Trả lời nhanh
Tràng giang là bài thơ bảy chữ của Huy Cận, viết mùa thu 1939 khi nhà thơ đứng bên bờ sông Hồng, in trong tập Lửa thiêng (1940). Bài thơ vẽ cảnh sông nước mênh mông, hoang vắng để diễn tả nỗi sầu cô đơn của cái tôi trước vũ trụ. Ẩn sau đó là tình yêu quê hương, đất nước kín đáo của một người dân mất nước. Nghệ thuật nổi bật là sự hòa quyện giữa cổ điển và hiện đại.
1. Vài nét về tác giả Huy Cận
- Tên thật: Cù Huy Cận (1919 – 2005), quê ở làng Ân Phú, Hương Sơn, Hà Tĩnh (nay thuộc huyện Vũ Quang).
- Học tập: học ở quê, học trung học ở Huế, năm 1939 ra Hà Nội học Trường Cao đẳng Canh nông.
- Hoạt động cách mạng: từ 1942 tham gia Mặt trận Việt Minh; sau Cách mạng tháng Tám giữ nhiều trọng trách trong bộ máy nhà nước, từng làm Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Bộ trưởng đặc trách Văn hóa – Thông tin, Chủ tịch Ủy ban Trung ương Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam.
- Ghi nhận: Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật (đợt I, 1996); truy tặng Huân chương Sao Vàng năm 2005.
Sự nghiệp thơ
Huy Cận là một đại biểu xuất sắc của phong trào Thơ mới, nổi tiếng với hồn thơ ảo não, giàu suy tưởng triết lí. Trước Cách mạng tháng Tám có các tập Lửa thiêng, Kinh cầu tự, Vũ trụ ca. Sau Cách mạng, thơ ông mang âm hưởng vui, tin yêu cuộc sống với Trời mỗi ngày lại sáng, Đất nở hoa, Chiến trường gần đến chiến trường xa…
Mẹo nhớ: Huy Cận = “Lửa thiêng” + nỗi sầu vũ trụ. Cứ nhắc đến “buồn sông núi, buồn không gian” là nghĩ ngay đến ông.
2. Hoàn cảnh sáng tác và xuất xứ
Mùa thu 1939, Huy Cận đứng ở bờ Nam bến Chèm (sông Hồng, Hà Nội), nhìn dòng nước bao la, bốn bề vắng lặng. Cảnh ấy gợi cho ông cảm giác về kiếp người trôi nổi, vô định. Bài thơ in trong tập Lửa thiêng (1940), tập thơ đầu tay làm nên tên tuổi tác giả.
Cần chú ý bối cảnh lớn hơn: đất nước còn dưới ách thực dân, thanh niên trí thức thành thị nhiều người chưa tìm được lối đi. Vì vậy nỗi buồn của Tràng giang vừa là nỗi buồn cá nhân, vừa là nỗi buồn của thời đại.
3. Thông tin chung về tác phẩm
| Mục | Nội dung |
|---|---|
| Thể thơ | Bảy chữ, 4 khổ, mỗi khổ 4 dòng (gần với thể thất ngôn tứ tuyệt) |
| Phương thức biểu đạt | Biểu cảm (kết hợp miêu tả) |
| Phong trào | Thơ mới (1932 – 1945) |
| Lời đề từ | “Bâng khuâng trời rộng nhớ sông dài” – gói trọn tình và cảnh của cả bài |
| Nhan đề | “Tràng giang” là cách nói Hán Việt của “sông dài”, vừa trang trọng, cổ kính vừa gợi sự rộng lớn, miên man |
4. Bố cục
Có thể chia theo hai cách, tùy yêu cầu của đề:
- Chia 2 phần: hai khổ đầu – bức tranh sông nước và tâm trạng cô đơn; hai khổ cuối – nỗi sầu lan rộng và tình yêu quê hương thầm kín.
- Chia theo 4 khổ: mỗi khổ một mảng cảnh – khổ 1: sóng, thuyền, củi khô; khổ 2: cồn, gió, làng xa, bến; khổ 3: bèo, bờ, bãi; khổ 4: mây, chim, nỗi nhớ nhà.
