Trả lời nhanh
Để viết tốt bài nghị luận về hiện tượng đổ lỗi cho người khác, em cần làm đủ bốn việc: giải thích “đổ lỗi” là gì, nêu biểu hiện và nguyên nhân, chỉ ra tác hại với bản thân – tập thể, rồi đề xuất cách khắc phục. Mỗi ý phải có dẫn chứng đời thường cụ thể. Bên dưới là dàn ý chi tiết và 4 bài văn mẫu theo các góc nhìn khác nhau.
1. Phân tích đề bài
Đề bài: Hãy viết bài văn trình bày suy nghĩ của em về hiện tượng hay đổ lỗi cho người khác – một thói hư tật xấu cần tránh.
- Kiểu bài: nghị luận về một vấn đề đời sống (trình bày ý kiến về một vấn đề xã hội, gần gũi với yêu cầu viết của Ngữ văn 8 Cánh Diều).
- Vấn đề nghị luận: thói quen đẩy trách nhiệm, đẩy sai sót của mình sang người khác hoặc hoàn cảnh.
- Thao tác chính: giải thích, phân tích, chứng minh, bình luận; có thể thêm phản đề.
- Phạm vi dẫn chứng: học đường, gia đình, xã hội – ưu tiên chuyện em có thể quan sát thật.
Lưu ý: đề nói “thói hư tật xấu cần tránh” nên thái độ của người viết đã rõ là phê phán. Tuy vậy, một bài hay vẫn phải hiểu vì sao người ta đổ lỗi, chứ không chỉ chê bai.
2. Dàn ý chi tiết
Mở bài
- Dẫn dắt: ai cũng có lúc mắc lỗi, nhưng cách đối diện với lỗi lầm mới cho thấy bản lĩnh con người.
- Nêu vấn đề: thói hay đổ lỗi cho người khác là một thói xấu cần tránh.
Thân bài
- Giải thích: đổ lỗi là gì? Là khi mình sai nhưng không nhận, tìm cách quy trách nhiệm cho người khác, cho hoàn cảnh, cho “số phận”.
- Biểu hiện:
- Học sinh quên bài, bị điểm kém thì nói “thầy cô ra đề khó”, “bạn không nhắc”.
- Làm việc nhóm hỏng thì đẩy hết cho thành viên khác.
- Ở nhà, làm vỡ đồ thì nói là “do em”, “do con mèo”.
- Ở xã hội, một số người gây ra sai phạm nhưng chỉ nói “cấp dưới làm”, “do hoàn cảnh”.
- Nguyên nhân: sợ bị phạt, sợ mất mặt; tính ích kỉ, thiếu trách nhiệm; được nuông chiều, ít khi phải chịu hậu quả; thói quen từ nhỏ.
- Tác hại:
- Với bản thân: không nhìn ra sai sót nên không tiến bộ, mất dần lòng tin của người khác.
- Với người bị đổ lỗi: oan ức, tổn thương, nảy sinh mâu thuẫn.
- Với tập thể: mất đoàn kết, công việc chung đình trệ.
- Phản đề: người dám nhận lỗi và sửa lỗi được tôn trọng; nhận lỗi không làm ta nhỏ đi mà làm ta lớn lên. (Cần phân biệt: nêu đúng nguyên nhân khách quan khác với đổ lỗi để chối bỏ trách nhiệm.)
- Giải pháp: tập hỏi “mình đã làm gì chưa đúng?” trước khi hỏi “ai làm hại mình?”; dám nhận lỗi và có kế hoạch sửa; gia đình, nhà trường tạo môi trường để trẻ không sợ sai.
Kết bài
- Khẳng định đổ lỗi là thói xấu cần loại bỏ.
- Liên hệ bản thân: em rút ra bài học gì và sẽ làm gì.
3. Bốn bài văn mẫu
Bốn bài dưới đây đi từ bốn góc nhìn khác nhau. Em hãy đọc để học cách triển khai, rồi viết lại bằng trải nghiệm của chính mình, đừng học thuộc nguyên văn.
