Trả lời nhanh
Sông ngòi có ba nguồn cung cấp nước chính: nước mưa, nước ngầm và nước do băng tuyết tan. Vì vậy khi gặp câu hỏi "đâu không phải nguồn cung cấp nước cho sông ngòi", hãy loại ba nguồn trên rồi chọn phương án còn lại, thường là nước biển. Nước sông chảy ra biển chứ biển không cấp nước ngược lại cho sông.
Ba nguồn nước chính của sông
1. Nước mưa
Đây là nguồn cung cấp lớn nhất ở những nước khí hậu nhiệt đới gió mùa như Việt Nam. Mưa rơi xuống lưu vực chảy theo sườn dốc vào các suối rồi đổ về sông. Vì thế mùa mưa sông đầy nước, mùa khô nước cạn đi; chế độ nước sông thay đổi theo chế độ mưa.
2. Nước ngầm
Một phần nước mưa thấm xuống đất, tích trữ trong các tầng chứa nước. Nước ngầm rỉ ra ở sườn núi, chân đồi, thung lũng rồi chảy vào lòng sông, giữ cho sông có nước quanh năm, kể cả mùa khô. Nhờ có nguồn này nhiều dòng suối không bị cạn.
3. Nước băng tuyết tan
Ở vùng núi cao và vùng cực, băng tuyết tích tụ vào mùa lạnh, đến mùa ấm tan ra thành dòng nước chảy vào sông. Nhiều con sông lớn ở châu Á như sông Hằng, sông Ấn hay sông Hoàng Hà lấy một phần nước từ băng tuyết trên núi cao. Ở Việt Nam, nguồn này gần như không có vì không có núi tuyết.
Vì sao nước biển không phải nguồn cung cấp?
Dòng chảy của sông có chiều từ nơi cao xuống nơi thấp, từ thượng nguồn ra cửa sông rồi đổ vào biển. Biển nằm ở nơi thấp nhất nên nước chỉ chảy vào biển. Khi thủy triều lên, nước biển có thể dâng vào cửa sông và làm nước sông mặn, nhưng đó chỉ là sự xâm nhập mặn tạm thời chứ không phải nguồn bổ sung nước cho sông.
Bảng tóm tắt
| Nguồn | Có phải nguồn cung cấp nước cho sông? | Ghi chú |
|---|---|---|
| Nước mưa | Phải | Nguồn chủ yếu ở vùng nhiệt đới |
| Nước ngầm | Phải | Giữ nước cho sông mùa khô |
| Băng tuyết tan | Phải | Nguồn quan trọng ở vùng núi cao, vùng ôn đới, hàn đới |
| Nước biển | Không phải | Biển là nơi sông đổ ra |
Chế độ nước sông
Chế độ nước sông là nhịp điệu thay đổi mực nước và lưu lượng trong năm. Nó phụ thuộc vào nguồn cung cấp nước:
- Sông chủ yếu nhờ mưa: mùa lũ trùng mùa mưa, mùa cạn trùng mùa khô.
- Sông nhờ băng tuyết tan: lũ vào đầu mùa hạ khi băng tan nhiều.
- Sông có nhiều nguồn cấp: chế độ nước phức tạp hơn, thường diễn biến điều hoà hơn.
Lỗi sai thường gặp
- Chọn "nước ngầm" làm đáp án sai vì nghĩ nước ngầm ở dưới đất nên không liên quan đến sông. Thực tế nước ngầm là nguồn quan trọng.
- Nhầm nước sông chảy ra biển với nước biển chảy vào sông.
- Quên rằng ở Việt Nam, nguồn cấp nước chủ yếu của sông là nước mưa.
Mẹo nhớ
Sông cần "nước từ trời xuống" (mưa), "nước từ đất ra" (nước ngầm) và "nước từ núi băng tan". Còn biển là "đích đến" chứ không phải "nguồn đi".
Luyện tập
- Vì sao sông ở miền Trung Việt Nam đầy nước vào mùa thu và đông? Đáp án: Mưa tập trung vào thời gian này nên nguồn nước mưa dồi dào.
- Nguồn nước nào giúp sông còn nước vào mùa khô? Đáp án: Nước ngầm rỉ ra bổ sung cho sông.
- Sông Hằng ở Ấn Độ có lũ vào đầu mùa hạ, vì sao? Đáp án: Băng tuyết ở vùng núi Hi-ma-lay-a tan nhiều khi nhiệt độ tăng.
Câu hỏi thường gặp
Nước ngầm có phải là nguồn cung cấp nước cho sông không?
Có. Nước ngầm rỉ ra từ các tầng chứa nước vào lòng sông, giúp sông có nước cả trong mùa khô.
Ở Việt Nam sông ngòi chủ yếu nhận nước từ nguồn nào?
Chủ yếu từ nước mưa, do khí hậu nhiệt đới gió mùa có lượng mưa lớn tập trung theo mùa, bổ sung thêm từ nước ngầm.
Thủy triều có làm nước biển cung cấp nước cho sông không?
Không. Thủy triều chỉ đẩy nước mặn lấn vào cửa sông tạm thời, gây xâm nhập mặn. Biển không phải nguồn cung cấp nước ổn định cho sông.