Trả lời nhanh
Khi đánh giá một sản phẩm công nghệ, ta thường dựa vào 5 nhóm tiêu chí: chức năng (tính năng sử dụng), độ bền và độ tin cậy, an toàn (kể cả với môi trường), thẩm mỹ, và giá thành. Lý do là sản phẩm tốt phải dùng được, dùng lâu, dùng an toàn, đẹp mắt và có chi phí phù hợp. Mỗi sách có thể gộp hoặc tách tiêu chí hơi khác nhau.
Đánh giá sản phẩm công nghệ để làm gì?
Đánh giá là bước so sánh sản phẩm với những yêu cầu đã đặt ra. Nhờ vậy, người dùng chọn được món đồ phù hợp. Nhà thiết kế cũng biết chỗ nào cần cải tiến ở phiên bản sau.
Muốn đánh giá công bằng, ta không nhận xét theo cảm tính (“máy này nhìn thích mắt”) mà phải dựa trên các tiêu chí rõ ràng, có thể kiểm tra được.
5 nhóm tiêu chí đánh giá thường gặp
| Tiêu chí | Câu hỏi cần trả lời | Ví dụ với chiếc quạt điện |
|---|---|---|
| 1. Chức năng | Sản phẩm có làm được việc mà người dùng cần không? Làm tốt đến đâu? | Có nhiều mức gió, có hẹn giờ, tạo gió đủ mạnh cho căn phòng |
| 2. Độ bền, độ tin cậy | Dùng được bao lâu, có hay hỏng vặt không? | Động cơ chạy êm sau nhiều năm, cánh quạt không nứt |
| 3. An toàn | Có gây hại cho người dùng và môi trường không? | Lồng quạt che kín, vỏ cách điện tốt, ít tiếng ồn |
| 4. Thẩm mỹ | Hình dáng, màu sắc, kiểu dáng có hài hoà, hợp nhu cầu không? | Kiểu dáng gọn, màu hợp nội thất |
| 5. Giá thành | Chi phí mua và sử dụng có hợp lí so với giá trị mang lại không? | Giá vừa túi tiền, tiêu thụ điện thấp |
Giải thích từng tiêu chí
- Chức năng: là tiêu chí quan trọng nhất, vì sản phẩm sinh ra để đáp ứng một nhu cầu. Nếu thiếu chức năng cần thiết thì đẹp hay rẻ cũng khó có ý nghĩa.
- Độ bền: thể hiện chất lượng vật liệu và chất lượng chế tạo. Sản phẩm bền giúp tiết kiệm chi phí thay thế và giảm rác thải.
- An toàn: gồm an toàn điện, an toàn cơ khí, an toàn cho sức khoẻ và thân thiện môi trường. Đây là tiêu chí “một phiếu phủ quyết”: sản phẩm không an toàn thì không nên dùng.
- Thẩm mỹ: liên quan đến hình dáng, màu sắc, độ hoàn thiện bề mặt. Thẩm mỹ phụ thuộc sở thích nhưng vẫn có nguyên tắc cân đối, hài hoà.
- Giá thành: không chỉ là giá mua mà còn gồm chi phí vận hành, bảo dưỡng. Sản phẩm rẻ nhưng tốn điện, hay hỏng có thể lại đắt hơn về lâu dài.
Lưu ý: “đánh giá sản phẩm” khác “đánh giá công nghệ”
Hai khái niệm này dễ nhầm. Đánh giá sản phẩm công nghệ xem xét một vật cụ thể (điện thoại, xe đạp, nồi cơm điện) theo các tiêu chí ở trên. Đánh giá công nghệ xem xét cả quy trình, phương pháp tạo ra sản phẩm, thường nhìn vào hiệu quả, mức độ tiên tiến và tác động đến môi trường, xã hội.
Vì cách chia của từng bộ sách có thể khác (có sách tách “vật liệu”, “tính mới”, “bảo vệ môi trường” thành tiêu chí riêng), em hãy đối chiếu với bài học trong sách đang dùng. Khi làm bài, nên nêu tên tiêu chí và giải thích ngắn gọn bằng ví dụ.
Mẹo nhớ nhanh
Em có thể nhớ bằng câu: “Năng – Bền – Toàn – Đẹp – Giá” (chức năng, độ bền, an toàn, thẩm mỹ, giá thành). Đọc vài lần là thuộc.
Lỗi sai thường gặp
- Chỉ nêu tiêu chí mà không lấy ví dụ minh hoạ, dẫn đến bài thiếu thuyết phục.
- Nhầm giá thành với giá bán, bỏ qua chi phí sử dụng.
- Coi thẩm mỹ là quan trọng nhất; thực tế chức năng và an toàn phải đặt lên trước.
Bài luyện tập
Bài 1. Một bạn chọn mua bình đun nước siêu tốc chỉ vì màu đẹp. Bạn ấy đã bỏ qua những tiêu chí nào?
Đáp án: Bạn đã bỏ qua chức năng (dung tích, thời gian đun), độ bền, an toàn (tự ngắt điện khi sôi) và giá thành (công suất, tiền điện).
Bài 2. Hai chiếc đèn bàn: đèn A giá 90 nghìn đồng, hỏng sau 6 tháng; đèn B giá 150 nghìn đồng, dùng được 3 năm. Theo tiêu chí nào đèn B tốt hơn?
Đáp án: Đèn B tốt hơn về độ bền, và xét lâu dài còn có giá thành hợp lí hơn vì không phải thay nhiều lần.
Bài 3. Hãy lập bảng 5 tiêu chí để đánh giá chiếc bút bi em đang dùng.
Gợi ý: Chức năng: viết trơn, ra mực đều; Độ bền: ngòi không tắc, thân không gãy; An toàn: mực không độc, vỏ không có cạnh sắc; Thẩm mỹ: kiểu dáng, màu sắc; Giá thành: giá hợp túi tiền học sinh.
Câu hỏi thường gặp
Có mấy tiêu chí đánh giá sản phẩm công nghệ?
Cách phổ biến nhất là 5 nhóm: chức năng, độ bền và độ tin cậy, an toàn, thẩm mỹ, giá thành. Một số sách có thể gộp hoặc tách khác đi, nên cần đối chiếu với bài học đang dùng.
Tiêu chí nào quan trọng nhất khi đánh giá sản phẩm công nghệ?
Chức năng và an toàn thường được ưu tiên. Sản phẩm không làm được việc cần thiết hoặc không an toàn thì dù đẹp, rẻ cũng không nên chọn.
Đánh giá sản phẩm công nghệ khác đánh giá công nghệ như thế nào?
Đánh giá sản phẩm xem xét một vật cụ thể theo các tiêu chí như chức năng, độ bền, giá thành. Đánh giá công nghệ xem xét quy trình, phương pháp tạo ra sản phẩm, cùng hiệu quả và tác động đến môi trường, xã hội.
Giá thành trong tiêu chí đánh giá gồm những gì?
Gồm giá mua ban đầu và chi phí sử dụng như điện năng, bảo dưỡng, sửa chữa. Một sản phẩm rẻ nhưng tốn kém khi vận hành có thể không kinh tế.