Trả lời nhanh
Trước khi tiếp nhận văn minh từ bên ngoài, cư dân Chăm-pa có nền văn hoá bản địa là văn hoá Sa Huỳnh (đáp án D trong câu hỏi quen thuộc “Đông Sơn – Óc Eo – Hạ Long – Sa Huỳnh”). Sa Huỳnh hình thành ở vùng Trung và Nam Trung Bộ, đúng địa bàn sau này của Chăm-pa. Đông Sơn thuộc Bắc Bộ, Óc Eo thuộc Nam Bộ.
Bài này gồm 20 câu trắc nghiệm Lịch sử 10 Bài 16 (Chân trời sáng tạo) về Văn minh Chăm-pa. Mỗi câu đều có đáp án, lời giải thích và phần loại trừ phương án sai. Em nên tự làm trước, che phần đáp án, rồi mới đối chiếu.
Nắm nhanh kiến thức trước khi làm bài
Để khỏi nhầm lẫn giữa các nền văn minh cổ trên đất nước ta, hãy ghi nhớ bảng sau. Đây là chỗ học sinh hay mất điểm nhất ở Bài 15, 16, 17.
| Nền văn hoá cội nguồn | Địa bàn | Nhà nước / văn minh |
|---|---|---|
| Đông Sơn | Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ | Văn Lang – Âu Lạc |
| Sa Huỳnh | Trung Bộ, Nam Trung Bộ | Chăm-pa |
| Óc Eo | Nam Bộ | Phù Nam |
Mẹo nhớ: Sa Huỳnh ở “giữa” – Chăm-pa ở “giữa”. Hai chữ “Sa” và “Chăm” cùng gắn với dải đất miền Trung ven biển.
- Nhà nước: Năm 192, Khu Liên lãnh đạo người Chăm giành độc lập từ nhà Hán, lập nước Lâm Ấp – tiền thân của Chăm-pa. Thể chế quân chủ chuyên chế, vua cha truyền con nối.
- Cư dân: Hai bộ tộc chính là Dừa và Cau, thuộc ngữ hệ Nam Đảo, bảo lưu lâu dài chế độ mẫu hệ.
- Chữ viết: Dựa trên chữ Phạn của Ấn Độ, người Chăm tạo ra chữ Chăm cổ.
- Thành tựu: Đền tháp, thánh địa Mỹ Sơn, điêu khắc, lễ hội, tôn giáo chịu ảnh hưởng Ấn Độ.
Phần 1. 20 câu trắc nghiệm có đáp án và giải thích
Câu 1. Văn minh Chăm-pa bắt nguồn từ nền văn hoá nào?
- A. Văn hoá Đông Sơn
- B. Văn hoá Óc Eo
- C. Văn hoá Hạ Long
- D. Văn hoá Sa Huỳnh
Đáp án: D. Cội nguồn của Chăm-pa là văn hoá Sa Huỳnh, hình thành trên đất Trung và Nam Trung Bộ. Đông Sơn là cội nguồn của Văn Lang – Âu Lạc (A sai). Óc Eo gắn với Phù Nam (B sai). Hạ Long là văn hoá tiền sử vùng biển Đông Bắc, không phải cội nguồn của Chăm-pa (C sai).
Câu 2. Văn minh Chăm-pa chịu ảnh hưởng sâu sắc của nền văn minh nào?
- A. Ai Cập
- B. Ấn Độ
- C. Hy Lạp
- D. Trung Hoa
Đáp án: B. Qua thương nhân và giao lưu đường biển, chữ viết, tôn giáo, mô hình nhà nước và pháp luật Ấn Độ du nhập vào Chăm-pa. Người Chăm tiếp thu có chọn lọc rồi sáng tạo thêm. Ai Cập và Hy Lạp ở quá xa, không có mối liên hệ trực tiếp; Trung Hoa ảnh hưởng mạnh hơn tới Đại Việt.
Câu 3. Nhà nước Chăm-pa theo thể chế nào?
- A. Quân chủ lập hiến
- B. Dân chủ đại nghị
- C. Dân chủ chủ nô
- D. Quân chủ chuyên chế
Đáp án: D. Đứng đầu là vua, truyền ngôi theo kiểu cha truyền con nối; quyền lực tập trung vào nhà vua. A và B là thể chế thời cận – hiện đại ở phương Tây; C gắn với Hy Lạp – La Mã cổ đại.