Xem thêm cách trình bày bố cục chi tiết tại bài bố cục: Bố cục bài Tràng giang.
5. Nội dung từng khổ thơ
Khổ 1 – Sóng, thuyền và cành củi khô
Mở đầu là nhịp sóng nối nhau “điệp điệp”: từ láy gợi những lớp sóng lặp lại như nỗi buồn không dứt. Con thuyền “xuôi mái” và dòng nước “song song” cho thấy sự chia cách, không gắn kết. Câu cuối dựng hình ảnh “củi một cành khô lạc mấy dòng”: nhỏ bé, khô héo, trôi dạt, là biểu tượng của kiếp người vô định.
Nghệ thuật chính: từ láy, đảo ngữ “thuyền về nước lại”, nghệ thuật đối lập giữa dòng sông lớn và vật thể nhỏ.
Khổ 2 – Cồn nhỏ, làng xa, bến cô liêu
“Lơ thơ cồn nhỏ”, “gió đìu hiu” vẽ cảnh thưa thớt, hiu quạnh. Tiếng chợ chiều ở làng xa chỉ là âm thanh vọng lại mơ hồ nên càng làm không gian thêm vắng. Dòng “Nắng xuống, trời lên sâu chót vót” mở không gian theo chiều cao và chiều sâu; “sâu chót vót” là cách dùng từ rất mới, cảm nhận bằng cả thị giác lẫn tâm hồn. Câu kết “bến cô liêu” chốt lại nỗi cô đơn.
Khổ 3 – Bèo dạt và bờ xanh bãi vàng
Hàng bèo “nối hàng” trôi không biết về đâu gợi thân phận lạc loài. Điều đáng chú ý là tác giả dùng liên tiếp phủ định: không đò, không cầu. Người đọc cảm thấy con người bị cô lập, thiếu sợi dây gắn kết (“niềm thân mật”). Bờ xanh tiếp bãi vàng chỉ “lặng lẽ”, thiên nhiên đẹp mà thờ ơ, không có hơi ấm con người.
Khổ 4 – Mây cao, chim nghiêng cánh và nỗi nhớ nhà
Mây “đùn núi bạc” tạo cảnh hùng vĩ, cổ điển, trong khi cánh chim nhỏ “nghiêng” dưới bóng chiều làm nổi bật sự nhỏ bé. Hai dòng cuối là cao trào cảm xúc:
Lòng quê dợn dợn vời con nước,
Không khói hoàng hôn cũng nhớ nhà.
Ý thơ gợi lại câu thơ của Thôi Hiệu thời Đường (nhìn khói sóng mà buồn nhớ quê). Nhưng Huy Cận khác ở chỗ: ông chẳng cần “khói” làm cớ, nỗi nhớ vẫn dâng đầy. Đây là nỗi nhớ quê ngay giữa quê hương – nỗi nhớ của người mất nước, chưa tìm thấy một quê hương đúng nghĩa.
6. Tóm tắt nội dung chính
Bài thơ lấy cảm hứng từ cảnh sông Hồng mênh mông sóng nước vào buổi chiều thu. Cảnh vật nào cũng buồn, cũng lẻ loi. Nhà thơ từ chỗ ngắm cảnh đến chỗ đối diện với nỗi cô đơn của chính mình, rồi bật ra nỗi nhớ quê nhà, thể hiện lòng yêu quê hương đất nước thầm kín. Tham khảo thêm các bản tóm tắt tại Tóm tắt Tràng giang.
7. Giá trị nội dung
- Bức tranh thiên nhiên có hai sắc thái cùng tồn tại: mênh mông vô biên và hoang sơ hiu quạnh.
- Thể hiện nỗi sầu vô tận của cái “tôi” bơ vơ trước vũ trụ rộng lớn.
- Kín đáo bộc lộ niềm khao khát giao hòa giữa con người với con người và tình yêu quê hương, đất nước. Nỗi bơ vơ của một cá nhân cũng là nỗi bơ vơ của người dân mất nước.
