Trả lời nhanh
Chất tan có thể tồn tại ở cả ba dạng: chất rắn, chất lỏng và chất khí. Vì vậy, nếu đề có phương án “cả chất rắn, chất lỏng, chất khí” thì chọn phương án đó. Phương án chỉ ghi “chất rắn” là chưa đủ, vì muối ăn, đường là chất rắn nhưng cồn (lỏng) và khí HCl cũng tan được trong nước tạo dung dịch.
Chất tan là gì?
Dung dịch là hỗn hợp đồng nhất của chất tan và dung môi. Chất tan là chất bị hoà tan trong dung môi, dung môi là chất dùng để hoà tan chất khác. Trong đời sống và trong bài học, dung môi thường gặp nhất là nước.
Điều quan trọng: trạng thái ban đầu của chất tan không bị giới hạn. Chỉ cần chất đó tan được và phân bố đều trong dung môi thì nó là chất tan.
Ví dụ chất tan ở từng dạng
| Dạng ban đầu | Ví dụ chất tan | Dung dịch tạo thành |
|---|---|---|
| Chất rắn | Muối ăn NaCl, đường saccarozơ, NaOH | Nước muối, nước đường, dung dịch xút |
| Chất lỏng | Rượu etylic (cồn), axit axetic (giấm ăn) | Cồn pha loãng, dung dịch giấm |
| Chất khí | Khí HCl, khí CO2, khí NH3 | Axit clohiđric, nước có ga, nước amoniac |
Vì sao đáp án là “cả ba dạng”?
- Chất rắn: hạt muối tách ra thành các phần tử nhỏ phân tán đều giữa các phân tử nước, ta không còn nhìn thấy tinh thể.
- Chất lỏng: cồn trộn với nước theo mọi tỉ lệ thành một chất lỏng đồng nhất. Chất nào có lượng ít hơn thường được coi là chất tan.
- Chất khí: khí CO2 nén vào nước tạo nước giải khát có ga. Khí oxi tan ít trong nước nhưng đủ để cá hô hấp, đây cũng là một dung dịch.
Vậy bất kỳ phương án nào chỉ nhắc một dạng đều thiếu. Đây là kiểu câu “chọn đáp án đầy đủ nhất”.
Lỗi sai thường gặp
- Nghĩ chất tan luôn là chất rắn. Do ví dụ đầu tiên trong sách thường là muối hoặc đường nên nhiều bạn nhớ lệch.
- Nhầm chất tan với dung môi. Trong dung dịch cồn 70°, nước và cồn đều là chất lỏng, nên cần xem đề quy ước chất nào là dung môi.
- Cho rằng chất khí không tạo dung dịch. Khí HCl tan rất nhiều trong nước tạo axit clohiđric, minh chứng rõ nhất.
Mẹo nhớ
Hãy nhớ câu: “Chất tan không kén trạng thái – rắn, lỏng, khí đều được; điều kiện duy nhất là tan được và đồng nhất.” Gặp câu hỏi về trạng thái chất tan, ưu tiên phương án bao quát cả ba dạng.
Bài luyện tập
- Hoà tan đường vào nước. Chất nào là chất tan, chất nào là dung môi?
Đáp án: đường là chất tan (rắn), nước là dung môi. - Sục khí CO2 vào nước thu được nước có ga. Chất tan ở dạng nào?
Đáp án: dạng khí. - Pha 10 mL rượu etylic vào 90 mL nước. Chất tan ở dạng nào và là chất nào?
Đáp án: chất tan là rượu etylic, ở dạng lỏng (lượng ít hơn, nước là dung môi).
Câu hỏi thường gặp
Chất tan có thể ở những dạng nào?
Chất tan có thể ở dạng chất rắn (muối, đường), chất lỏng (cồn, giấm) hoặc chất khí (HCl, CO2, NH3).
Chất tan và dung môi khác nhau thế nào?
Chất tan là chất bị hoà tan, dung môi là chất hoà tan chất khác. Hai thành phần này tạo nên dung dịch đồng nhất.
Khí có được coi là chất tan không?
Có. Khí HCl, CO2, NH3 tan trong nước tạo dung dịch, nên khí vẫn là chất tan.
Dung môi có luôn là nước không?
Không. Nước là dung môi phổ biến nhất nhưng còn có dung môi khác như cồn, xăng, benzen.