Trả lời nhanh
Câu từ xa nhìn lại cây gạo sừng sững như một tháp đèn khổng lồ so sánh cây gạo với tháp đèn khổng lồ, từ so sánh là “như”. Cùng đoạn còn hai cặp dùng từ “là”: hàng ngàn bông hoa với hàng ngàn ngọn lửa hồng tươi, hàng ngàn búp nõn với hàng ngàn ánh nến trong xanh. Câu “bao nhiêu là chim” và câu “lóng lánh lung linh” không phải câu so sánh.
Gạch những sự vật được so sánh
Phiếu cuối tuần Tiếng Việt lớp 3 Cánh diều, tuần 3, dùng đoạn tả cây gạo mùa xuân để luyện so sánh. Em gạch đúng cụm chỉ sự vật, không gạch cả câu. Bảng dưới là các cặp chắc chắn có trong đoạn ngắn của phiếu.
| Sự vật được tả | Từ so sánh | Sự vật đem ra so |
|---|---|---|
| cây gạo sừng sững | như | một tháp đèn khổng lồ |
| hàng ngàn bông hoa | là | hàng ngàn ngọn lửa hồng tươi |
| hàng ngàn búp nõn | là | hàng ngàn ánh nến trong xanh |
Một số vở bài tập in dài hơn, thêm câu cánh hoa đỏ rực quay tít như chong chóng. Nếu đề của em có câu ấy thì gạch thêm cặp “những cánh hoa đỏ rực” với “chong chóng”, từ so sánh vẫn là “như”. Nếu đề dừng ở câu “Tất cả đều lóng lánh lung linh trong nắng” thì không có cặp thứ tư: câu này chỉ tả ánh sáng, không có từ so sánh.
“Sừng sững” là từ chỉ đặc điểm, đứng cạnh cây gạo, không phải từ so sánh. Em có thể gạch cả cụm “cây gạo sừng sững” vì đó là sự vật được nhìn từ xa. Đừng gạch “từ xa nhìn lại”: đó là chỗ người xem đứng, không phải vật được ví.
Bẫy hay gặp nằm ở chữ “là”. Trong “bao nhiêu là chim”, chữ “là” đi với “bao nhiêu” để nói số lượng rất đông, không ví chim với vật khác. Chỉ khi “là” đứng giữa hai cụm sự vật, như “bông hoa là ngọn lửa”, em mới gạch. “Lung linh” cũng không phải từ so sánh; đó là từ láy chỉ ánh sáng lay động.
Cách nhận ra câu so sánh ở lớp 3
Một câu so sánh ở tuần này thường có ba mảnh: vật ở bên trái, từ nối, vật ở bên phải. Từ nối lớp 3 hay gặp là như, là, tựa, giống như. Em khoanh từ nối trước, rồi nhìn hai bên.
Bên trái là vật đang được tả. Bên phải là vật người viết mượn để người đọc hình dung. Cây gạo cao, thẳng, sáng hoa, nên được ví với tháp đèn. Hoa đỏ được ví với lửa. Búp nõn xanh được ví với nến. Em giải thích được một câu như vậy là đã hiểu, không cần học thuộc cả đoạn.
Điền từ cho sẵn cũng làm theo hướng ấy. “Đêm ấy, trời tối như mực” dùng “như” vì mực và đêm cùng đen. “Mặt hồ phẳng là tấm gương” dùng “là” vì hai vật cùng phẳng, cùng phản chiếu. Nếu từ cho sẵn không hợp nghĩa, em không điền cho đủ chỗ trống.
Ba câu luyện. Đáp án ngay sau mỗi câu.
Câu A. Đàn cò trắng là một đám mây đang trôi trên đồng. Vật được tả: đàn cò trắng. Từ so sánh: là. Vật đem ra so: một đám mây.
Câu B. Giọt sương sớm long lanh như hạt ngọc trên lá. Vật được tả: giọt sương sớm. Từ so sánh: như. Vật đem ra so: hạt ngọc. “Long lanh” chỉ đặc điểm, không gạch.
Câu C. Sân trường vang bao nhiêu là tiếng cười. Không có cặp so sánh. “Bao nhiêu là” chỉ tiếng cười rất nhiều.
Dấu câu trong lời thoại của phiếu
Câu 8 của phiếu yêu cầu điền dấu vào đoạn cô y tá và anh lính. Lời của từng người trong đối thoại ở lớp 3 được xuống dòng và mở bằng dấu gạch ngang. Câu hỏi có dấu chấm hỏi. Câu kể có dấu chấm. Em không thêm dấu ngoặc kép khi đã dùng gạch ngang.
