Trả lời nhanh
Doanh nghiệp a khuếch đại ưu điểm sản phẩm. Doanh nghiệp A có hành vi cạnh tranh không lành mạnh. “Khuếch đại” ưu điểm nghĩa là nói quá so với chất lượng thật của sản phẩm, khiến người mua hiểu sai và bị lôi kéo khỏi sản phẩm cùng loại của doanh nghiệp khác. Cách làm này trái với nguyên tắc trung thực trong kinh doanh, gây thiệt hại cho người tiêu dùng và cho đối thủ làm ăn chân chính, nên bị pháp luật về cạnh tranh và quảng cáo nghiêm cấm.
Đề bài và bối cảnh của tình huống
Tình huống này nằm trong phần Luyện tập của Bài 1 “Cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường”, sách Giáo dục Kinh tế và Pháp luật 11 (bộ Kết nối tri thức). Đề yêu cầu em nhận xét hành vi cạnh tranh của bốn doanh nghiệp. Tóm tắt các trường hợp:
- Trường hợp a: Khi quảng cáo, doanh nghiệp A luôn khuếch đại ưu điểm sản phẩm của mình so với hàng cùng loại của doanh nghiệp khác đang bán trên thị trường.
- Trường hợp b: Nhờ tiềm lực tài chính, doanh nghiệp Z bán sản phẩm với giá thấp hơn nhiều so với giá thị trường để loại bỏ đối thủ.
- Trường hợp c: Doanh nghiệp D tìm mọi cách mua thông tin chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp Y, đối thủ trực tiếp của mình.
- Trường hợp d: Công ty K tạo niềm tin của khách hàng bằng sản phẩm chất lượng cao, kèm chăm sóc và ưu đãi khách hàng.
Câu hỏi được tìm nhiều nhất là trường hợp a, vì nhiều bạn phân vân: quảng cáo vốn để nói về điểm mạnh của sản phẩm, vậy nói về ưu điểm thì sai ở đâu? Phần dưới đây giải thích kĩ điểm mấu chốt đó.
Vì sao hành vi của doanh nghiệp A là cạnh tranh không lành mạnh?
Mấu chốt nằm ở chữ “khuếch đại”
Doanh nghiệp nào cũng có quyền giới thiệu ưu điểm sản phẩm. Điều bị phê phán không phải là việc nêu ưu điểm, mà là phóng đại ưu điểm vượt quá sự thật. Khi sản phẩm chỉ bền 2 năm mà quảng cáo “bền gấp đôi mọi sản phẩm khác”, hay một loại sữa bình thường được giới thiệu như “giúp trẻ cao vượt trội”, người mua đã nhận thông tin sai để ra quyết định.
Ba tác hại của việc quảng cáo khuếch đại
- Người tiêu dùng bị lừa dối: họ trả tiền cho một chất lượng không có thật, có khi còn ảnh hưởng đến sức khỏe nếu đó là thực phẩm, mĩ phẩm hay thuốc.
- Đối thủ bị thiệt hại bất công: doanh nghiệp làm ăn trung thực mất khách không phải vì hàng kém mà vì bị so sánh sai lệch.
- Thị trường mất lòng tin: khi quảng cáo phóng đại trở nên phổ biến, khách hàng nghi ngờ mọi lời giới thiệu, môi trường kinh doanh xấu đi.
Căn cứ pháp luật
Luật Cạnh tranh năm 2018, Điều 45, liệt kê các hành vi cạnh tranh không lành mạnh bị cấm. Trong đó có hành vi lôi kéo khách hàng bất chính, gồm: đưa thông tin gian dối hoặc gây nhầm lẫn cho khách hàng về hàng hóa, dịch vụ để thu hút khách của doanh nghiệp khác; và so sánh hàng hóa của mình với hàng cùng loại của doanh nghiệp khác nhưng không chứng minh được nội dung. Hành vi của doanh nghiệp A khớp với cả hai dấu hiệu này.