8. Giá trị nghệ thuật
| Yếu tố cổ điển | Yếu tố hiện đại |
|---|---|
| Nhịp thơ 4/3 đều đặn, mỗi khổ như một bài tứ tuyệt | Cái tôi cô đơn, bơ vơ của con người cá nhân thời Thơ mới |
| Hình ảnh ước lệ: mây, chim, sông dài, bến, hoàng hôn | Hình ảnh đời thường: củi khô, bèo, cồn nhỏ, chợ chiều |
| Bút pháp chấm phá, tả cảnh ngụ tình | Từ ngữ và cảm giác mới: “sâu chót vót”, “dợn dợn” |
| Ngôn từ trang nhã, giàu nhạc tính, nhiều từ Hán Việt | Nỗi buồn mang tính vũ trụ, gắn với thân phận con người |
Thủ pháp thường gặp: từ láy (điệp điệp, lơ thơ, dợn dợn), đối lập (lớn – nhỏ), phủ định (không đò, không cầu, không khói), nhân hóa và ẩn dụ.
9. Lỗi sai thường gặp khi làm bài
- Nhầm “Tràng giang” với bài viết về một dòng sông cụ thể ở Huế; thực tế cảm hứng từ sông Hồng ở Hà Nội.
- Chỉ nói “buồn” mà không giải thích nỗi buồn gắn với hoàn cảnh đất nước mất độc lập.
- Chỉ kể hình ảnh mà quên nêu nghệ thuật và tác dụng của hình ảnh ấy.
- Bỏ qua lời đề từ, trong khi đây là chìa khóa của cả bài.
10. Bài luyện tập
- Câu hỏi: Vì sao “củi một cành khô” là hình ảnh đặc sắc?
Gợi ý: Cành củi vốn đã khô héo, lại trôi “lạc mấy dòng” giữa sông lớn. Hình ảnh đối lập kích thước, gợi thân phận nhỏ bé, vô định của con người. - Câu hỏi: Nêu hai dấu hiệu cho thấy bài thơ vừa cổ điển vừa hiện đại.
Gợi ý: Cổ điển: thể bảy chữ, mỗi khổ như tứ tuyệt, tả cảnh ngụ tình. Hiện đại: cái tôi cô đơn, hình ảnh đời thường (bèo, củi khô, chợ chiều). - Câu hỏi: Câu thơ “Không khói hoàng hôn cũng nhớ nhà” có gì khác ý thơ cổ?
Gợi ý: Thơ cổ cần có khói sóng làm cớ để nhớ quê. Huy Cận nhấn mạnh nỗi nhớ tự thân, không cần cảnh gợi, nên nỗi nhớ da diết, sâu sắc hơn.
11. Tài liệu liên quan trong Ngữ văn 11
- Soạn bài Tràng giang – Kết nối tri thức
- Bày tỏ sự tâm đắc về một phương diện nổi bật của bài thơ
- Tác giả tác phẩm Ngữ văn 11 – Kết nối tri thức
- Văn mẫu lớp 11 – Kết nối tri thức
Câu hỏi thường gặp
Bài thơ Tràng giang được sáng tác năm nào, ở đâu?
Bài thơ được viết vào mùa thu năm 1939, khi Huy Cận đứng ở bờ Nam bến Chèm bên sông Hồng (Hà Nội), sau đó in trong tập Lửa thiêng (1940).
Nội dung chính của bài Tràng giang là gì?
Bài thơ miêu tả cảnh sông nước mênh mông, hiu quạnh để thể hiện nỗi cô đơn, sầu vô tận của cái tôi trước vũ trụ, đồng thời kín đáo bày tỏ tình yêu quê hương, đất nước.
Vì sao nói Tràng giang vừa cổ điển vừa hiện đại?
Cổ điển ở thể bảy chữ, mỗi khổ như tứ tuyệt, bút pháp tả cảnh ngụ tình, hình ảnh ước lệ. Hiện đại ở cái tôi cô đơn, hình ảnh đời thường và cách cảm nhận mới như “sâu chót vót”.
Câu thơ đề từ của Tràng giang là gì và có ý nghĩa gì?
Đề từ là “Bâng khuâng trời rộng nhớ sông dài”. Câu này thâu tóm tình và cảnh của cả bài: nỗi bâng khuâng trước không gian rộng lớn và nỗi nhớ da diết.