Trả lời nhanh
Trong hai phương án A (NaHCO3) và B (KOH), cả hai đều là chất điện li: NaHCO3 là muối tan, KOH là bazơ mạnh, khi tan trong nước đều phân li thành ion. Vì vậy đáp án “không phải chất điện li” phải là chất khác trong đề, thường là hợp chất hữu cơ như đường, ancol, không phân li ra ion trong nước.
Chất điện li là gì?
Chất điện li là chất khi tan trong nước phân li ra các ion, nhờ đó dung dịch dẫn được điện. Chất không điện li tan trong nước (hoặc không tan) nhưng không tạo ion, nên dung dịch không dẫn điện.
Ba nhóm chất điện li quen thuộc là axit, bazơ và muối. Để kết luận đúng, em chỉ cần tự hỏi: chất này tan trong nước có tạo ra ion không?
Phân tích hai phương án đã biết
- A. NaHCO3 là muối. Khi tan: NaHCO3 → Na+ + HCO3−. Ion HCO3− còn phân li yếu: HCO3− ⇌ H+ + CO32−. Vậy NaHCO3 là chất điện li (loại).
- B. KOH là bazơ mạnh. Khi tan: KOH → K+ + OH−. Đây là chất điện li mạnh (loại).
Hai phương án này đều bị loại. Nếu đề của em có thêm phương án C, D, hãy áp dụng cách xét ở phần dưới để chọn chất không phân li ra ion.
Bảng phân loại nhanh
| Loại | Ví dụ | Ghi chú |
|---|---|---|
| Điện li mạnh | HCl, HNO3, H2SO4, NaOH, KOH, Ba(OH)2, hầu hết muối tan (NaCl, KNO3…) | Phân li gần như hoàn toàn, dùng mũi tên → |
| Điện li yếu | CH3COOH, HF, H2S, H2CO3, NH3, Mg(OH)2 | Phân li một phần, dùng ⇌ |
| Không điện li | Saccarozơ C12H22O11, glucozơ C6H12O6, ancol etylic C2H5OH, glixerol, benzen, xăng, dầu ăn | Hợp chất cộng hoá trị, phân tử không tách thành ion |
Mẹo nhận biết nhanh
- Thấy axit, bazơ, muối → gần như chắc chắn là chất điện li (mạnh hay yếu tuỳ chất).
- Thấy hợp chất hữu cơ không có nhóm –COOH (đường, ancol, andehit, hiđrocacbon…) → thường là chất không điện li.
- Các chất như khí O2, N2, kim loại, nguyên tố đơn chất không phải chất điện li (chúng không phải hợp chất phân li ra ion).
- Axit hữu cơ như CH3COOH vẫn là chất điện li (yếu) – đây là chỗ dễ nhầm nhất.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm “tan nhiều” với “điện li”. Đường tan rất tốt trong nước nhưng không điện li; còn BaSO4 rất ít tan nhưng phần đã tan vẫn phân li hoàn toàn.
- Cho rằng muối axit như NaHCO3 không điện li. Thực tế nó là muối, tan và phân li ra Na+ và HCO3−.
- Nhầm nước nguyên chất. Nước là chất điện li rất yếu, nên dẫn điện kém chứ không phải hoàn toàn không điện li.
Bài luyện tập
Bài 1. Trong các chất NaCl, C6H12O6, HF, C2H5OH, Ba(OH)2, chất nào không phải chất điện li?
Đáp án: C6H12O6 (glucozơ) và C2H5OH (ancol etylic). NaCl, Ba(OH)2 là điện li mạnh, HF là điện li yếu.
Bài 2. Viết phương trình điện li của Ba(OH)2 và CH3COOH.
Đáp án: Ba(OH)2 → Ba2+ + 2OH−; CH3COOH ⇌ CH3COO− + H+.
Bài 3. Hoà tan 0,1 mol Al2(SO4)3 vào nước (điện li hoàn toàn). Tính số mol mỗi ion.
Đáp án: Al2(SO4)3 → 2Al3+ + 3SO42−, nên có 0,2 mol Al3+ và 0,3 mol SO42−.
Câu hỏi thường gặp
NaHCO3 có phải chất điện li không?
Có. NaHCO3 là muối tan, phân li thành Na+ và HCO3−; ion HCO3− còn phân li yếu thành H+ và CO3 2−.
KOH là chất điện li mạnh hay yếu?
KOH là bazơ mạnh nên là chất điện li mạnh, phân li hoàn toàn: KOH → K+ + OH−.
Những chất nào thường là chất không điện li?
Thường gặp là saccarozơ, glucozơ, ancol etylic, glixerol, benzen và các hiđrocacbon, vì chúng không phân li ra ion trong nước.
Vì sao dung dịch đường không dẫn điện?
Vì phân tử đường tan trong nước nhưng không tách thành ion, nên dung dịch không có hạt mang điện tự do để dẫn điện.