Trả lời nhanh
Theo chương trình Lịch sử 10 hiện hành, Sử học có hai chức năng cơ bản: chức năng khoa học (tìm hiểu, tái hiện và giải thích quá khứ một cách trung thực) và chức năng xã hội (giáo dục, rút bài học kinh nghiệm, góp phần định hướng hiện tại và tương lai). Khi gặp câu hỏi “Sử học có chức năng nào sau đây”, em hãy chọn phương án nêu đúng cặp chức năng này và loại các phương án cho rằng Sử học dùng để sáng tạo hay làm thay đổi quá khứ.
Sử học là gì? Phân biệt với lịch sử
Lịch sử là toàn bộ những gì đã xảy ra trong quá khứ của loài người. Sử học là ngành khoa học nghiên cứu quá khứ ấy dựa trên tư liệu, để biết điều gì đã xảy ra, vì sao xảy ra và để lại hệ quả gì. Hiểu rõ khác biệt này giúp em không nhầm “chức năng của lịch sử” với “chức năng của Sử học”.
Chức năng khoa học
Đây là chức năng “đi tìm sự thật”. Nhà sử học sưu tầm, kiểm tra và đối chiếu tư liệu để dựng lại bức tranh quá khứ đúng như nó từng diễn ra, rồi giải thích nguyên nhân, diễn biến, kết quả và tìm ra quy luật phát triển của xã hội.
- Tái hiện quá khứ: ai làm gì, ở đâu, khi nào.
- Giải thích: vì sao sự kiện xảy ra, tác động ra sao.
- Khái quát: rút ra quy luật, xu hướng của tiến trình lịch sử.
Chức năng xã hội
Quá khứ không chỉ để biết mà còn để dùng. Từ những hiểu biết đã được kiểm chứng, Sử học giáo dục lòng yêu nước, tinh thần tự hào dân tộc, ý thức trách nhiệm công dân; đồng thời cung cấp bài học kinh nghiệm cho việc xây dựng và bảo vệ đất nước ở hiện tại, thậm chí dự báo xu thế ở tương lai.
| Chức năng | Câu hỏi nó trả lời | Từ khoá dễ nhớ |
|---|---|---|
| Khoa học | Quá khứ thực sự đã diễn ra thế nào? | tái hiện, giải thích, quy luật |
| Xã hội | Biết quá khứ để làm gì cho hiện tại? | giáo dục, bài học, định hướng |
Cách loại trừ phương án nhiễu
- Phương án nói Sử học “thay đổi” hoặc “viết lại theo ý muốn” quá khứ là sai, vì quá khứ đã xảy ra rồi, Sử học chỉ nhận thức nó.
- Phương án chỉ nêu “ghi nhớ năm tháng, sự kiện” là hẹp, vì đó mới là công cụ chứ chưa phải chức năng.
- Phương án nêu chức năng của ngành khác (ví dụ “phát triển kinh tế trực tiếp”, “chữa bệnh”) thì loại ngay.
- Nếu đề dùng cách gọi cũ “nhận thức, giáo dục, dự báo” thì vẫn hiểu: nhận thức thuộc chức năng khoa học, giáo dục và dự báo thuộc chức năng xã hội.
Mẹo nhớ nhanh
Em nhớ cụm “Biết rồi mới Dùng”: Khoa học là phần BIẾT quá khứ, Xã hội là phần DÙNG hiểu biết ấy để giáo dục và định hướng. Hai chức năng đi liền nhau, thiếu phần biết thì phần dùng sẽ thiếu căn cứ.
Lỗi sai thường gặp
- Chỉ chọn “giáo dục” mà quên chức năng khoa học, hoặc ngược lại, khi đề yêu cầu chọn đủ hai chức năng.
- Nhầm chức năng với nhiệm vụ: nhiệm vụ là việc cụ thể (sưu tầm tư liệu, khôi phục, giải thích), còn chức năng là vai trò chung của ngành.
- Cho rằng Sử học chỉ phục vụ việc học thuộc để thi, trong khi giá trị lớn nhất của nó nằm ở bài học cho cuộc sống.
Luyện tập có đáp án
- Việc nhà sử học đối chiếu nhiều nguồn tư liệu để xác định đúng ngày diễn ra một trận đánh thuộc chức năng nào? Đáp án: chức năng khoa học.
- Việc nhà trường tổ chức tham quan di tích để học sinh hiểu và trân trọng công lao cha ông thuộc chức năng nào? Đáp án: chức năng xã hội (giáo dục).
- Điền vào chỗ trống: “Sử học có chức năng … là tìm hiểu, tái hiện và giải thích quá khứ.” Đáp án: khoa học.
Em hãy tự đặt thêm một ví dụ trong địa phương mình cho mỗi chức năng, đó là cách nhớ lâu nhất.
Câu hỏi thường gặp
Sử học có mấy chức năng?
Theo chương trình Lịch sử 10 hiện hành, Sử học có hai chức năng cơ bản là chức năng khoa học và chức năng xã hội.
Chức năng khoa học của Sử học là gì?
Là tìm hiểu, tái hiện trung thực và giải thích quá khứ dựa trên tư liệu, từ đó rút ra quy luật phát triển của xã hội loài người.
Chức năng xã hội của Sử học thể hiện ở đâu?
Thể hiện ở việc giáo dục lòng yêu nước, tự hào dân tộc, cung cấp bài học kinh nghiệm cho hiện tại và góp phần dự báo, định hướng tương lai.
Sử học và lịch sử khác nhau thế nào?
Lịch sử là những gì đã xảy ra trong quá khứ, còn Sử học là ngành khoa học nghiên cứu, tái hiện và giải thích quá khứ đó.