Luật Quảng cáo cũng cấm quảng cáo không đúng hoặc gây nhầm lẫn về chất lượng, công dụng của sản phẩm; cấm quảng cáo so sánh với sản phẩm cùng loại của người khác khi không có tài liệu hợp pháp chứng minh; và cấm dùng các từ “nhất”, “duy nhất”, “tốt nhất”, “số một” nếu không có tài liệu chứng minh theo quy định.
Ghi nhớ: quảng cáo hợp pháp phải trung thực, chính xác, rõ ràng và chứng minh được. Nói đúng ưu điểm là cạnh tranh lành mạnh; nói quá ưu điểm để hạ thấp đối thủ là cạnh tranh không lành mạnh.
Nhận xét ba trường hợp còn lại
| Trường hợp | Nhận xét | Lí do chính |
|---|---|---|
| a. Doanh nghiệp A | Không lành mạnh | Quảng cáo phóng đại, gây nhầm lẫn để lôi kéo khách hàng |
| b. Doanh nghiệp Z | Không lành mạnh | Dùng tiềm lực tài chính bán giá thấp bất thường nhằm loại bỏ đối thủ |
| c. Doanh nghiệp D | Không lành mạnh | Tìm cách lấy bí mật kinh doanh của đối thủ |
| d. Công ty K | Lành mạnh | Cạnh tranh bằng chất lượng sản phẩm và dịch vụ khách hàng |
Trường hợp b: bán giá thấp để “đánh bật” đối thủ
Giảm giá nhờ cải tiến kĩ thuật, tiết kiệm chi phí là bình thường. Nhưng doanh nghiệp Z hạ giá thấp hơn nhiều so với giá thị trường với mục đích loại bỏ đối thủ. Luật Cạnh tranh 2018 cấm bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ dưới giá thành toàn bộ nếu việc đó dẫn đến hoặc có khả năng dẫn đến loại bỏ doanh nghiệp khác cùng kinh doanh mặt hàng đó. Khi các doanh nghiệp nhỏ bị loại khỏi thị trường, Z có thể tăng giá trở lại, cuối cùng người tiêu dùng chịu thiệt.
Trường hợp c: mua thông tin chiến lược của đối thủ
Chiến lược kinh doanh là thông tin bí mật mà doanh nghiệp Y đã tốn công sức xây dựng. Việc doanh nghiệp D “tìm mọi cách” để có được thông tin này (mua chuộc nhân viên, đánh cắp dữ liệu…) là xâm phạm thông tin bí mật trong kinh doanh, một hành vi bị Luật Cạnh tranh cấm.
Trường hợp d: cạnh tranh bằng chất lượng
Công ty K giành khách hàng bằng chính năng lực của mình: sản phẩm tốt, phục vụ chu đáo, có ưu đãi hợp lí. Đây là mục đích đúng đắn của cạnh tranh: buộc doanh nghiệp không ngừng nâng cao chất lượng, và người tiêu dùng được hưởng lợi. Vì vậy, đây là hành vi cạnh tranh lành mạnh.
Kiến thức cần nắm: cạnh tranh lành mạnh và không lành mạnh
Cạnh tranh là sự ganh đua giữa các chủ thể kinh tế nhằm có được những ưu thế trong sản xuất, tiêu thụ hàng hóa, qua đó thu được lợi ích tối đa. Nguyên nhân dẫn đến cạnh tranh là sự độc lập của các chủ thể sản xuất kinh doanh và sự khác nhau về điều kiện sản xuất, chi phí, năng suất giữa họ.
| Tiêu chí | Cạnh tranh lành mạnh | Cạnh tranh không lành mạnh |
|---|---|---|
| Phương thức | Nâng cao chất lượng, đổi mới công nghệ, hạ giá thành, phục vụ tốt | Gian dối, gây nhầm lẫn, ép giá, đánh cắp bí mật, gây rối đối thủ |
| Quan hệ với pháp luật | Tuân thủ pháp luật và đạo đức kinh doanh | Vi phạm pháp luật, tập quán và đạo đức kinh doanh |
| Tác động | Thúc đẩy sản xuất phát triển, người tiêu dùng có lựa chọn tốt hơn | Gây thiệt hại cho doanh nghiệp khác và người tiêu dùng, làm rối loạn thị trường |
Một mẹo nhỏ khi làm bài: hãy tự hỏi “doanh nghiệp thắng nhờ làm tốt hơn hay nhờ làm hại người khác?”. Nếu nhờ làm tốt hơn thì lành mạnh; nếu nhờ lừa dối khách hàng hoặc chơi xấu đối thủ thì không lành mạnh.
