Trả lời nhanh
Khi giá xăng dầu thế giới tăng, cước vận tải biển tăng và nguồn nhập khẩu bị đứt gãy, chi phí sản xuất – phân phối tăng còn lượng hàng cung ứng giảm, nên đường cung dịch chuyển sang trái. Nếu cầu không đổi, giá cân bằng tăng và lượng hàng giao dịch giảm. Hệ quả là giá cả nhiều mặt hàng tăng, sức mua giảm và có nguy cơ lạm phát chi phí đẩy.
Phân tích tình huống bằng mô hình cung – cầu
Tình huống nêu ba biến động cùng lúc. Em cần nhận ra chúng đều tác động đến phía cung của thị trường:
- Giá xăng dầu tăng: chi phí nhiên liệu cho sản xuất, nông nghiệp và vận chuyển nội địa đều tăng.
- Chi phí vận tải đường biển tăng: hàng nhập khẩu và nguyên liệu nhập khẩu có giá thành cao hơn khi về đến nơi tiêu thụ.
- Nguồn cung nhập khẩu bị đứt gãy: thiếu nguyên liệu, hàng hóa trên thị trường không đủ so với nhu cầu.
Cả ba yếu tố làm nhà sản xuất, nhà nhập khẩu chỉ sẵn sàng bán ra ít hơn ở mỗi mức giá cũ, hoặc chỉ bán nếu giá cao hơn. Đó là biểu hiện của đường cung dịch chuyển sang trái (lên trên).
Điều gì xảy ra với giá và lượng?
Trong hình, điểm cân bằng ban đầu E1 có giá P1 và lượng Q1. Sau khi cung giảm, điểm cân bằng mới E2 có giá P2 cao hơn P1 và lượng Q2 thấp hơn Q1. Như vậy giá tăng đồng thời lượng hàng mua bán giảm. Mức tăng giá lớn hay nhỏ còn phụ thuộc vào độ co giãn của cầu: hàng thiết yếu như xăng dầu, lương thực, người mua ít có lựa chọn thay thế nên giá có thể tăng mạnh.
Tác động đến các chủ thể
| Chủ thể | Tác động |
|---|---|
| Người sản xuất | Chi phí đầu vào tăng, lợi nhuận bị thu hẹp; một số doanh nghiệp phải giảm sản lượng hoặc tìm nguyên liệu thay thế |
| Người tiêu dùng | Phải trả giá cao hơn, thu nhập thực tế giảm, buộc cắt giảm chi tiêu hoặc đổi sang hàng thay thế |
| Nền kinh tế | Giá chung có xu hướng tăng (lạm phát chi phí đẩy), sản xuất bị ảnh hưởng, nhập khẩu và xuất khẩu khó khăn |
| Nhà nước | Phải điều tiết để ổn định giá, bảo đảm nguồn cung và an sinh xã hội |
Giải pháp ứng phó
- Nhà nước: sử dụng các công cụ bình ổn giá như Quỹ bình ổn giá xăng dầu, dự trữ quốc gia; đa dạng hóa thị trường nhập khẩu; hỗ trợ doanh nghiệp giảm chi phí; kiểm soát chặt hành vi đầu cơ, găm hàng.
- Doanh nghiệp: tối ưu chuỗi cung ứng, tìm nguồn nguyên liệu trong nước, tiết kiệm năng lượng, đổi mới công nghệ để giảm chi phí.
- Người tiêu dùng: chi tiêu hợp lí, ưu tiên hàng thiết yếu, không mua tích trữ ồ ạt vì sẽ làm khan hiếm giả tạo.
Phân biệt: lạm phát chi phí đẩy và lạm phát cầu kéo
Giá tăng vì chi phí sản xuất tăng (như trong tình huống này) gọi là lạm phát chi phí đẩy, đường cung dịch trái. Còn giá tăng vì nhu cầu mua tăng quá nhanh so với khả năng cung ứng thì gọi là lạm phát cầu kéo, đường cầu dịch phải. Đề bài thường cho dữ kiện về chi phí, nguồn cung để em nhận diện loại thứ nhất.
Lỗi thường gặp
- Cho rằng cầu tăng vì giá tăng; thực ra giá tăng làm lượng cầu giảm theo luật cầu.
- Nhầm “cung giảm” với “lượng cung giảm”: chi phí đầu vào tăng làm cả đường cung dịch chuyển, còn giá hàng tự thay đổi chỉ làm trượt dọc trên đường cung.
- Chỉ nêu tác động tiêu cực mà không đưa giải pháp.
Bài luyện tập
- Xăng tăng giá làm cước xe tải tăng. Đường cung rau củ ở thành phố thay đổi thế nào? Đáp án: dịch sang trái vì chi phí vận chuyển tăng.
- Giá một mặt hàng tăng 15% trong khi lượng mua giảm 5%. Điều đó cho biết cung hay cầu thay đổi? Đáp án: nhiều khả năng cung giảm (giá tăng, lượng giảm).
- Vì sao việc đa dạng hóa nguồn nhập khẩu giúp ổn định giá? Đáp án: giảm phụ thuộc vào một nguồn, khi một tuyến gián đoạn vẫn còn nguồn thay thế.
Câu hỏi thường gặp
Giá xăng dầu tăng làm đường cung dịch chuyển như thế nào?
Xăng dầu là chi phí đầu vào của hầu hết hoạt động sản xuất và vận chuyển, nên giá tăng làm chi phí tăng và đường cung dịch chuyển sang trái.
Đứt gãy nguồn cung nhập khẩu ảnh hưởng gì đến giá?
Hàng hóa và nguyên liệu trên thị trường giảm trong khi nhu cầu vẫn còn, nên giá có xu hướng tăng và có thể xuất hiện khan hiếm cục bộ.
Đây là lạm phát cầu kéo hay chi phí đẩy?
Là lạm phát chi phí đẩy, vì nguyên nhân chính là chi phí sản xuất và nguồn cung, không phải nhu cầu tăng đột biến.
Nhà nước có thể làm gì để ổn định giá?
Dùng công cụ bình ổn giá, dự trữ quốc gia, đa dạng nguồn nhập khẩu, hỗ trợ doanh nghiệp và kiểm soát đầu cơ, găm hàng.