Mẫu 1 – Bài hoàn chỉnh, đi theo trình tự giải thích – tác hại – giải pháp
Có một câu hỏi rất đơn giản mà không phải ai cũng trả lời được ngay khi mắc lỗi: “Ai làm việc này?”. Người trung thực sẽ đáp “Là tôi”. Còn người hay đổ lỗi lại vội vàng chỉ tay sang người khác. Thói quen ấy tuy nhỏ nhưng là một tật xấu cần tránh.
Đổ lỗi là hành động đẩy trách nhiệm về sai sót của mình sang người khác hoặc sang hoàn cảnh để bản thân khỏi bị phê bình. Trong cuộc sống, thói xấu này xuất hiện ở khắp nơi. Một bạn học sinh bị điểm kém thì bảo “đề khó quá”, “bạn ngồi bên không cho xem bài”. Một nhóm làm bài thuyết trình hỏng thì mỗi thành viên đều cho rằng lỗi thuộc về bạn khác. Ngay trong gia đình, có em làm đổ lọ hoa rồi nói “tại em chạy qua”.
Vì sao con người hay đổ lỗi? Trước hết vì sợ: sợ bị mắng, sợ mất thể diện. Sau đó là vì ích kỉ, chỉ muốn giữ hình ảnh tốt cho mình mà quên rằng người khác sẽ chịu oan. Có khi thói quen này được hình thành từ nhỏ, khi trẻ làm sai nhưng thấy người lớn dễ dàng bỏ qua hoặc chính người lớn cũng hay đổ lỗi.
Tác hại của nó không nhỏ. Người hay đổ lỗi không bao giờ thấy được khuyết điểm của mình nên cứ lặp lại sai lầm cũ. Dần dần bạn bè xa lánh vì không tin tưởng. Người bị đổ lỗi thì oan ức, tổn thương, tình bạn rạn nứt. Một tập thể có nhiều người như vậy sẽ chỉ còn lại nghi kị, công việc chung khó mà thành công.
Ngược lại, người dám nhận lỗi luôn được tôn trọng. Một lời xin lỗi chân thành đôi khi làm nguôi cơn giận nhanh hơn mọi lời biện hộ. Để tránh thói xấu này, mỗi chúng ta cần tập thói quen tự hỏi “mình đã làm chưa tốt ở đâu?” trước khi trách người khác, và sau khi nhận lỗi thì tìm cách sửa.
Là học sinh, em tự nhủ sẽ dũng cảm nhận phần trách nhiệm của mình, dù là chuyện nhỏ nhất. Bởi người biết nhận lỗi hôm nay chính là người đủ bản lĩnh gánh vác việc lớn ngày mai.
Mẫu 2 – Góc nhìn học đường (đi từ một câu chuyện cụ thể)
Tuần trước, lớp em bị trừ điểm thi đua vì sàn lớp bẩn. Giờ ra chơi, cả lớp xôn xao: tổ Một đổ cho tổ Hai, tổ Hai đổ cho bạn trực nhật, bạn trực nhật lại bảo “hôm qua có ai nhắc tớ đâu”. Cuối cùng chẳng ai nhận lỗi, sàn lớp vẫn bẩn và không khí thì nặng nề. Câu chuyện nhỏ ấy khiến em nghĩ nhiều về thói hay đổ lỗi cho người khác.
Đổ lỗi là cách dễ nhất để thoát khỏi cảm giác khó chịu khi mình sai. Nhưng cái giá phải trả lại không hề nhỏ. Trong câu chuyện của lớp em, việc mải tìm “thủ phạm” khiến cả tập thể mất thời gian, mất đoàn kết, còn nguyên nhân thật sự – thiếu phân công rõ ràng – thì chẳng ai chịu xem xét. Vì thế, đổ lỗi không chỉ làm hại người bị trách mà còn làm hại cả người đổ lỗi, bởi họ đánh mất cơ hội rút kinh nghiệm.
