Trả lời nhanh
Cừu Dolly được tạo ra bằng phương pháp nhân bản vô tính (kĩ thuật chuyển nhân tế bào xôma vào tế bào trứng đã bỏ nhân). Dolly không hình thành từ sự thụ tinh giữa tinh trùng và trứng, nên kiểu gen của nó gần như giống hệt cừu cho nhân. Vì vậy phương án “cấy truyền (phôi)” không phải đáp án đúng.
Đề bài và cách hiểu
Câu hỏi thường gặp: “Cừu Dolly được tạo ra bằng phương pháp nào sau đây?”, trong đó phương án A là “cấy truyền…”. Do không còn nguồn đối chiếu đầy đủ 4 phương án gốc, trang này chốt đáp án theo nội dung kiến thức: cần chọn phương án nói đến nhân bản vô tính / chuyển nhân. Nếu đề của bạn có phương án ghi “cấy truyền phôi” thì đó là phương án gây nhiễu.
Quy trình tạo cừu Dolly
- Lấy tế bào cho nhân: tế bào tuyến vú của một cừu mẹ (cừu Finn Dorset, mặt trắng). Đây là tế bào xôma, đã biệt hóa, có bộ NST lưỡng bội 2n.
- Lấy tế bào trứng: từ cừu khác (Scottish Blackface, mặt đen), rồi loại bỏ nhân của trứng.
- Chuyển nhân: đưa nhân của tế bào tuyến vú vào tế bào trứng đã mất nhân, kích thích bằng xung điện để hai phần hợp nhất và bắt đầu phân chia.
- Nuôi phôi: tế bào mới nguyên phân thành phôi sớm.
- Cấy phôi: đưa phôi vào tử cung của một cừu thứ ba (cừu mang thai hộ). Sau thời gian mang thai, cừu con ra đời năm 1996 tại Scotland.
Cừu Dolly mang đặc điểm di truyền của cừu cho nhân (mặt trắng), không giống cừu cho trứng hay cừu mang thai hộ. Đây chính là bằng chứng cho thấy thông tin di truyền nằm chủ yếu ở nhân.
Phân biệt nhân bản vô tính và cấy truyền phôi
| Tiêu chí | Nhân bản vô tính (Dolly) | Cấy truyền phôi |
|---|---|---|
| Nguồn gốc phôi | Trứng bỏ nhân + nhân tế bào xôma | Hợp tử do tinh trùng thụ tinh với trứng |
| Có thụ tinh không? | Không | Có |
| Kiểu gen con | Giống cá thể cho nhân | Tổ hợp gen của bố và mẹ (nếu tách phôi thì các con giống nhau nhưng khác bố mẹ) |
| Vai trò cừu mang thai | Chỉ mang thai hộ | Chỉ mang thai hộ |
Điểm chung dễ gây nhầm là cả hai đều cấy phôi vào tử cung con cái khác. Hãy nhìn vào phôi được tạo ra thế nào để phân biệt.
Mẹo nhớ và lỗi sai thường gặp
- Mẹo: “Dolly = trứng bỏ nhân + nhân tế bào thường + xung điện”. Không có tinh trùng thì là vô tính.
- Lỗi 1: chọn “cấy truyền phôi” vì thấy có bước cấy phôi vào tử cung.
- Lỗi 2: nghĩ Dolly giống cừu cho trứng. Thực tế kiểu gen nhân quyết định, giống cừu cho nhân.
- Lỗi 3: nhầm với công nghệ gen. Dolly không chuyển gen lạ, chỉ chuyển cả nhân.
Bài luyện tập
- Câu 1. Trong tạo cừu Dolly, cừu con có kiểu gen giống cừu nào: cho nhân, cho trứng hay mang thai hộ?
Đáp án: giống cừu cho nhân (cừu tuyến vú), vì bộ NST trong nhân lấy từ cừu này. - Câu 2. Vì sao nói nhân bản vô tính là hình thức sinh sản vô tính?
Đáp án: vì không có sự kết hợp giữa giao tử đực và cái; cơ thể mới phát triển từ nhân của tế bào xôma qua nguyên phân. - Câu 3. Nhân bản vô tính ở động vật có ý nghĩa gì?
Đáp án: nhân nhanh giống vật nuôi quý, tạo động vật chuyển gen sản xuất thuốc, bảo tồn loài quý hiếm, phục vụ nghiên cứu y học.
Câu hỏi thường gặp
Cừu Dolly được tạo ra nhờ phương pháp nào?
Nhờ nhân bản vô tính bằng kĩ thuật chuyển nhân: nhân tế bào tuyến vú được đưa vào tế bào trứng đã bỏ nhân, tạo phôi rồi cấy vào tử cung cừu mang thai hộ.
Cừu Dolly có phải sinh ra từ cấy truyền phôi không?
Không. Cấy truyền phôi dùng phôi hình thành từ thụ tinh, còn Dolly được tạo từ nhân tế bào xôma và trứng bỏ nhân, không có thụ tinh.
Cừu Dolly có kiểu gen giống con cừu nào?
Giống cừu đã cho nhân tế bào tuyến vú, vì thông tin di truyền chủ yếu nằm trong nhân.
Cừu Dolly ra đời năm nào?
Dolly ra đời năm 1996 tại Viện Roslin, Scotland, là động vật có vú đầu tiên được nhân bản từ tế bào trưởng thành.