Những nhầm lẫn thường gặp khi làm dạng bài này
- Cho rằng cứ quảng cáo là sai: quảng cáo đúng sự thật, có căn cứ là hoạt động hợp pháp và cần thiết.
- Cho rằng cứ giảm giá là sai: giảm giá nhờ cắt giảm chi phí, khuyến mại đúng quy định là bình thường; chỉ bán dưới giá thành với mục đích loại bỏ đối thủ mới bị cấm.
- Nhầm “tìm hiểu thị trường” với “đánh cắp bí mật”: nghiên cứu sản phẩm đối thủ bày bán công khai là hợp pháp; mua chuộc để lấy tài liệu nội bộ là vi phạm.
- Chỉ trả lời “không lành mạnh” mà không giải thích: bài tự luận cần nêu rõ dấu hiệu vi phạm (gian dối, gây nhầm lẫn, mục đích lôi kéo khách hàng).
Câu hỏi vận dụng có đáp án
Câu 1. Cửa hàng X dán biển “Rẻ nhất thành phố” dù không có khảo sát nào chứng minh. Hành vi này thuộc loại nào?
Đáp án: Cạnh tranh không lành mạnh, vì dùng từ ngữ tuyệt đối không có căn cứ, gây nhầm lẫn cho khách hàng để thu hút khách của cửa hàng khác.
Câu 2. Chủ thể nào dưới đây có hành vi cạnh tranh lành mạnh?
- A. Doanh nghiệp tung tin sai rằng sản phẩm của đối thủ chứa chất độc hại.
- B. Doanh nghiệp đầu tư dây chuyền mới để hạ giá thành và tăng chất lượng.
- C. Doanh nghiệp mua chuộc nhân viên đối thủ để lấy danh sách khách hàng.
- D. Doanh nghiệp quảng cáo sản phẩm có công dụng chữa bệnh dù chỉ là thực phẩm thường.
Đáp án: B. Các phương án A, C, D đều dựa trên gian dối hoặc xâm phạm quyền lợi của người khác.
Câu 3. Nếu em là người tiêu dùng gặp một quảng cáo có dấu hiệu khuếch đại, em nên làm gì?
Đáp án gợi ý: Tìm hiểu thông tin từ nhiều nguồn tin cậy, đọc kĩ nhãn sản phẩm, không mua theo cảm tính; khi phát hiện quảng cáo sai sự thật có thể phản ánh với cơ quan quản lí hoặc tổ chức bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
Câu hỏi thường gặp
Quảng cáo khuếch đại ưu điểm sản phẩm là cạnh tranh lành mạnh hay không lành mạnh?
Là cạnh tranh không lành mạnh, vì thông tin bị phóng đại so với sự thật, gây nhầm lẫn để lôi kéo khách hàng của doanh nghiệp khác.
Bài tập doanh nghiệp A, Z, D, K nằm ở sách nào?
Đây là phần Luyện tập của Bài 1 Cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường, sách Giáo dục Kinh tế và Pháp luật 11 bộ Kết nối tri thức.
Trong bốn trường hợp, doanh nghiệp nào cạnh tranh lành mạnh?
Chỉ có Công ty K (trường hợp d), vì công ty cạnh tranh bằng chất lượng sản phẩm và dịch vụ chăm sóc khách hàng.
Luật nào quy định các hành vi cạnh tranh không lành mạnh bị cấm?
Luật Cạnh tranh năm 2018, Điều 45, liệt kê các hành vi như xâm phạm bí mật kinh doanh, lôi kéo khách hàng bất chính, bán dưới giá thành toàn bộ để loại bỏ đối thủ.
Doanh nghiệp được phép quảng cáo so sánh với sản phẩm khác không?
Chỉ được so sánh khi có tài liệu hợp pháp chứng minh nội dung so sánh; so sánh không chứng minh được là hành vi bị cấm.