Câu 4. Người có công lập ra nhà nước tiền thân của Chăm-pa là
- A. Khu Liên
- B. Hùng Vương
- C. Thục Phán
- D. Lý Bí
Đáp án: A. Năm 192, Khu Liên lãnh đạo nhân dân giành độc lập từ tay nhà Hán, thành lập Lâm Ấp. Hùng Vương (Văn Lang), Thục Phán (Âu Lạc), Lý Bí (nước Vạn Xuân) đều là các nhân vật của người Việt.
Câu 5. Người Chăm cổ sáng tạo chữ viết của mình trên cơ sở tiếp thu loại chữ nào?
- A. Chữ Hán
- B. Chữ La-tinh
- C. Chữ Phạn
- D. Chữ Nôm
Đáp án: C. Chữ Chăm cổ ra đời từ chữ Phạn của Ấn Độ. Chữ Hán gắn với Trung Hoa; chữ Nôm do người Việt sáng tạo dựa trên chữ Hán; chữ La-tinh đến muộn hơn rất nhiều.
Câu 6. Nội dung nào không phản ánh đúng điều kiện tự nhiên của Chăm-pa?
- A. Có nhiều vịnh, cảng biển tốt
- B. Khí hậu khô nóng, đất đai cằn cỗi
- C. Địa hình thấp, chủ yếu là đồng bằng
- D. Có dải đồng bằng nhỏ, hẹp ven biển
Đáp án: C. Phía tây là dãy Trường Sơn, phía đông là biển, ở giữa chỉ là các dải đồng bằng nhỏ hẹp bị núi, đèo, sông ngắn chia cắt. Vì vậy không thể nói “chủ yếu là đồng bằng”. Lỗi hay gặp: thấy câu có chữ “đồng bằng” nên chọn D, trong khi D nói đúng (“nhỏ, hẹp”).
Câu 7. Cư dân Chăm cổ gồm hai bộ tộc chính là
- A. Dừa và Cau
- B. Hổ và Gấu
- C. Cam và Quýt
- D. Voi và Gấu
Đáp án: A. Hai bộ tộc Dừa và Cau cùng hợp thành cộng đồng người Chăm. Các phương án còn lại là cách “đánh lừa” bằng tên cây, con vật quen thuộc, không có trong SGK.
Câu 8. Cư dân Chăm cổ thuộc ngữ hệ nào?
- A. Mông – Dao
- B. Thái
- C. Nam Đảo
- D. Mường
Đáp án: C. Người Chăm thuộc ngữ hệ Nam Đảo, cùng nhóm với nhiều cư dân hải đảo Đông Nam Á. Mông – Dao, Thái, Mường là các nhóm khác ở miền núi phía Bắc và Bắc Trung Bộ.
Câu 9. Chế độ nào được bảo lưu lâu dài trong cộng đồng người Chăm?
- A. Chế độ phụ hệ
- B. Chế độ mẫu hệ
- C. Chế độ vua – tôi
- D. Chế độ quan – dân
Đáp án: B. Phụ nữ giữ vai trò chủ đạo trong gia đình và hôn nhân. C và D là quan hệ chính trị – xã hội, không phải chế độ gia đình – dòng họ.
Câu 10. Tổ chức xã hội của người Chăm được phân chia theo yếu tố nào?
- A. Tộc người và tín ngưỡng
- B. Tín ngưỡng và tôn giáo
- C. Lãnh thổ và tộc người
- D. Địa hình và địa bàn cư trú
Đáp án: D. Theo SGK, xã hội Chăm tổ chức theo địa hình và địa bàn cư trú, với mô hình ba trục: cảng (phía đông) – thành (trung tâm) – trung tâm tôn giáo (phía tây). Các phương án A, B, C đều xoay quanh tộc người, tín ngưỡng nên không khớp với cách phân chia này.
Câu 11. Lãnh thổ Chăm-pa chủ yếu nằm ở khu vực nào của Việt Nam ngày nay?
- A. Đồng bằng sông Hồng
- B. Trung Bộ và Nam Trung Bộ
- C. Tây Nguyên và Đông Bắc
- D. Đồng bằng sông Cửu Long
Đáp án: B. Chăm-pa trải dài dọc dải đất ven biển miền Trung, từ đèo Ngang trở vào đến vùng Nam Trung Bộ, tương ứng địa bàn văn hoá Sa Huỳnh. Đồng bằng sông Hồng là địa bàn Văn Lang – Âu Lạc; đồng bằng sông Cửu Long là địa bàn Phù Nam.
