Trả lời nhanh
Vợ nhặt là truyện ngắn của Kim Lân, viết về nạn đói năm Ất Dậu 1945. Anh Tràng nghèo, xấu xí “nhặt” được vợ giữa lúc cái chết cận kề. Qua đó, tác phẩm phản ánh thảm cảnh của người nông dân và ca ngợi tình người, khát vọng sống, niềm tin vào ngày mai ngay trong cảnh khốn cùng.
1. Tác giả Kim Lân
- Tên khai sinh: Nguyễn Văn Tài (1920–2007), quê ở Từ Sơn, Bắc Ninh – vùng quê Kinh Bắc nên ông rất thạo phong tục, nếp sống làng quê Bắc Bộ.
- Xuất thân: gia đình nghèo, chỉ học hết bậc tiểu học, sớm đi làm nghề thủ công (sơn guốc, khắc tranh bình phong) rồi tự học viết văn.
- Hoạt động: sáng tác từ trước Cách mạng tháng Tám; sau đó viết văn, làm báo, tham gia diễn kịch, đóng phim phục vụ kháng chiến.
- Đề tài sở trường: người nông dân và nông thôn Việt Nam, đặc biệt là những người “chân đất” nghèo mà giàu tình nghĩa.
- Tác phẩm chính: Nên vợ nên chồng (tập truyện ngắn, 1955), Con chó xấu xí (tập truyện ngắn, 1962), Tuyển tập Kim Lân (1996).
- Vinh danh: Giải thưởng Nhà nước về Văn học nghệ thuật năm 2001.
Phong cách: giọng văn giản dị, ngôn ngữ gần lời ăn tiếng nói hằng ngày, đặc biệt giỏi miêu tả tâm lí nhân vật nông dân.
2. Hoàn cảnh sáng tác
Truyện lấy bối cảnh nạn đói cuối năm 1944 – đầu 1945, khi hàng triệu đồng bào miền Bắc chết đói dưới ách thống trị của thực dân Pháp và phát xít Nhật. Tiền thân của truyện là tiểu thuyết Xóm ngụ cư mà Kim Lân viết ngay sau Cách mạng tháng Tám. Bản thảo dang dở rồi bị thất lạc, về sau nhà văn dựa vào cốt truyện cũ để viết lại thành truyện ngắn Vợ nhặt. Truyện in trong tập Con chó xấu xí (1962).
Điều Kim Lân muốn khác với nhiều tác phẩm cùng đề tài: thay vì chỉ tả cái chết và bi thảm, ông nhấn vào việc con người dù ở bờ vực cái chết vẫn khao khát sống cho ra sống và hy vọng ở tương lai. Đây là chìa khoá để hiểu toàn bộ tác phẩm.
3. Thông tin chung cần nhớ
| Mục | Nội dung |
|---|---|
| Thể loại | Truyện ngắn |
| Phương thức biểu đạt | Tự sự (kết hợp miêu tả, biểu cảm) |
| Ngôi kể | Thứ ba, điểm nhìn thường xoay theo tâm trạng nhân vật |
| Nhân vật chính | Tràng, người vợ nhặt (thị), bà cụ Tứ |
| Không gian – thời gian | Xóm ngụ cư, một buổi chiều đến sáng hôm sau, giữa nạn đói |
4. Tóm tắt nội dung Vợ nhặt
Tràng là anh nông dân nghèo, xấu xí, ế vợ, sống với mẹ già trong xóm ngụ cư, kiếm sống bằng nghề kéo xe bò thuê. Trong một lần đi làm, anh vô tình đùa với một cô gái xa lạ và được cô đáp lại. Lần sau gặp lại, cô gái đã tiều tuỵ vì đói; Tràng mời cô ăn bốn bát bánh đúc rồi nói một câu đùa về chuyện về làm vợ. Không ngờ thị theo anh về thật.
Cả xóm ngạc nhiên. Bà cụ Tứ lúc đầu ngỡ ngàng, sau hiểu ra thì vừa thương con vừa tủi, nhưng rồi đón nàng dâu bằng tấm lòng của người mẹ nghèo. Bữa cơm đón dâu chỉ có cháo loãng và nồi cháo cám. Sáng hôm sau, nhà cửa sáng sủa hẳn lên, mọi người bắt đầu nói chuyện tương lai. Trong lúc ăn cháo cám, Tràng nghe thị kể chuyện người đói kéo nhau đi phá kho thóc, và trong đầu anh hiện lên hình ảnh lá cờ đỏ.