Nếu hôm ấy có một bạn đứng lên nói “Tổ mình trực nhật chưa kĩ, mình xin nhận” rồi cả lớp cùng bàn cách phân công lại, mọi chuyện đã khác. Một lời nhận lỗi đúng lúc có sức mạnh kéo cả tập thể đi lên chứ không hề làm người nói thua thiệt.
Từ đó em hiểu: sống trong tập thể, trách nhiệm không phải là gánh nặng cần né tránh mà là sợi dây gắn kết mọi người. Mỗi khi muốn nói “tại bạn”, em sẽ dừng lại một nhịp để hỏi mình: “Phần của mình đã làm tròn chưa?”.
Mẫu 3 – Góc nhìn phản biện (phân biệt “nêu nguyên nhân” và “đổ lỗi”)
Có người sẽ cãi: “Không phải lúc nào tôi sai cũng do tôi, đôi khi hoàn cảnh thật sự bất lợi!”. Đúng vậy. Nhưng cần phân biệt rõ: nêu một nguyên nhân khách quan để cùng tìm cách giải quyết khác hoàn toàn với việc viện cớ để chối bỏ trách nhiệm.
Giả sử bạn An đi học muộn vì xe hỏng giữa đường. An báo với cô giáo: “Em xin lỗi, xe em hỏng nên em đến muộn, lần sau em sẽ đi sớm hơn một chút”. Đó là nêu nguyên nhân và nhận trách nhiệm. Còn nếu An nói: “Tại mẹ không gọi em dậy nên em muộn”, thì đó là đổ lỗi. Điểm khác nhau nằm ở thái độ: một bên hướng tới sửa chữa, một bên chỉ muốn thoát thân.
Đổ lỗi nguy hiểm vì nó làm ta tin rằng mình không có khả năng thay đổi kết quả. Khi cho rằng mọi thứ đều do người khác, ta tự trao quyền điều khiển cuộc sống của mình vào tay họ. Ngược lại, khi nhận phần trách nhiệm, dù nhỏ, ta lấy lại quyền chủ động: ta có thể làm khác đi lần sau.
Vậy nên, tránh thói đổ lỗi không có nghĩa là ôm hết mọi lỗi về mình một cách vô lý, mà là biết nhìn thẳng vào phần việc của mình, nói đúng sự thật và sẵn sàng sửa. Đó mới là sự trưởng thành.
Mẫu 4 – Mở bài, kết bài và đoạn thân bài để em tham khảo cách diễn đạt
Mở bài (dẫn từ hiện tượng đời sống): Giữa ồn ào của cuộc sống, ta dễ nghe thấy những câu nói quen thuộc: “Tại bạn đấy”, “Không phải lỗi của tôi”, “Tại hoàn cảnh cả thôi”. Nghe thì bình thường, nhưng đằng sau đó là một thói xấu âm thầm bào mòn nhân cách: thói hay đổ lỗi cho người khác.
Mở bài (dẫn từ ca dao, tục ngữ): Ông cha ta dạy “Có lỗi thì sửa”, nhưng không ít người lại chọn cách dễ hơn là đổ lỗi. Đó là một thói xấu cần được nhìn nhận nghiêm túc để mỗi người, nhất là học sinh chúng ta, tự hoàn thiện mình.
Đoạn thân bài (tác hại): Trước hết, đổ lỗi khiến con người dậm chân tại chỗ. Người không chịu nhận sai thì không thấy mình cần sửa, giống như người bệnh giấu bệnh thì không bao giờ khỏi. Thứ hai, nó làm tổn thương người khác: bị gán cho lỗi mình không gây ra, ai cũng thấy oan ức và dần mất niềm tin. Cuối cùng, nó phá vỡ sự tin cậy trong tập thể, bởi không ai muốn làm việc cùng người luôn sẵn sàng “bán đứng” đồng đội để bảo vệ mình.
Kết bài: Đổ lỗi có thể giúp ta tránh được một lời phê bình, nhưng đổi lại ta mất đi sự tin tưởng và cơ hội trưởng thành. Mỗi học sinh hãy tập dũng cảm nhận lỗi ngay từ những việc nhỏ, vì đó là cách đẹp nhất để xây dựng nhân cách.