Câu 12. Nhận định nào không đúng về kinh tế Chăm-pa?
- A. Nông nghiệp trồng lúa nước giữ vai trò quan trọng
- B. Khai thác lâm thổ sản và thủ công nghiệp khá phát triển
- C. Buôn bán đường biển có vai trò đáng kể
- D. Kinh tế hoàn toàn khép kín, không giao lưu với bên ngoài
Đáp án: D. Chăm-pa có nhiều vịnh, cảng tốt và nằm trên đường hàng hải, nên ngoại thương là thế mạnh. Chính nhờ giao lưu mà văn minh Ấn Độ mới ảnh hưởng sâu sắc tới họ. Đây là dạng câu “phủ định tuyệt đối” (“hoàn toàn”, “không”) – thường là đáp án sai.
Câu 13. (Câu mở rộng) Sản vật nào của Chăm-pa thường được dùng để trao đổi với thương nhân nước ngoài?
- A. Trầm hương, ngà voi
- B. Chè, cà phê
- C. Cao su, hồ tiêu
- D. Bông, đay
Đáp án: A. Vùng núi Trường Sơn cho nhiều lâm thổ sản quý như trầm hương, ngà voi. Chè, cà phê, cao su, hồ tiêu là cây công nghiệp chủ yếu phát triển ở thời kì sau.
Câu 14. Tôn giáo chính ảnh hưởng đến đời sống tinh thần và nghệ thuật Chăm-pa là
- A. Hin-đu giáo và Phật giáo
- B. Nho giáo và Đạo giáo
- C. Thiên Chúa giáo và Tin Lành
- D. Đạo Mẫu và Đạo thờ Mẫu Liễu
Đáp án: A. Người Chăm tiếp thu Hin-đu giáo (thờ các thần như Si-va) và Phật giáo từ Ấn Độ; hai tôn giáo này in đậm trong đền tháp và tượng. Nho giáo, Đạo giáo gắn với Trung Hoa; Thiên Chúa giáo, Tin Lành xuất hiện muộn.
Câu 15. Thánh địa Mỹ Sơn được xây dựng chủ yếu để
- A. Làm nơi ở của dân cư
- B. Làm trung tâm buôn bán
- C. Thờ thần và tổ tiên của các vua Chăm
- D. Làm pháo đài quân sự
Đáp án: C. Mỹ Sơn là quần thể đền tháp mang tính tôn giáo, nơi tổ chức các nghi lễ thờ thần và các vị vua. Đây chính là “trung tâm tôn giáo” ở phía tây trong mô hình ba trục ở Câu 10.
Câu 16. Thánh địa Mỹ Sơn được UNESCO công nhận là Di sản văn hoá thế giới vào năm nào?
- A. 1993
- B. 1999
- C. 2003
- D. 2010
Đáp án: B. Mỹ Sơn được ghi danh năm 1999, cùng năm với phố cổ Hội An. Năm 1993 là mốc của quần thể di tích Huế. Hãy nhớ cặp “Hội An – Mỹ Sơn: 1999”.
Câu 17. Công trình kiến trúc tiêu biểu nhất của người Chăm là
- A. Đền tháp (tháp Chăm) xây bằng gạch nung
- B. Chùa hang đá
- C. Kim tự tháp
- D. Thành Cổ Loa
Đáp án: A. Tháp Chăm là biểu tượng kiến trúc của Chăm-pa, gắn với tín ngưỡng Hin-đu và Phật giáo. Kim tự tháp là của Ai Cập; Cổ Loa là kinh đô Âu Lạc.
Câu 18. Đề tài chủ yếu của nghệ thuật điêu khắc Chăm-pa là
- A. Cảnh sinh hoạt của quan lại triều Nguyễn
- B. Các vị thần, vũ nữ và linh vật gắn với tôn giáo
- C. Máy móc công nghiệp
- D. Chân dung các nhà khoa học
Đáp án: B. Tượng và phù điêu Chăm thể hiện thần linh Hin-đu, Phật, vũ nữ, linh vật trang trí đền tháp. Các phương án còn lại sai thời kì hoặc sai chủ đề.