5. Bố cục (4 phần)
- Phần 1 (từ đầu đến “tự đắc với mình”): Tràng dẫn “vợ” về xóm ngụ cư, ánh mắt ngạc nhiên của người trong xóm.
- Phần 2 (từ “Thị lẳng lặng theo hắn vào nhà” đến “rồi cùng đẩy xe bò về”): hai người gặp nhau và cái duyên đưa họ thành vợ chồng, kể bằng hồi tưởng.
- Phần 3 (từ “Tràng chợt đứng dừng lại” đến “nước mắt chảy dòng dòng”): Tràng giới thiệu vợ với mẹ; tâm trạng vừa lo vừa mừng của bà cụ Tứ.
- Phần 4 (đoạn còn lại): buổi sáng hôm sau với những đổi thay tích cực và niềm hy vọng.
Xem thêm bản chi tiết tại: Bố cục bài Vợ nhặt.
6. Nghệ thuật xây dựng tình huống truyện
Tình huống “nhặt vợ” là điểm nhấn của tác phẩm, vừa độc đáo vừa mang nhiều tầng ý nghĩa:
- Nghịch lí: người nghèo, xấu, ế như Tràng lại có vợ chỉ nhờ lời đùa và mấy bát bánh đúc. Chữ “nhặt” cho thấy thân phận con người rẻ rúng như vật bỏ đi trong nạn đói.
- Ý nghĩa hiện thực: cái đói đẩy người ta đến chỗ không còn giữ được danh dự, lễ nghi; hôn nhân không cưới hỏi, không cả một mâm cơm tử tế.
- Ý nghĩa nhân đạo: chính trong tình huống ấy, tình thương, trách nhiệm và hy vọng mới được thắp lên.
- Vai trò: tình huống khiến mọi nhân vật bộc lộ tâm lí, đồng thời tạo mạch truyện tự nhiên, không gượng ép.
Muốn đi sâu hơn, bạn xem: Phân tích nghệ thuật xây dựng tình huống trong Vợ nhặt.
7. Các nhân vật chính
Tràng
Ngoại hình thô kệch, nghèo, hay nói to và cười một mình, nhưng tâm hồn tốt bụng, giàu tình cảm. Quyết định mời thị ăn rồi đưa thị về là một lần “liều” nhưng xuất phát từ lòng thương người. Sau khi có vợ, anh thấy mình trưởng thành hơn, bắt đầu nghĩ đến cái nhà, đến mẹ, đến tương lai.
Người vợ nhặt (thị)
Lúc đầu hiện lên với dáng vẻ tiều tuỵ, ăn nói chao chát, cư xử đanh đá vì đói – đó là vết hằn của cái đói lên nhân cách. Về nhà chồng, thị thay đổi: e thẹn, hiền hậu, biết vun vén. Sự thay đổi này cho thấy bản chất tốt đẹp vẫn còn nguyên khi con người có chỗ dựa.
Bà cụ Tứ
Người mẹ nghèo thương con sâu sắc. Bà vừa tủi thân, lo âu vì không lo nổi cho con, vừa biết ơn nàng dâu chịu theo con mình. Bà luôn tìm cách động viên con cái bằng những lời lạc quan, kể cả lúc nồi cháo chỉ là cháo loãng và cám. Hình ảnh bà thể hiện rõ nhất chủ đề niềm tin vào sự sống.
8. Ý nghĩa nhan đề và chi tiết kết truyện
- Nhan đề: “Vợ nhặt” ngắn gọn mà gói trọn tình huống, vừa xót xa vừa gợi nghĩ về giá trị con người.
- Nồi cháo cám: nhắc nhở về hiện thực tàn khốc, nhưng bà cụ vẫn gọi đó là bữa ăn đón dâu – tấm lòng vượt lên cái đói.
- Hình ảnh lá cờ đỏ: kết thúc mở, gợi ánh sáng của cách mạng, báo hiệu con đường thoát khỏi đói nghèo.