Cô y tá đang chia buồn cùng anh lính trẻ thì anh chợt hỏi:
– Ông cụ ấy là ai vậy chị?
Cô y tá sửng sốt:
– Tôi tưởng ông cụ là ba anh chứ?
– Không, ông ấy không phải là ba tôi. Tôi chưa gặp ông cụ lần nào cả.
Chỗ “Ông cụ ấy là ai vậy chị” là câu hỏi, nên chấm hỏi, dù cuối câu có tiếng gọi “chị”. Câu “Tôi tưởng ông cụ là ba anh chứ” cũng là câu hỏi, vì “chứ” đang hỏi lại. Câu cuối là lời kể của anh lính, kết bằng dấu chấm, và vẫn có gạch ngang vì đổi người nói. Phiếu in “ý tá” là lỗi đánh máy; từ đúng là “y tá”.
Câu 7 yêu cầu kể cuộc nói chuyện với bố mẹ về việc học trong tuần, trong đoạn phải có dấu gạch ngang. Mẫu ngắn, em đổi môn học cho đúng tuần của mình:
Tối chủ nhật, mẹ hỏi em về tuần học.
– Con thuộc bảng nhân 7 chưa?
– Con thuộc ạ. Con còn bị trừ điểm chữ vì viết thiếu dấu.
– Tuần sau con viết chậm lại, đọc lại bài trước khi nộp.
Em gật đầu. Em thấy mẹ không mắng, chỉ chỉ đúng lỗi để em sửa.
Mỗi lần đổi người nói, em xuống dòng và gạch đầu dòng. Lời dẫn chuyện (“Tối chủ nhật…”, “Em gật đầu…”) không có gạch ngang. Em đừng để một gạch ngang kéo dài hai người nói.
Viết đoạn kể một việc tốt
Phần viết của tuần 3 thường hỏi một lần em giúp người khác, trong đoạn có lời thoại. Em kể đủ bốn ý: giúp ai, giúp việc gì, hai người nói gì, em nghĩ gì sau đó. Đoạn khoảng 8–10 câu. Mẫu sau là chuyện khác với bài nói của em, để em không chép nguyên:
Chiều thứ Tư, em thấy bà hàng xóm xách hai túi gạo đứng dưới chân cầu thang. Túi to, quai sắp tuột.
– Cháu để cháu xách giúp bà một túi nhé.
– Cảm ơn cháu. Bà vừa đi chợ về, hơi mệt.
Em xách túi nặng hơn, đi chậm để bà kịp bước. Đến cửa, bà cười:
– Có cháu, bà đỡ hẳn.
Em cũng vui. Việc nhỏ thôi, nhưng bà không phải dừng lại giữa cầu thang.
Khi viết bài của mình, em đổi người được giúp và đổi việc: vịn xe đạp cho bạn, chỉ đường, hay nhặt hộp bút rơi. Lời thoại phải là câu em có thể nói thật, không viết lời quá dài. Sau lời thoại, thêm một câu cảm nghĩ thì đoạn mới kết, không dừng đột ngột ở lời cảm ơn.
Trước khi nộp, em soát ba việc: có ít nhất một dấu gạch ngang, câu hỏi đã có dấu chấm hỏi, và tên sự vật trong câu so sánh được gạch đúng cặp chứ không gạch cả dòng “lóng lánh lung linh”. Ba việc này đúng với các mục tuần 3 vừa luyện.
Câu hỏi thường gặp
Cây gạo được so sánh với gì?
Với một tháp đèn khổng lồ. Từ so sánh là như, trong câu nhìn cây gạo từ xa.
Bông hoa gạo và búp nõn được ví với gì?
Bông hoa được ví với ngọn lửa hồng tươi, búp nõn được ví với ánh nến trong xanh. Cả hai câu dùng từ là.
Vì sao không gạch câu “bao nhiêu là chim”?
Vì “bao nhiêu là” chỉ số lượng rất nhiều, không đặt hai sự vật bên nhau để so sánh.
Dấu gạch ngang trong đoạn hội thoại dùng để làm gì?
Để đánh dấu lời nói của từng người khi xuống dòng. Câu hỏi vẫn phải có dấu chấm hỏi.
Đoạn kể việc tốt cần những ý nào?
Người được giúp là ai, em giúp việc gì, hai bên nói gì với nhau, và em nghĩ gì sau khi giúp.