Vì sao con người cần học tập và khám phá lịch sử suốt đời?

Các lý do con người cần học tập, khám phá lịch sử suốt đời

Câu hỏi này thường được ra dưới dạng tự luận hoặc điền khuyết “…nhằm…”. Em nên nắm chắc năm ý sau.

1. Hiểu cội nguồn. Biết gia đình, dòng họ, quê hương, đất nước mình đã hình thành và phát triển ra sao thì mới hiểu “mình là ai”.
2. Rút bài học kinh nghiệm. Thành công và thất bại của người đi trước giúp ta tránh lặp lại sai lầm và vận dụng cách làm đúng vào cuộc sống hôm nay.
3. Giải thích hiện tại, định hướng tương lai. Nhiều vấn đề của xã hội hôm nay (biên giới, kinh tế, văn hoá, môi trường…) đều có nguồn gốc lịch sử.
4. Bồi đắp phẩm chất. Lòng yêu nước, tự hào dân tộc, biết ơn thế hệ đi trước, tôn trọng sự khác biệt giữa các nền văn hoá.
5. Phát triển năng lực. Tư duy phản biện, biết phân tích, đánh giá tư liệu, nhìn sự việc trong bối cảnh cụ thể, từ đó trở thành công dân có trách nhiệm.

Vì sao phải học “suốt đời” chứ không chỉ học ở trường?

• Lịch sử không đứng yên. Mỗi ngày trôi qua lại thêm những sự kiện mới trở thành lịch sử.
• Tư liệu mới liên tục xuất hiện. Hiện vật khảo cổ, văn bản, châu bản, hồi ký… được phát hiện và công bố sẽ bổ sung hoặc điều chỉnh hiểu biết cũ. Chẳng hạn, các tư liệu cổ của Việt Nam cho thấy rõ quá trình xác lập và thực thi chủ quyền đối với quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa – càng nghiên cứu, bằng chứng càng đầy đủ.
• Nhận thức của con người thay đổi theo độ tuổi và trải nghiệm. Học sinh, người đi làm hay người cao tuổi đều đọc cùng một sự kiện nhưng rút ra điều khác nhau.
• Xã hội cần công dân hiểu biết. Người nắm lịch sử đủ vững sẽ khó bị thông tin sai lệch, xuyên tạc đánh lừa.

Cách học, khám phá lịch sử suốt đời

Mẹo nhớ nhanh

Nhớ câu “Cội – Bài – Hiện – Tâm – Năng“: Cội nguồn – Bài học – Hiện tại/tương lai – Tâm (phẩm chất) – Năng lực. Gặp câu hỏi dạng “nhằm…”, chọn phương án nào bao quát được các ý này (hiểu quá khứ để sống tốt hơn hiện tại và tương lai).

Lỗi sai thường gặp

• Chỉ viết “để biết chuyện ngày xưa” mà thiếu liên hệ với hiện tại, tương lai.
• Cho rằng học lịch sử là học thuộc năm tháng, sự kiện – thực ra là hiểu nguyên nhân, diễn biến, ý nghĩa và bài học.
• Cho rằng lịch sử “đã xong”, không thay đổi – trong khi nhận thức về quá khứ luôn được bổ sung.
• Chọn phương án chỉ nêu mục đích vụ lợi (như “để thi lấy điểm cao”) – đây không phải lý do cốt lõi.

Luyện tập

Bài 1. Hoàn thành câu: “Con người học tập, khám phá lịch sử suốt đời nhằm … quá khứ, … bài học cho hiện tại và … tương lai.”
Đáp án gợi ý: hiểu (nhận thức đúng về) – rút ra – định hướng.

Bài 2. Một bạn nói: “Em đã học hết sách Lịch sử rồi nên không cần tìm hiểu thêm.” Em phản biện thế nào?
Gợi ý: Sách chỉ cung cấp kiến thức cơ bản trong một thời điểm; tư liệu và nhận thức mới luôn xuất hiện; thế giới và đất nước vẫn tiếp tục viết nên lịch sử; học suốt đời giúp ta hiểu sâu hơn và có trách nhiệm hơn.

Bài 3. Nêu hai việc em có thể làm ngay để học lịch sử ngoài lớp học.
Gợi ý: Tham quan bảo tàng hoặc di tích ở địa phương; phỏng vấn ông bà về lịch sử gia đình, làng xóm rồi viết thành bài ngắn.