Trả lời nhanh
Phản xạ khuếch tán xảy ra khi chùm tia sáng song song chiếu vào một bề mặt gồ ghề (nhám) rồi bị hắt đi theo nhiều hướng khác nhau. Vì vậy, trong câu trắc nghiệm, em hãy chọn phương án nói về ánh sáng chiếu lên giấy, vải, tường, mặt bàn gỗ, trang sách… và loại các phương án về gương phẳng hay mặt nước lặng.
Phản xạ khuếch tán là gì?
Khi ánh sáng gặp một vật, một phần bị hắt trở lại môi trường cũ. Nếu bề mặt vật nhẵn bóng, các tia phản xạ vẫn song song với nhau: đó là phản xạ (còn gọi là phản xạ gương). Nếu bề mặt gồ ghề, mỗi tia tới gặp một mẩu mặt nhỏ nghiêng khác nhau nên các tia phản xạ toả ra nhiều hướng: đó là phản xạ khuếch tán.
Điều quan trọng: ở phản xạ khuếch tán, từng tia sáng vẫn tuân theo định luật phản xạ ánh sáng (góc phản xạ bằng góc tới). Chỉ vì pháp tuyến tại mỗi điểm trên mặt nhám hướng khác nhau nên các tia phản xạ mới không song song.
Dấu hiệu để nhận biết nhanh
- Bề mặt nhám, xù xì (nhìn kỹ hoặc sờ thấy không phẳng) → phản xạ khuếch tán.
- Em nhìn thấy vật từ nhiều phía khác nhau mà không bị chói → ánh sáng bị khuếch tán.
- Không thấy ảnh rõ nét của vật khác trên bề mặt → không phải phản xạ gương.
Bảng phân loại các trường hợp thường gặp
| Bề mặt | Loại phản xạ | Giải thích |
|---|---|---|
| Tờ giấy trắng, trang sách | Khuếch tán | Có các sợi giấy li ti làm bề mặt gồ ghề; nhờ vậy nhiều người ngồi các hướng đều đọc được. |
| Bức tường sơn mờ, vải, quần áo | Khuếch tán | Bề mặt xù xì, hắt ánh sáng đi mọi hướng. |
| Mặt bàn gỗ không đánh bóng, mặt đường | Khuếch tán | Bề mặt nhám ở kích thước nhỏ. |
| Màn chiếu phim | Khuếch tán | Được thiết kế nhám để khán giả ở nhiều vị trí đều thấy hình. |
| Gương phẳng, kính cửa sổ sạch (soi ngược) | Phản xạ gương | Bề mặt rất nhẵn nên tia phản xạ song song. |
| Mặt nước hồ lặng gió | Phản xạ gương | Mặt nước phẳng, cho ảnh rõ của cây cối, mây trời. |
| Tấm kim loại được đánh bóng | Phản xạ gương | Nhẵn, bóng. |
Vì sao không phải cứ “thấy được vật” là phản xạ gương?
Ta nhìn thấy một vật không tự phát sáng là nhờ ánh sáng từ vật đó đi vào mắt. Nếu vật chỉ phản xạ gương, ánh sáng chỉ đi theo một hướng nhất định, em phải đứng đúng hướng đó mới thấy. Các vật xung quanh (sách, bàn, ghế, tường) đều nhìn thấy từ mọi góc vì chúng khuếch tán ánh sáng.
Mẹo làm trắc nghiệm và lỗi sai thường gặp
- Mẹo: tự hỏi “bề mặt này có soi được mặt mình không?”. Soi được → phản xạ gương; không soi được → khuếch tán.
- Lỗi 1: cho rằng phản xạ khuếch tán không tuân theo định luật phản xạ. Thực ra vẫn tuân theo, ở từng tia.
- Lỗi 2: nhầm “khuếch tán” với “tán xạ” hay “khúc xạ”. Khúc xạ là tia bị gãy khi sang môi trường khác, không phải bị hắt lại.
- Lỗi 3: thấy mặt vật có màu sáng, bóng loáng một phần (như bàn sơn bóng) là chọn ngay gương. Hãy xét bề mặt có đủ nhẵn để cho ảnh rõ hay không.
Bài luyện tập tự kiểm tra
- Ánh sáng từ đèn bàn chiếu lên trang vở rồi em đọc được chữ. Đây là phản xạ gương hay khuếch tán?
Đáp án: khuếch tán, vì trang vở có bề mặt nhám. - Vì sao ban đêm trên mặt hồ phẳng lặng ta thấy ảnh rõ của ánh trăng, còn khi hồ gợn sóng thì ảnh vỡ ra thành nhiều đốm sáng?
Đáp án: mặt hồ lặng phản xạ gương nên cho ảnh rõ; khi gợn sóng, mặt nước thành nhiều mảnh nghiêng khác nhau nên ánh sáng bị hắt đi nhiều hướng, ảnh bị vỡ. - Giải thích vì sao người ngồi ở mọi vị trí trong rạp đều thấy hình trên màn chiếu.
Đáp án: màn chiếu có bề mặt nhám, ánh sáng bị khuếch tán theo mọi hướng nên mắt ở nhiều chỗ đều nhận được ánh sáng.
Lưu ý: nếu đề của em có sẵn các phương án A, B, C, D, hãy áp dụng bảng phân loại trên để chọn phương án mô tả bề mặt gồ ghề và loại phương án nói về gương phẳng, mặt nước lặng, kim loại bóng.
Câu hỏi thường gặp
Phản xạ khuếch tán có tuân theo định luật phản xạ ánh sáng không?
Có. Mỗi tia sáng khi gặp một điểm trên bề mặt vẫn có góc phản xạ bằng góc tới. Các tia phản xạ toả ra nhiều hướng vì pháp tuyến tại các điểm của mặt nhám có hướng khác nhau.
Vì sao nhiều người ở các vị trí khác nhau đều nhìn thấy cùng một trang sách?
Vì trang sách khuếch tán ánh sáng theo mọi hướng, nên ánh sáng từ trang sách đi vào mắt người ở nhiều vị trí khác nhau.
Phân biệt phản xạ gương và phản xạ khuếch tán như thế nào?
Bề mặt nhẵn, cho ảnh rõ, chùm phản xạ song song là phản xạ gương. Bề mặt gồ ghề, không cho ảnh rõ, chùm phản xạ toả nhiều hướng là phản xạ khuếch tán.