Trả lời nhanh
Bài thơ “Bếp lửa” của Bằng Việt được viết theo thể thơ tám chữ, thỉnh thoảng xen vài câu bảy chữ hoặc chín chữ cho nhịp thơ tự nhiên. Bố cục gồm 4 phần: hình ảnh bếp lửa gợi nhớ bà (khổ 1), kỉ niệm tuổi thơ bên bà (khổ 2–4), suy ngẫm về bà (khổ 5–6) và nỗi nhớ bà nơi xa (khổ 7).
1. Bếp lửa thuộc thể thơ gì?
Đáp án chuẩn khi làm bài: thể thơ tám chữ. Phần lớn dòng thơ có 8 tiếng, nhưng tác giả không giữ khuôn cứng nhắc. Có những dòng 7 hoặc 9 tiếng xen vào, nhịp thơ vì thế giống lời kể, lời tâm tình hơn là lời ngâm.
Bài thơ không gieo vần theo một khuôn cố định. Vần có chỗ là vần chân, có chỗ là vần cách, đôi chỗ vần được gieo khá phóng khoáng. Cách viết này hợp với một bài thơ hồi tưởng, nơi cảm xúc đi trước hình thức.
2. Cách nhận biết thể thơ khi gặp đề bất kì
- Đếm số tiếng trong khoảng 4–5 dòng liên tiếp. Nếu đa số dòng cùng số tiếng thì đó là thể thơ theo số chữ (bốn chữ, năm chữ, bảy chữ, tám chữ).
- Xem có xen dòng dài ngắn không. Dòng dài ngắn không đều, không theo khuôn thì là thơ tự do.
- Kiểm tra niêm luật. Có 4 câu hoặc 8 câu, hợp luật bằng trắc thì là thơ Đường luật.
- Chốt đáp án theo thể chiếm đa số, rồi ghi chú nếu có xen câu khác.
| Dấu hiệu | Thể thơ |
|---|---|
| Phần lớn dòng có 8 tiếng, có thể xen dòng 7 hoặc 9 tiếng | Thơ tám chữ (như “Bếp lửa”) |
| Dòng dài ngắn tuỳ ý, không khuôn số chữ | Thơ tự do |
| Mỗi dòng 7 tiếng, 4 dòng hoặc 8 dòng, có niêm luật | Thất ngôn tứ tuyệt / bát cú |
3. Bố cục bài thơ Bếp lửa
Bài thơ có 7 khổ, thường chia thành 4 phần theo mạch cảm xúc. Đây là cách chia phổ biến khi học trên lớp:
- Phần 1 (khổ 1): hình ảnh bếp lửa ấp iu nồng đượm khơi dậy nỗi nhớ về bà. Đây là điểm khởi đầu của mạch hồi tưởng.
- Phần 2 (khổ 2–4): kỉ niệm tuổi thơ sống bên bà: những ngày đói khổ, tiếng tu hú, sự chăm sóc dạy dỗ của bà và những năm chiến tranh.
- Phần 3 (khổ 5–6): suy ngẫm về bà và bếp lửa. Người cháu nhận ra sự tần tảo, đức hi sinh của bà, và bếp lửa trở thành biểu tượng của tình yêu thương và niềm tin.
- Phần 4 (khổ 7): người cháu đã đi xa, đã trưởng thành nhưng vẫn nhớ về bà và bếp lửa quê hương.
Lưu ý: một số sách và giáo viên chia nhỏ hơn hoặc gộp khác đi. Nếu đề không yêu cầu cụ thể, em nên chia theo mạch cảm xúc như trên và nêu rõ khổ nào thuộc phần nào.
4. Vì sao thơ tám chữ hợp với bài thơ này?
Dòng tám tiếng dài hơn thơ bảy chữ một chút, đủ chỗ để kể chuyện và dàn trải cảm xúc. Nhịp thơ chậm, đều, gần với giọng kể của người cháu ngồi nhớ lại chuyện cũ. Những câu thơ xen dòng dài hơn hoặc ngắn hơn làm lời kể bớt đều đều, lúc ngân dài, lúc nghẹn lại.
Bài thơ còn kết hợp biểu cảm với tự sự, miêu tả và bình luận. Câu “Một bếp lửa chờn vờn sương sớm” mở bài vừa là hình ảnh tả thực vừa là nguồn cảm hứng của cả bài.
5. Lỗi sai thường gặp
- Ghi “thơ tự do”. Bài thơ có xen câu 7 và 9 chữ, nhưng đa số vẫn là tám chữ nên đáp án đúng là tám chữ.
- Nhầm với thơ bảy chữ. Em hãy đếm lại số tiếng thay vì đoán theo cảm giác.
- Chia bố cục không nói rõ khổ. Mỗi phần cần ghi rõ khổ nào và nội dung chính.
6. Bài luyện tập
Câu 1. Nêu thể thơ của bài “Bếp lửa” và một dấu hiệu để nhận biết.
Đáp án: Thơ tám chữ. Dấu hiệu là phần lớn dòng thơ có 8 tiếng, thỉnh thoảng xen dòng 7 hoặc 9 tiếng.
Câu 2. Phần nào của bài thơ nói về những kỉ niệm tuổi thơ?
Đáp án: Phần 2 (khổ 2–4): những kỉ niệm tuổi thơ sống bên bà.
Câu 3. Khổ cuối cùng thể hiện cảm xúc gì?
Đáp án: Nỗi nhớ bà da diết của người cháu đã đi xa và trưởng thành, vẫn không quên bếp lửa quê hương.
Câu hỏi thường gặp
Bài thơ Bếp lửa của ai, viết năm nào?
Bài thơ của nhà thơ Bằng Việt, viết năm 1963 khi tác giả đang du học ở Liên Xô, sau in trong tập "Hương cây – Bếp lửa".
Bếp lửa có phải thơ tự do không?
Không. Phần lớn dòng thơ có tám tiếng nên bài thơ thuộc thể thơ tám chữ, chỉ có một vài câu xen bảy hoặc chín chữ.
Bài thơ Bếp lửa có mấy khổ, chia mấy phần?
Bài thơ có 7 khổ, thường chia thành 4 phần: khổ 1, khổ 2–4, khổ 5–6 và khổ 7, theo mạch hồi tưởng, suy ngẫm và nỗi nhớ.
Phương thức biểu đạt chính của Bếp lửa là gì?
Biểu cảm là chính, kết hợp tự sự, miêu tả và bình luận.