NH₃Cl)	Ankan, anken, ankin thông thường
Peptit, protein (thủy phân trong kiềm)

Ví dụ các phản ứng thường gặp:

CH₃COOCH₃ + NaOH → CH₃COONa + CH₃OH (đun nóng)
C₆H₅OH + NaOH → C₆H₅ONa + H₂O
CH₃COOH + NaOH → CH₃COONa + H₂O

Mẹo làm nhanh dạng “dãy chất đều tác dụng với NaOH”

Gạch ngay những phương án có ancol (etanol, glixerol) hoặc amin (anilin, metylamin) ở dạng tự do.
Tìm nhóm chức “phản ứng được”: –COOH, –COO– (este), –OH gắn trực tiếp vòng benzen (phenol), muối amoni.
Kiểm tra từng chất còn lại trong dãy, chỉ cần một chất không phản ứng là loại cả phương án.

Lỗi sai thường gặp: nhầm “glixerol hòa tan Cu(OH)₂” thành “glixerol tác dụng NaOH”; nhầm anilin có tính bazơ nên “phản ứng với kiềm”. Bazơ không phản ứng với bazơ.

Bài luyện tập

Câu 1. Trong các chất: phenol, etylamin, alanin, etanol, etyl axetat, chất nào tác dụng với dung dịch NaOH?

Đáp án: phenol, alanin, etyl axetat (đun nóng). Etylamin và etanol không phản ứng.

Câu 2. Cho 7,5 gam glyxin (M = 75) tác dụng vừa đủ với dung dịch NaOH 1M. Tính thể tích dung dịch NaOH và khối lượng muối thu được.

Đáp án: n(glyxin) = 0,1 mol, nên n(NaOH) = 0,1 mol, V = 0,1 lít = 100 mL. Muối H₂NCH₂COONa (M = 97) có khối lượng 9,7 gam.

Câu 3. Axit glutamic HOOC–(CH₂)₂–CH(NH₂)–COOH phản ứng với NaOH theo tỉ lệ mol bao nhiêu?

Đáp án: 1 : 2, vì phân tử có hai nhóm –COOH.

Câu hỏi thường gặp

Glixerol có tác dụng với NaOH không?

Không. Glixerol là ancol đa chức, tính axit quá yếu nên không phản ứng với dung dịch NaOH. Nó chỉ hòa tan Cu(OH)2 ở nhiệt độ thường tạo dung dịch xanh lam, và được tạo ra khi xà phòng hóa chất béo bằng NaOH.

Anilin có phản ứng với NaOH không?

Không. Anilin là bazơ yếu nên chỉ phản ứng với axit (như HCl) hoặc nước brom, không phản ứng với NaOH. Chỉ muối của nó như C6H5NH3Cl mới phản ứng với NaOH và giải phóng anilin.

Glyxin tác dụng với NaOH tạo sản phẩm gì?

Glyxin có nhóm –COOH nên phản ứng với NaOH theo tỉ lệ 1:1 tạo muối natri glyxinat H2N–CH2–COONa và nước.

Những nhóm chất nào thường tác dụng với dung dịch NaOH?

Axit cacboxylic, este và chất béo (đun nóng), phenol, amino axit, muối amoni của amin, peptit và protein. Ancol, amin, anđehit và hiđrocacbon thông thường thì không phản ứng.