4. Mẹo viết để bài văn có chiều sâu
- Dẫn chứng thật, cụ thể: một câu chuyện lớp, nhóm, gia đình thuyết phục hơn nhiều câu nói chung chung.
- Có phản đề: nêu thêm hình ảnh người dám nhận lỗi để bài viết cân đối.
- Phân biệt khái niệm: “nêu nguyên nhân khách quan” khác “đổ lỗi”. Phần này ghi điểm vì cho thấy em suy nghĩ kĩ.
- Liên kết đoạn: dùng “Trước hết… Bên cạnh đó… Tuy nhiên… Từ đó…”.
- Kết bài có liên hệ bản thân: nói rõ việc em sẽ làm, không kết bằng khẩu hiệu.
5. Lỗi sai thường gặp
- Chỉ giải thích khái niệm rồi kể chuyện, không phân tích nguyên nhân – tác hại.
- Dẫn chứng xa vời, không có thật hoặc không liên quan.
- Giọng văn giáo huấn, lên lớp người khác mà không tự soi lại mình.
- Cực đoan: coi mọi lời giải thích đều là đổ lỗi.
- Kết bài quá ngắn, không nêu bài học.
6. Luyện tập (có gợi ý)
Bài 1. Viết đoạn mở bài khoảng 4 câu cho đề trên, dẫn dắt bằng một tình huống ở lớp.
Gợi ý: kể ngắn gọn tình huống (câu 1–2), nêu cảm nhận (câu 3), nêu rõ vấn đề nghị luận (câu 4).
Bài 2. Hãy xác định câu nào là “nêu nguyên nhân”, câu nào là “đổ lỗi”: (a) “Em nộp bài muộn vì bị ốm, em xin nộp bù ngày mai.” (b) “Em nộp muộn vì bạn Lan không nhắc em.”
Đáp án: (a) là nêu nguyên nhân và nhận trách nhiệm; (b) là đổ lỗi vì đẩy việc của mình cho bạn.
Bài 3. Lập dàn ý ngắn gồm 3 giải pháp để học sinh khắc phục thói hay đổ lỗi.
Gợi ý: tự đặt câu hỏi “phần của mình là gì?”; tập nói lời xin lỗi và đề ra cách sửa; thầy cô, cha mẹ khuyến khích sự trung thực thay vì chỉ trách phạt.
Tài liệu Ngữ văn 8 Cánh Diều liên quan
- Soạn văn 8 – Cánh diều
- Văn mẫu 8 – Cánh diều
- Suy nghĩ về lòng nhân ái trong cuộc sống qua Gió lạnh đầu mùa
- Kể lại sự việc em vô tình làm cho mọi người buồn phiền
- Đề thi Ngữ văn 8 – Cánh diều
Câu hỏi thường gặp
Bài nghị luận về hiện tượng đổ lỗi cho người khác nên có mấy phần?
Gồm ba phần: mở bài nêu vấn đề; thân bài giải thích, nêu biểu hiện, nguyên nhân, tác hại, phản đề và giải pháp; kết bài khẳng định và liên hệ bản thân.
Làm sao phân biệt đổ lỗi với nêu nguyên nhân khách quan?
Nêu nguyên nhân khách quan đi kèm việc nhận phần trách nhiệm và tìm cách sửa. Đổ lỗi chỉ nhằm đẩy trách nhiệm sang người khác để tránh bị phê bình.
Dẫn chứng nào phù hợp cho bài văn này?
Nên dùng chuyện thật gần gũi như làm việc nhóm, trực nhật, đi học muộn, làm hỏng đồ trong gia đình. Dẫn chứng cụ thể thuyết phục hơn nhận xét chung chung.
Có cần học thuộc văn mẫu không?
Không. Em nên học cách triển khai ý, cách mở bài, kết bài rồi viết lại bằng trải nghiệm và cách diễn đạt của mình.