Câu 19. Lễ hội Ka-tê của người Chăm có ý nghĩa chủ yếu là
- A. Mừng chiến thắng quân xâm lược phương Bắc
- B. Tri ân thần linh, tổ tiên và những người có công
- C. Kỉ niệm ngày thành lập nhà nước hiện đại
- D. Cầu mưa riêng cho người Kinh
Đáp án: B. Ka-tê là lễ hội truyền thống lớn của cộng đồng Chăm, thể hiện lòng biết ơn thần linh, tổ tiên và các bậc anh hùng; ngày nay vẫn được duy trì và là di sản văn hoá của đất nước.
Câu 20. Nhận định nào khái quát đúng nhất về văn minh Chăm-pa?
- A. Hoàn toàn bản địa, không tiếp xúc với văn minh khác
- B. Sao chép nguyên vẹn văn minh Ấn Độ
- C. Kết hợp giữa nền tảng bản địa Sa Huỳnh và yếu tố tiếp thu từ bên ngoài, trước hết là Ấn Độ
- D. Chỉ tồn tại trong thời hiện đại
Đáp án: C. Chăm-pa có cội nguồn Sa Huỳnh, sau đó tiếp thu có chọn lọc văn minh Ấn Độ và sáng tạo nên bản sắc riêng. A và B cực đoan; D sai về thời gian. Nên nhớ đây là một bộ phận của nền văn hoá Việt Nam đa dân tộc.
Bảng đáp án nhanh
| Câu | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Đáp án | D | B | D | A | C | C | A | C | B | D |
| Câu | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Đáp án | B | D | A | A | C | B | A | B | B | C |
Mẹo làm bài và lỗi sai thường gặp
- Nhầm cội nguồn: luôn ghép cặp Đông Sơn – Văn Lang, Sa Huỳnh – Chăm-pa, Óc Eo – Phù Nam.
- Nhầm “tiếp thu” với “sao chép”: SGK nhấn mạnh Chăm-pa tiếp thu chọn lọc văn minh Ấn Độ, nên các phương án nói “hoàn toàn” thường sai.
- Đọc sót từ “không”: các câu 6 và 12 đều hỏi nội dung không đúng; gạch chân từ phủ định trước khi chọn.
- Nhầm số liệu mốc: 192 (Khu Liên lập Lâm Ấp); 1999 (Mỹ Sơn – di sản thế giới).
Ôn tập thêm
Em có thể đọc kĩ nội dung bài ở phần lý thuyết bằng các liên kết sau, hoặc làm tiếp các bài lân cận trong chương trình.
- Lý thuyết Lịch sử 10 Bài 16: Văn minh Chăm-pa
- Giải SGK Lịch sử 10 Bài 16: Văn minh Chăm-pa
- Sách bài tập Lịch sử 10 Bài 16
- Trắc nghiệm Lịch sử 10 Bài 15: Văn Lang – Âu Lạc
- Trắc nghiệm Lịch sử 10 Bài 17: Văn minh Phù Nam
Sau khi làm xong, hãy tự chấm điểm: từ 18/20 trở lên là em đã nắm chắc Bài 16; dưới 15/20 thì nên đọc lại phần “Nắm nhanh kiến thức” và bảng so sánh ba nền văn hoá ở đầu bài.
Cùng chuyên đề: Bài nằm trong mục lục Trắc nghiệm Lịch sử 10 Chân trời sáng tạo có đáp án (20 bài).
Câu hỏi thường gặp
Trước khi tiếp nhận văn hoá bên ngoài, cư dân Chăm-pa có nền văn hoá bản địa nào?
Đó là văn hoá Sa Huỳnh, hình thành ở vùng Trung và Nam Trung Bộ. Sau này cư dân tiếp thu chọn lọc văn minh Ấn Độ để hình thành văn minh Chăm-pa.
Văn minh Chăm-pa chịu ảnh hưởng của nền văn minh nào nhiều nhất?
Văn minh Ấn Độ. Chữ Phạn, tôn giáo (Hin-đu giáo, Phật giáo), mô hình nhà nước và pháp luật Ấn Độ đều được người Chăm tiếp thu và biến đổi cho phù hợp.
Ai lập ra nhà nước tiền thân của Chăm-pa và vào năm nào?
Khu Liên lãnh đạo người Chăm giành độc lập từ nhà Hán năm 192, lập nước Lâm Ấp, là tiền thân của nhà nước Chăm-pa.
Bài trắc nghiệm này có đủ 20 câu và có giải thích không?
Có. Trang gồm 20 câu, mỗi câu có đáp án, giải thích và phân tích vì sao các phương án còn lại sai, kèm bảng đáp án nhanh.