Trả lời nhanh
Đáp án là A. khoa học, xã hội và giáo dục. Sử học có hai chức năng lớn: chức năng khoa học (tái hiện, giải thích quá khứ, rút ra quy luật) và chức năng xã hội, trong đó nổi bật là giáo dục. “Khách quan” ở phương án B là yêu cầu, nguyên tắc khi nghiên cứu lịch sử, không phải chức năng.
Đề bài
Các chức năng của sử học bao gồm:
- A. khoa học, xã hội và giáo dục.
- B. khách quan.
Hai phương án trên là phần đề có thể xác định rõ. Nếu đề của em còn phương án C, D, em vẫn áp dụng cách lập luận bên dưới để loại trừ.
Giải thích đáp án
Khi học bài mở đầu môn Lịch sử lớp 10, em cần nhớ sử học (khoa học lịch sử) có hai nhóm chức năng:
| Chức năng | Nội dung chính | Ví dụ |
|---|---|---|
| Khoa học | Khôi phục bức tranh quá khứ, giải thích các sự kiện, tìm ra quy luật phát triển của xã hội loài người. | Nghiên cứu nguyên nhân thắng lợi của Cách mạng tháng Tám 1945. |
| Xã hội (trong đó có giáo dục) | Giáo dục truyền thống, lòng yêu nước, ý thức trách nhiệm; rút kinh nghiệm cho hiện tại và tương lai. | Học về các cuộc kháng chiến để hiểu giá trị độc lập, tự do. |
Vì vậy phương án A khái quát đúng các chức năng cơ bản: chức năng khoa học, chức năng xã hội và vai trò giáo dục.
Vì sao phương án B sai?
“Khách quan” nói về cách làm của người nghiên cứu: phải dựa vào sử liệu, trung thực, không bóp méo sự thật. Đó là nguyên tắc (yêu cầu) của sử học, đi cùng với tính trung thực. Chức năng lại trả lời câu hỏi “sử học dùng để làm gì?”.
Mẹo nhớ: Chức năng = sử học làm gì cho con người (hiểu quá khứ, giáo dục, rút bài học). Nguyên tắc = nhà sử học phải làm thế nào (khách quan, trung thực).
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm “khách quan, trung thực” với chức năng vì đây là những từ rất hay gặp trong bài.
- Chỉ nhớ chức năng giáo dục mà quên chức năng khoa học.
- Nhầm chức năng với nhiệm vụ: nhiệm vụ của sử học là thu thập, phục dựng, giải thích lịch sử một cách chân thực và cung cấp tri thức, bài học cho xã hội.
Bài luyện tập
- Câu 1. Việc nhà sử học đối chiếu nhiều tài liệu để xác định chính xác ngày diễn ra một trận đánh thể hiện chức năng nào?
Đáp án: chức năng khoa học (tái hiện đúng quá khứ); đồng thời thể hiện nguyên tắc khách quan, trung thực. - Câu 2. Nhà trường tổ chức tham quan di tích lịch sử để học sinh hiểu công lao cha ông. Đó là chức năng nào?
Đáp án: chức năng xã hội, cụ thể là giáo dục truyền thống. - Câu 3. “Trung thực” là chức năng hay nguyên tắc của sử học?
Đáp án: nguyên tắc, yêu cầu đối với người nghiên cứu.
Tóm tắt cần nhớ
- Sử học có chức năng khoa học và chức năng xã hội (giáo dục là biểu hiện quan trọng).
- Khách quan, trung thực là nguyên tắc của người làm sử.
- Gặp câu hỏi “chức năng”, hãy tìm phương án nói về vai trò, tác dụng của sử học với con người và xã hội.
Câu hỏi thường gặp
Sử học có những chức năng nào?
Sử học có chức năng khoa học (tái hiện, giải thích quá khứ, tìm quy luật) và chức năng xã hội, trong đó có giáo dục, rút bài học cho hiện tại và tương lai.
Khách quan có phải chức năng của sử học không?
Không. Khách quan, trung thực là nguyên tắc, yêu cầu đối với người nghiên cứu và viết sử, không phải chức năng.
Chức năng giáo dục của sử học thể hiện thế nào?
Sử học giúp con người hiểu truyền thống dân tộc, bồi đắp lòng yêu nước, ý thức trách nhiệm và rút kinh nghiệm từ quá khứ.
Làm sao phân biệt chức năng và nhiệm vụ của sử học?
Chức năng nói sử học có tác dụng gì với xã hội. Nhiệm vụ nói sử học cần làm việc gì, như thu thập, phục dựng và giải thích lịch sử chân thực.