Trả lời nhanh
Một ngọn núi lửa gồm ba bộ phận chính: buồng macma (nơi chứa macma dưới sâu), ống phun (đường dẫn macma lên) và miệng núi lửa (chỗ macma phun ra). Vì vậy, phương án không phải của núi lửa là phương án nêu thứ không thuộc ba bộ phận này, ví dụ lòng chảo, thung lũng, cửa sông, đồng bằng.
Cấu tạo của núi lửa gồm những gì?
Núi lửa là hiện tượng macma phun trào lên bề mặt Trái Đất qua những chỗ vỏ đất bị nứt, yếu. Khi học bài này, bạn nên nhớ núi lửa như một “ống dẫn” đi từ dưới sâu lên mặt đất.
Theo thứ tự từ dưới lên, ta có:
- Buồng macma: khoang chứa macma nóng chảy ở dưới sâu, là nguồn cung cấp vật chất cho đợt phun trào.
- Ống phun (ống dẫn): đường dẫn macma đi từ buồng macma lên bề mặt.
- Miệng núi lửa: lỗ hổng ở đỉnh, nơi macma, khí và tro bụi thoát ra ngoài. Phần núi hình nón bao quanh miệng chính là do vật chất phun ra tích tụ lại.
Vì sao có phương án “không phải của núi lửa”?
Câu hỏi này kiểm tra xem bạn có phân biệt được bộ phận cấu tạo với vật chất phun ra và với dạng địa hình khác hay không. Đề thường cho ba bộ phận đúng và một đáp án “gây nhiễu” lấy từ nội dung khác của bài Địa lí.
| Nhóm | Ví dụ | Có phải bộ phận của núi lửa? |
|---|---|---|
| Bộ phận cấu tạo | Buồng macma, ống phun, miệng núi lửa | Có |
| Vật chất phun ra | Dung nham, tro bụi, khí | Không phải bộ phận, là sản phẩm của núi lửa |
| Dạng địa hình khác | Lòng chảo, thung lũng, đồng bằng, cao nguyên | Không |
| Hiện tượng khác | Động đất, sóng thần | Không |
Cách làm bài: loại trừ từng phương án
- Đọc cả bốn phương án, gạch chân những từ bạn nhận ra là buồng macma, ống phun, miệng núi lửa.
- Phương án còn lại, không thuộc ba cụm trên, là ứng viên đáp án.
- Nếu phương án còn lại là “dung nham” hay “tro bụi”, hãy đọc kĩ đề: đề hỏi “bộ phận” thì đây là vật chất phun ra, nên vẫn không phải bộ phận cấu tạo. Tuy vậy, nếu đề cho thêm một phương án thuộc hẳn nhóm địa hình khác thì phương án đó mới là đáp án rõ nhất, vì khi ấy “dung nham” ít khi được xem là đáp án.
- Kiểm tra lại: đáp án đã chọn có xuất hiện trong hình vẽ cấu tạo núi lửa ở SGK không? Nếu không, bạn đã chọn đúng.
Lưu ý: mình không có sẵn bốn phương án gốc của đề bạn gặp. Vì thế bài viết hướng dẫn cách nhận biết thay vì chọn một chữ cái cụ thể. Bạn hãy đối chiếu các phương án trong đề với bảng trên.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm vật chất với bộ phận: thấy “dung nham” hay “tro bụi” gắn với núi lửa nên chọn là bộ phận. Thực ra đó là thứ được phun ra.
- Nhầm miệng núi lửa với “nón núi lửa”: miệng là lỗ phun, còn phần nón là hình dạng ngọn núi do vật chất tích tụ.
- Lẫn với cấu tạo Trái Đất: macma có ở lớp manti trên, nhưng “nhân”, “lõi” không phải bộ phận của núi lửa.
Mẹo nhớ
Hãy nhớ ba chữ “Buồng – Ống – Miệng” theo thứ tự từ dưới lên: macma được chứa trong buồng, đi qua ống, thoát ra ở miệng. Cái gì không nằm trên “đường đi” này thì không phải bộ phận của núi lửa.
Bài luyện tập (ví dụ tự đặt)
Câu 1. Trong các từ sau: buồng macma, thung lũng, ống phun, miệng núi lửa, từ nào không phải bộ phận của núi lửa?
Đáp án: thung lũng, vì đây là dạng địa hình do sông, băng hà hoặc kiến tạo tạo nên.
Câu 2. Điền vào chỗ trống: Macma từ ……… đi qua ……… rồi phun ra ngoài ở ………
Đáp án: buồng macma; ống phun; miệng núi lửa.
Câu 3. Vì sao dung nham không được xếp vào bộ phận của núi lửa?
Đáp án: vì dung nham là macma đã phun lên mặt đất và nguội dần, tức là vật chất do núi lửa phun ra, không phải một phần cấu tạo cố định của núi.
Câu hỏi thường gặp
Núi lửa gồm những bộ phận nào?
Núi lửa gồm ba bộ phận chính: buồng macma ở dưới sâu, ống phun dẫn macma lên và miệng núi lửa ở đỉnh, nơi macma và khí thoát ra ngoài.
Dung nham có phải bộ phận của núi lửa không?
Không. Dung nham là macma đã phun lên mặt đất, thuộc vật chất do núi lửa phun ra, không phải bộ phận cấu tạo.
Macma và dung nham khác nhau thế nào?
Macma là vật chất nóng chảy nằm dưới sâu trong lớp vỏ và manti trên. Khi phun trào lên bề mặt, macma được gọi là dung nham.
Làm sao chọn nhanh đáp án trong câu hỏi dạng này?
Hãy nhận diện ba bộ phận buồng macma, ống phun, miệng núi lửa. Phương án nào không nằm trong ba bộ phận đó, nhất là tên dạng địa hình khác, chính là đáp án cần chọn.