Trả lời nhanh
Đáp án đúng là A. Ribosome. Ribosome được cấu tạo từ rRNA và protein, gồm hai tiểu đơn vị lớn và bé, không có lớp màng nào bao quanh. Vì không có màng nên nó cũng không có “màng bán thấm” (màng sinh chất thấm chọn lọc) như các bào quan khác.
Vì sao ribosome không có màng?
Ribosome là “nhà máy” lắp ráp chuỗi polipeptit dựa trên thông tin từ mRNA. Cấu trúc của nó chỉ gồm rRNA và protein xếp thành hai tiểu đơn vị (lớn và bé), không có lớp phospholipid kép nào bọc bên ngoài.
Nhờ không có màng, ribosome vừa nằm tự do trong tế bào chất, vừa bám trên lưới nội chất hạt. Ở tế bào nhân sơ, ribosome loại 70S cũng nằm tự do trong tế bào chất, trong khi tế bào nhân sơ vốn không có bào quan có màng.
Lưu ý về cụm từ “màng bán thấm”
Trong sách Sinh học, màng tế bào và màng bào quan được gọi là màng thấm chọn lọc (còn gọi là bán thấm theo cách nói thông thường). Màng này cho một số chất đi qua, ngăn các chất khác. Đề hỏi “bào quan nào không có màng bán thấm” thực chất là hỏi bào quan nào không có màng bao bọc.
Phân loại bào quan theo cấu trúc màng
| Loại | Bào quan |
|---|---|
| Không có màng | Ribosome, trung thể (trung tử), bộ khung xương tế bào (vi ống, vi sợi) |
| Màng đơn | Lưới nội chất, bộ máy Golgi, lysosome, peroxisome, không bào |
| Màng kép | Nhân tế bào, ti thể, lục lạp |
Mẹo nhớ: “Màng kép” chỉ có 3 bào quan: nhân – ti thể – lục lạp. Ngoài ra, ribosome và trung thể là hai bào quan quen thuộc không màng. Các bào quan còn lại thường gặp là màng đơn.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm ribosome có màng vì nó bám trên lưới nội chất hạt. Ribosome chỉ bám vào mặt ngoài của màng lưới nội chất, bản thân nó không có màng.
- Nhầm ti thể, lục lạp là màng đơn. Cả hai có màng kép, và bên trong có ribosome loại 70S riêng.
- Cho rằng tế bào nhân sơ không có ribosome. Tế bào nhân sơ vẫn có ribosome, đây là bào quan duy nhất của chúng.
- Quên rằng nhân có màng. Nhân có màng kép với các lỗ nhân, nhưng hạch nhân bên trong nhân thì không có màng riêng.
Chức năng nhắc lại
- Ribosome: tổng hợp protein.
- Trung thể: tham gia hình thành thoi phân bào ở tế bào động vật.
- Lưới nội chất hạt: tổng hợp protein tiết ra ngoài hoặc protein màng.
Bài luyện tập
- Bào quan nào sau đây có màng kép: ribosome, lysosome, ti thể, bộ máy Golgi?
Đáp án: ti thể. - Vì sao tế bào vi khuẩn vẫn tổng hợp được protein dù không có bào quan có màng?
Đáp án: vì vi khuẩn có ribosome (không màng) nằm trong tế bào chất, đủ để dịch mã mRNA thành protein. - Kể tên hai bào quan không có màng trong tế bào động vật.
Đáp án: ribosome và trung thể.
Câu hỏi thường gặp
Bào quan nào không có màng bao bọc?
Ribosome và trung thể là hai bào quan không có màng; bộ khung xương tế bào cũng là cấu trúc không màng.
Ribosome có ở cả tế bào nhân sơ và nhân thực không?
Có. Tế bào nhân sơ có ribosome 70S, tế bào nhân thực có ribosome 80S trong tế bào chất, còn ti thể và lục lạp có ribosome 70S.
Những bào quan nào có màng kép?
Nhân tế bào, ti thể và lục lạp là các cấu trúc có màng kép.
Ribosome có chức năng gì?
Ribosome là nơi tổng hợp protein: các tiểu đơn vị gắn với mRNA và lắp ráp các axit amin thành chuỗi polipeptit.