9. Giá trị nội dung và nghệ thuật
Giá trị nội dung
- Phản ánh tình cảnh thê thảm của người nông dân trong nạn đói năm 1945.
- Khẳng định phẩm chất tốt đẹp, sức sống bền bỉ: ngay trước cái chết, họ vẫn khát khao tổ ấm gia đình, đùm bọc và hy vọng.
- Thể hiện tinh thần nhân đạo sâu sắc của nhà văn.
Giá trị nghệ thuật
- Tình huống truyện độc đáo, kết hợp hài hoà yếu tố hiện thực và nhân đạo.
- Miêu tả tâm lí tinh tế, nhất là sự thay đổi tâm trạng của Tràng và bà cụ Tứ.
- Đối thoại và độc thoại nội tâm sinh động, ngôn ngữ mộc mạc, giàu màu sắc nông thôn.
- Cách kể chuyện tự nhiên, nhịp điệu chậm rãi nhưng giàu sức gợi.
10. Lỗi sai thường gặp khi làm bài
- Chỉ tả cái đói, bỏ qua hy vọng: sai trọng tâm, vì chủ đề chính của truyện là sức sống.
- Cho rằng Tràng “nhặt” vợ vì ham muốn: thực chất là lòng thương và nhu cầu có người sống cùng.
- Nhầm xuất xứ: truyện ngắn xuất phát từ tiểu thuyết dang dở Xóm ngụ cư, in trong tập Con chó xấu xí.
- Không nêu được thay đổi của thị: đây là bằng chứng quan trọng cho giá trị nhân đạo.
Mẹo nhớ: “Nhặt – Đói – Thương – Cờ đỏ”: nhặt vợ → nạn đói → tình thương → hy vọng.
11. Luyện tập
- Câu 1. Vì sao nói tình huống truyện mang cả giá trị hiện thực và nhân đạo?
Gợi ý: hiện thực ở chỗ con người rẻ rúng đến mức có thể “nhặt” được vợ chỉ bằng vài bát bánh đúc; nhân đạo ở chỗ từ đó tình thương và hy vọng được nảy nở. - Câu 2. Chi tiết nồi cháo cám có ý nghĩa gì?
Gợi ý: vừa phản ánh cái đói khủng khiếp, vừa thể hiện niềm tin, sự chia sẻ và hy vọng của gia đình Tràng. - Câu 3. Viết 3–4 câu nêu cảm nhận về sự thay đổi của Tràng sau khi có vợ.
Gợi ý: từ chỗ vô tư, bồng bột đến ý thức trách nhiệm với gia đình, thấy yêu thương, gắn bó với nhà và muốn lo toan cho cuộc sống.
12. Tài liệu liên quan
- Soạn bài Vợ nhặt – Kết nối tri thức Ngữ văn 11
- Các mẫu tóm tắt Vợ nhặt
- Bài nghị luận về Vợ nhặt
- Đoạn văn về thông điệp rút ra từ truyện Vợ nhặt
- Tác giả – tác phẩm Ngữ văn 11 Kết nối tri thức
Câu hỏi thường gặp
Truyện ngắn Vợ nhặt viết về đề tài gì?
Truyện viết về nạn đói năm Ất Dậu 1945, qua câu chuyện anh Tràng nhặt được vợ giữa lúc đói kém, để làm nổi bật số phận người nông dân và khát vọng sống của họ.
Vợ nhặt nằm trong tập truyện nào của Kim Lân?
Truyện được in trong tập Con chó xấu xí (1962). Tiền thân của truyện là tiểu thuyết Xóm ngụ cư viết dang dở và bị thất lạc.
Giá trị nhân đạo của Vợ nhặt thể hiện ở đâu?
Ở sự đồng cảm của nhà văn với người nghèo đói, ở tình thương giữa Tràng, thị và bà cụ Tứ, ở niềm tin vào tương lai và hình ảnh lá cờ đỏ cuối truyện.
Vợ nhặt có bố cục mấy phần?
Có thể chia thành 4 phần: Tràng dẫn vợ về xóm; hai người gặp nhau; Tràng giới thiệu vợ với mẹ và tâm trạng bà cụ Tứ; buổi sáng hôm sau với niềm hy vọng.