Trả lời nhanh
Hai câu tiêu biểu nói về tính tự lập là: «Tự lực cánh sinh» (tự dựa vào sức mình để tạo ra cuộc sống) và «Tay làm hàm nhai, tay quai miệng trễ» (có lao động thì mới có cái ăn, ngồi không thì chịu thiếu thốn). Cả hai đều khuyên con người tự làm, tự lo, không ỷ lại vào người khác.
Tự lập là gì? Hiểu đúng để chọn câu cho chuẩn
Tự lập là tự làm lấy, tự giải quyết công việc của bản thân, tự lo liệu cuộc sống mà không trông chờ, dựa dẫm vào người khác. Người tự lập có ý chí, dám nghĩ dám làm, dám chịu trách nhiệm về việc mình làm.
Vì vậy, khi tìm câu ca dao, tục ngữ, em cần chọn những câu có ý: tự làm – tự chịu trách nhiệm – không ỷ lại – vượt khó bằng sức mình. Những câu chê thói lười biếng, chờ may rủi cũng dùng được, vì nó nói về tính tự lập theo chiều ngược lại.
Các câu ca dao, tục ngữ, thành ngữ về tính tự lập
| Câu | Thể loại | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| Tự lực cánh sinh. | Thành ngữ | Dựa vào sức mình để sống và phát triển, không trông chờ sự giúp đỡ. |
| Tay làm hàm nhai, tay quai miệng trễ. | Tục ngữ | Phải tự lao động mới có cái ăn; ngồi không, lười nhác thì thiếu thốn. |
| Có làm thì mới có ăn, không dưng ai dễ mang phần đến cho. | Tục ngữ | Thành quả đến từ công sức của chính mình, không ai tự nhiên cho không. |
| Muốn ăn thì lăn vào bếp. | Tục ngữ | Muốn có kết quả thì tự bắt tay vào làm, không chờ người khác làm hộ. |
| Chớ thấy sóng cả mà ngã tay chèo. | Tục ngữ | Gặp khó khăn không nản chí, vẫn tự mình vững vàng vượt qua. |
| Há miệng chờ sung. | Thành ngữ | Phê phán người lười, chỉ ngồi chờ may mắn – trái ngược với tự lập. |
Giải thích vì sao các câu trên nói về tự lập
- «Tự lực cánh sinh»: «tự lực» là dựa vào sức mình, «cánh sinh» là đổi mới đời sống. Cả cụm nghĩa là tự mình gây dựng cuộc sống. Đây là câu trả lời sát nhất với khái niệm.
- «Tay làm hàm nhai…»: hình ảnh «tay làm» đi liền «hàm nhai» cho thấy muốn có miếng ăn thì phải tự lao động; «tay quai miệng trễ» là hậu quả của việc không làm.
- «Chớ thấy sóng cả mà ngã tay chèo»: «sóng cả» là khó khăn, «tay chèo» là sức của mình. Câu khuyên người ta giữ vững tay chèo của chính mình, đó là bản lĩnh tự lập.
- «Há miệng chờ sung»: dùng làm ví dụ phản diện, nhắc ta không nên lười biếng, ỷ lại.
Mẫu trả lời gọn cho bài tập
Câu hỏi: Hãy tìm ít nhất 2 câu ca dao, tục ngữ hoặc thành ngữ nói về tính tự lập.
- «Tự lực cánh sinh.» – Khuyên con người dựa vào sức mình để sống, không ỷ lại.
- «Có làm thì mới có ăn, không dưng ai dễ mang phần đến cho.» – Mọi thành quả đều do tự mình lao động mà có.
- «Chớ thấy sóng cả mà ngã tay chèo.» – Gặp khó khăn vẫn tự đứng vững, không bỏ cuộc.
Mẹo làm bài: nêu câu, nói rõ là tục ngữ hay thành ngữ, rồi viết thêm một vế giải nghĩa. Như vậy bài được trọn ý hơn là chỉ chép câu.
Lỗi thường gặp
- Chọn nhầm câu về siêng năng, kiên trì (như «Có công mài sắt có ngày nên kim») mà không nêu được liên hệ đến tự lập. Câu này thiên về kiên trì, chỉ dùng được khi em giải thích thêm rằng người kiên trì tự làm.
- Chọn câu về tình đoàn kết như «Lá lành đùm lá rách» – không phù hợp với chủ đề.
- Không phân biệt ca dao với tục ngữ: ca dao thường có vần, mang tính trữ tình; tục ngữ là câu ngắn đúc kết kinh nghiệm; thành ngữ là cụm từ cố định, chưa thành câu trọn ý.
Bài luyện tập
- Bài 1. Câu «Muốn ăn thì lăn vào bếp» khuyên điều gì?
Đáp án: Muốn có kết quả thì phải tự bắt tay vào làm, không đứng ngoài chờ người khác. - Bài 2. Bạn Nam luôn nhờ mẹ xếp cặp, chuẩn bị bài mỗi tối. Hãy chọn một câu tục ngữ phù hợp để khuyên bạn và nói cách sửa.
Đáp án gợi ý: «Muốn ăn thì lăn vào bếp» hoặc «Tự lực cánh sinh»; Nam nên tự lập thời gian biểu, tự soạn sách vở và chỉ nhờ giúp khi thật sự cần. - Bài 3. Em hãy tự nêu một việc ở nhà, ở trường thể hiện tính tự lập của mình.
Đáp án gợi ý: Tự giặt khăn quàng, tự học bài và làm bài tập trước khi hỏi người lớn, tự dọn bàn học.
Vì sao cần rèn tính tự lập ngay từ lớp 6?
Tự lập giúp em tự tin hơn, biết quản lí thời gian, dần trưởng thành và có thể đối mặt với khó khăn sau này. Tự lập không có nghĩa là từ chối mọi sự giúp đỡ; khi gặp việc vượt quá khả năng, em vẫn có thể hỏi ý kiến thầy cô, cha mẹ, nhưng trước hết phải cố gắng hết sức của mình.
Câu hỏi thường gặp
Tự lực cánh sinh là thành ngữ hay tục ngữ?
Đây là thành ngữ gốc Hán Việt, gồm cụm từ cố định, nghĩa là tự dựa vào sức mình để tạo dựng cuộc sống.
Câu «Há miệng chờ sung» có nói về tự lập không?
Câu này phê phán thói lười biếng, ỷ lại, chờ may rủi. Nó nói về tự lập theo chiều ngược lại nên vẫn dùng được làm ví dụ phản diện, nhưng nên ghi rõ điều đó.
Tự lập có phải là không cần ai giúp đỡ?
Không. Tự lập là cố gắng tự làm, tự chịu trách nhiệm việc của mình; khi thật sự cần, ta vẫn có thể nhờ người tin cậy giúp đỡ.
Khi làm bài cần trình bày thế nào cho đầy đủ?
Em nêu câu ca dao, tục ngữ hoặc thành ngữ, ghi thể loại và giải nghĩa ngắn gọn rằng câu đó khuyên tự làm, không ỷ lại.