Trả lời nhanh
Thị trường chỉ có ba chức năng: (1) thực hiện (thừa nhận) giá trị sử dụng và giá trị của hàng hoá; (2) cung cấp thông tin cho người mua và người bán; (3) điều tiết, kích thích hoặc hạn chế sản xuất và tiêu dùng. Nội dung nào nằm ngoài ba ý này, nhất là việc trực tiếp sản xuất, tạo ra hàng hoá, dịch vụ, thì không phải chức năng của thị trường. Thị trường là nơi trao đổi, không phải nơi làm ra hàng hoá.
Thị trường là gì?
Thị trường là tổng hoà các mối quan hệ mua bán, trao đổi hàng hoá và dịch vụ giữa người bán và người mua, được thể hiện qua giá cả và số lượng. Thị trường có thể là một nơi cụ thể như chợ, siêu thị, hoặc không có địa điểm cố định như sàn thương mại điện tử.
Ba chức năng của thị trường
| Chức năng | Nội dung | Ví dụ |
|---|---|---|
| Thực hiện (thừa nhận) giá trị | Hàng hoá bán được thì công dụng và giá trị của nó mới được xã hội thừa nhận | Một mẫu áo bán chạy chứng tỏ nó đáp ứng nhu cầu; mẫu ế chứng tỏ chưa được chấp nhận |
| Thông tin | Cho biết quy mô nhu cầu, giá cả, chất lượng, cung cầu, xu hướng | Giá rau tăng báo hiệu nguồn cung đang thiếu |
| Điều tiết, kích thích hoặc hạn chế | Giá cả và cung cầu hướng người sản xuất và người tiêu dùng thay đổi hành vi | Giá lúa cao khiến nông dân mở rộng diện tích, giá thấp thì thu hẹp |
Phân tích: những nội dung không phải chức năng
- Trực tiếp sản xuất, cung cấp hàng hoá và dịch vụ: việc này do các chủ thể sản xuất (doanh nghiệp, hộ sản xuất) thực hiện. Thị trường chỉ kết nối người bán và người mua, đưa ra tín hiệu giá cả.
- Quản lí, ban hành luật pháp: đây là chức năng của Nhà nước, không phải của thị trường.
- Tự bảo đảm công bằng xã hội: thị trường vận hành theo cung cầu, không tự đảm bảo công bằng; Nhà nước phải can thiệp bằng chính sách.
Vì thế, khi đề trắc nghiệm có phương án “cung cấp hàng hoá, dịch vụ” hoặc “sản xuất hàng hoá”, em cần chọn đó là nội dung không phải chức năng. Đề của em có thể liệt kê các phương án khác nhau; em hãy loại trừ ba chức năng ở trên, phương án còn lại là đáp án.
Phân biệt “chức năng” với “vai trò”
Chức năng là những tác dụng vốn có do bản chất thị trường tạo ra. Còn vai trò là ý nghĩa, tác động của thị trường đối với nền kinh tế, ví dụ thúc đẩy cạnh tranh, phân bổ nguồn lực, thúc đẩy đổi mới công nghệ. Câu hỏi “chức năng” thường chỉ xoay quanh ba ý nêu trên.
Mẹo nhớ
Nhớ “Thực – Tin – Điều”: Thực hiện giá trị, Thông tin, Điều tiết. Mọi phương án không bắt đầu từ ba ý này đều cần xem xét kĩ.
Lỗi sai thường gặp
- Nhầm “thực hiện giá trị” với “tạo ra giá trị”. Thị trường thừa nhận giá trị chứ không tạo ra giá trị; giá trị do lao động sản xuất tạo ra.
- Cho rằng thị trường “quản lí xã hội” vì có điều tiết. Điều tiết ở đây là điều tiết sản xuất và tiêu dùng bằng tín hiệu giá cả.
- Nhầm chức năng với các nhân tố cấu thành thị trường như hàng hoá, tiền tệ, người mua, người bán.
Luyện tập
Câu 1. Giá thịt lợn tăng cao khiến nhiều hộ nuôi thêm lợn. Đây là biểu hiện của chức năng nào?
Đáp án: chức năng điều tiết, kích thích sản xuất.
Câu 2. Một lô hàng bán hết nhanh chóng là biểu hiện của chức năng nào?
Đáp án: thực hiện (thừa nhận) giá trị sử dụng và giá trị của hàng hoá.
Câu 3. Người tiêu dùng đọc giá niêm yết để biết sản phẩm nào đang khan hiếm. Đó là chức năng gì?
Đáp án: chức năng thông tin.
Câu hỏi thường gặp
Thị trường có mấy chức năng?
Thị trường có ba chức năng: thực hiện giá trị của hàng hoá, thông tin, và điều tiết, kích thích hoặc hạn chế sản xuất và tiêu dùng.
Trực tiếp sản xuất hàng hoá có phải chức năng của thị trường không?
Không. Việc sản xuất do doanh nghiệp, hộ sản xuất đảm nhiệm; thị trường chỉ kết nối cung cầu và đưa ra tín hiệu giá cả.
Chức năng thông tin của thị trường là gì?
Thị trường cung cấp cho người mua và người bán thông tin về nhu cầu, giá cả, chất lượng, cung cầu để họ ra quyết định.
Chức năng thừa nhận giá trị hàng hoá thể hiện như thế nào?
Hàng hoá bán được thì giá trị sử dụng và giá trị của nó mới được xã hội thừa nhận, ngược lại hàng ế là chưa được công nhận.