Trả lời nhanh
Đacuyn (Charles Darwin) là người đầu tiên đưa ra khái niệm biến dị cá thể, cùng với các khái niệm chọn lọc tự nhiên và chọn lọc nhân tạo. Vì vậy phương án “A. đột biến trung tính” là sai: thuyết tiến hóa trung tính do Kimura đề xuất năm 1968, hơn một thế kỉ sau Đacuyn.
Đề bài và hướng xử lí
Câu hỏi: “Đacuyn là người đầu tiên đưa ra khái niệm gì?” với phương án A là đột biến trung tính. Các phương án còn lại thường là những khái niệm di truyền – tiến hóa khác (biến dị, đột biến, chọn lọc…). Trang này không chép lại các phương án mà bạn không thấy trong đề; bạn chỉ cần nhớ nguyên tắc: khái niệm nào gắn với Đacuyn thì chọn, khái niệm nào ra đời sau khi di truyền học phát triển thì loại.
Vì sao đáp án là “biến dị cá thể”?
Năm 1859, trong tác phẩm Nguồn gốc các loài, Đacuyn quan sát vật nuôi, cây trồng và sinh vật tự nhiên. Ông nhận thấy các cá thể cùng loài, dù sinh ra từ cùng bố mẹ, vẫn khác nhau ở nhiều đặc điểm nhỏ. Ông gọi đó là biến dị cá thể (còn gọi là biến dị không xác định).
- Biến dị cá thể xuất hiện riêng lẻ, theo nhiều hướng khác nhau, không định trước.
- Đây là nguồn nguyên liệu để chọn lọc (nhân tạo hoặc tự nhiên) tác động.
- Đacuyn chưa biết gen, nhiễm sắc thể hay đột biến, nên ông dùng thuật ngữ “biến dị”, không dùng “đột biến”.
Vì sao “đột biến trung tính” là sai?
Thuyết tiến hóa bằng các đột biến trung tính do nhà khoa học Nhật Bản Motoo Kimura đề xuất năm 1968. Thuyết này cho rằng phần lớn đột biến ở mức phân tử là trung tính (không có lợi, không có hại), nên sự củng cố chúng chủ yếu nhờ yếu tố ngẫu nhiên (phiêu bạt di truyền), không phải chọn lọc tự nhiên. Thời Đacuyn, khoa học chưa có khái niệm đột biến gen, càng chưa có đột biến trung tính.
Bảng phân biệt tác giả và khái niệm
| Nhà khoa học | Đóng góp / khái niệm tiêu biểu |
|---|---|
| Lamac (Lamarck) | Cho rằng ngoại cảnh và tập quán hoạt động làm biến đổi sinh vật, các biến đổi đó di truyền được (học thuyết tiến hóa đầu tiên) |
| Đacuyn (Darwin) | Biến dị cá thể, chọn lọc tự nhiên, chọn lọc nhân tạo, sự hình thành loài mới từ phân li tính trạng |
| Menđen (Mendel) | Các quy luật di truyền, khái niệm “nhân tố di truyền” |
| Đờ Vri (de Vries) | Đưa ra thuật ngữ “đột biến” (đầu thế kỉ XX) |
| Kimura | Thuyết tiến hóa trung tính, đột biến trung tính (1968) |
Mẹo nhớ
- Đacuyn = “cá thể – chọn lọc”: nhìn vào từng cá thể khác nhau rồi để môi trường chọn.
- Thấy chữ “đột biến”, “gen”, “phân tử”, “ngẫu nhiên” → nghĩ đến thế kỉ XX (Đờ Vri, Kimura), không phải Đacuyn.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm “biến dị cá thể” của Đacuyn với “đột biến”. Biến dị cá thể là cách gọi chung cho sự sai khác giữa các cá thể; sau này di truyền học mới giải thích nguồn gốc là đột biến và biến dị tổ hợp.
- Cho rằng Đacuyn giải thích được cơ chế di truyền của biến dị. Thực tế đây là hạn chế của học thuyết ông.
Luyện tập
- Ai là người đề xuất thuyết tiến hóa trung tính?
Đáp án: Kimura (1968). - Điền khuyết: Theo Đacuyn, nguyên liệu cho chọn lọc là các ……… xuất hiện ngẫu nhiên, theo nhiều hướng.
Đáp án: biến dị cá thể. - Đúng hay sai: “Đacuyn giải thích được nguyên nhân phát sinh và cơ chế di truyền của biến dị.”
Đáp án: Sai; ông chưa hiểu rõ cơ chế di truyền và nguyên nhân phát sinh biến dị.
Câu hỏi thường gặp
Đacuyn là người đầu tiên đưa ra khái niệm gì?
Đacuyn là người đầu tiên đưa ra khái niệm biến dị cá thể, cùng với chọn lọc tự nhiên và chọn lọc nhân tạo trong tác phẩm Nguồn gốc các loài (1859).
Đột biến trung tính là khái niệm của ai?
Đột biến trung tính gắn với thuyết tiến hóa trung tính do Motoo Kimura đề xuất năm 1968, không phải của Đacuyn.
Biến dị cá thể khác đột biến thế nào?
Biến dị cá thể là cách Đacuyn gọi những sai khác giữa các cá thể cùng loài. Đột biến là biến đổi trong vật chất di truyền, được di truyền học giải thích về sau, là một nguồn của biến dị.
Hạn chế của học thuyết Đacuyn là gì?
Ông chưa giải thích được nguyên nhân phát sinh biến dị và cơ chế di truyền của chúng.