Trả lời nhanh
Đáp án: ribôxôm. Tế bào nhân sơ không có hệ thống nội màng và các bào quan có màng như ti thể, lục lạp, lưới nội chất, bộ máy Gôngi, lizôxôm. Bào quan duy nhất của chúng là ribôxôm (loại 70S) – nơi tổng hợp prôtêin, không có màng bao bọc.
Vì sao là ribôxôm?
Tế bào nhân sơ (vi khuẩn, vi khuẩn lam, cổ khuẩn) có cấu tạo đơn giản: màng sinh chất, tế bào chất, vùng nhân chưa có màng bao và ribôxôm. Chúng cần tổng hợp prôtêin để sống nên bắt buộc phải có ribôxôm.
Ribôxôm cấu tạo từ rARN và prôtêin, gồm hai tiểu phần (lớn và bé), không có màng bao bọc. Vì không có màng nên ribôxôm có thể nằm tự do trong tế bào chất của vi khuẩn.
Ở vi khuẩn, ribôxôm có kích thước nhỏ hơn ribôxôm của tế bào nhân thực: loại 70S (gồm tiểu phần 50S và 30S), còn nhân thực là 80S (60S và 40S).
Bảng so sánh bào quan ở nhân sơ và nhân thực
| Bào quan | Tế bào nhân sơ | Tế bào nhân thực |
|---|---|---|
| Ribôxôm | Có (70S) | Có (80S) |
| Ti thể | Không | Có |
| Lục lạp | Không | Có ở tế bào thực vật, tảo |
| Lưới nội chất | Không | Có |
| Bộ máy Gôngi | Không | Có |
| Lizôxôm | Không | Có ở tế bào động vật |
| Trung thể | Không | Có ở tế bào động vật |
Cách loại trừ khi gặp câu trắc nghiệm
Đề thường đưa ra các bào quan quen thuộc để bạn chọn. Hãy nhớ quy tắc: nhân sơ = không có bào quan có màng. Vậy:
- Ti thể: có màng kép, là nơi hô hấp tế bào ở nhân thực. Vi khuẩn hô hấp nhờ màng sinh chất → loại.
- Lục lạp: có màng kép, chỉ ở thực vật và tảo. Vi khuẩn lam quang hợp được nhưng nhờ các cấu trúc màng quang hợp, không phải lục lạp → loại.
- Lưới nội chất, bộ máy Gôngi, lizôxôm: đều thuộc hệ thống nội màng của nhân thực → loại.
- Ribôxôm: không màng, có ở mọi loại tế bào → chọn.
Lỗi sai thường gặp
- Cho rằng ribôxôm chỉ có ở nhân sơ. Sai: nhân thực cũng có ribôxôm. Cụm “duy nhất” nghĩa là trong các bào quan thì nhân sơ chỉ có ribôxôm.
- Nhầm plasmit hoặc vùng nhân là bào quan. Plasmit là phân tử ADN vòng nhỏ, vùng nhân là nơi chứa ADN; cả hai không phải bào quan.
- Nhầm mêzôxôm (chỗ gấp của màng sinh chất) với bào quan có màng. Đây chỉ là phần gấp nếp của màng, không được xem là bào quan độc lập.
Mẹo nhớ
Hãy nhớ câu: “Nhân sơ – sơ sài – chỉ có ribôxôm”. Không có nhân hoàn chỉnh thì cũng không có bào quan màng, chỉ cần “nhà máy” làm prôtêin là ribôxôm.
Luyện tập
- Ribôxôm của vi khuẩn thuộc loại nào và gồm các tiểu phần nào?
Đáp án: Loại 70S, gồm tiểu phần 50S và 30S. - Vì sao vi khuẩn vẫn tổng hợp được prôtêin dù không có lưới nội chất hạt?
Đáp án: Ribôxôm nằm tự do trong tế bào chất vẫn dịch mã được; lưới nội chất chỉ là nơi bám của ribôxôm ở nhân thực. - Nhận định “Ribôxôm là bào quan có màng đơn” đúng hay sai?
Đáp án: Sai, ribôxôm không có màng bao bọc.
Câu hỏi thường gặp
Bào quan có mặt ở tế bào nhân sơ là gì?
Là ribôxôm. Tế bào nhân sơ không có các bào quan có màng như ti thể, lục lạp, lưới nội chất, bộ máy Gôngi hay lizôxôm.
Ribôxôm có chỉ có ở tế bào nhân sơ không?
Không. Ribôxôm có ở cả tế bào nhân sơ và nhân thực, nhưng nhân sơ chỉ có duy nhất bào quan này. Ribôxôm nhân sơ là 70S, nhân thực là 80S.
Ribôxôm có màng bao bọc không?
Không. Ribôxôm cấu tạo từ rARN và prôtêin, gồm hai tiểu phần, không có màng bao bọc.
Vi khuẩn lam quang hợp không có lục lạp thì quang hợp ở đâu?
Vi khuẩn lam là sinh vật nhân sơ nên không có lục lạp. Sắc tố quang hợp nằm trên hệ thống màng trong tế bào chất của chúng.