Trả lời nhanh
Nhiệm vụ cơ bản của Sử học là tìm hiểu, khôi phục và dựng lại quá khứ của loài người một cách chân thực, khách quan; trên cơ sở đó giải thích các sự kiện, rút ra quy luật và bài học kinh nghiệm cho hiện tại và tương lai. Vì vậy, phương án nào nói về “dựng lại quá khứ đúng như nó đã diễn ra” hoặc “rút ra quy luật, bài học lịch sử” chính là đáp án đúng.
Đề bài thường gặp và cách nhận ra đáp án
Câu hỏi “Ý nào sau đây là một trong những nhiệm vụ cơ bản của Sử học?” nằm trong phần mở đầu môn Lịch sử lớp 10 (bài về lịch sử và Sử học). Các phương án thường xoay quanh hai nhóm: nhóm đúng (nói về tái hiện, giải thích, rút bài học) và nhóm sai (nói về sáng tạo, thay đổi hoặc chỉ ca ngợi quá khứ).
Mẹo làm nhanh: hãy tìm phương án có các từ khoá “dựng lại”, “tái hiện”, “khôi phục”, “giải thích”, “quy luật”, “bài học”. Đó là “ngôn ngữ” của nhiệm vụ Sử học.
Nhiệm vụ cơ bản của Sử học gồm những gì?
- Tìm hiểu và khôi phục quá khứ: dựa vào tư liệu (hiện vật, văn bản, truyền miệng, hình ảnh…) để dựng lại bức tranh quá khứ chân thực, toàn diện, sinh động.
- Giải thích lịch sử: chỉ ra nguyên nhân, diễn biến, kết quả, ý nghĩa của sự kiện; trả lời câu hỏi “vì sao lại như vậy?”.
- Rút ra quy luật và bài học: từ các sự kiện cụ thể, khái quát quy luật vận động của xã hội, rút bài học kinh nghiệm để vận dụng vào hiện tại và dự báo tương lai.
Ba nhiệm vụ này nối tiếp nhau: có biết đúng thì mới hiểu đúng, có hiểu đúng mới rút ra được bài học đúng.
Phân biệt “nhiệm vụ” và “chức năng” của Sử học
| Nội dung | Ý nghĩa |
|---|---|
| Chức năng | Khoa học (nhận thức, tái hiện và giải thích quá khứ) và xã hội (giáo dục, dự báo, góp phần định hướng phát triển). |
| Nhiệm vụ | Việc cụ thể Sử học phải làm: dựng lại quá khứ, giải thích, rút quy luật và bài học. |
Lỗi hay gặp: học sinh lẫn hai khái niệm này. Nhớ rằng chức năng trả lời “Sử học để làm gì?”, còn nhiệm vụ trả lời “Sử học phải làm những việc gì?”.
Vì sao các nội dung sau KHÔNG phải nhiệm vụ của Sử học?
Dưới đây là một số ý “gây nhiễu” thường được đưa ra trong câu hỏi dạng này (em xem như ví dụ để luyện loại trừ):
- “Thay đổi các sự kiện đã xảy ra cho phù hợp với hiện tại” – sai, vì lịch sử là quá khứ khách quan, không thể và không được xuyên tạc.
- “Sáng tạo ra những phát minh kĩ thuật mới” – sai, đó là việc của khoa học – kĩ thuật.
- “Chỉ ghi nhớ năm tháng, tên người” – sai, nhớ sự kiện mới là bước đầu; Sử học còn phải giải thích và rút bài học.
- “Chỉ ca ngợi thành tựu, bỏ qua thất bại” – sai, vì Sử học đòi hỏi tính trung thực, toàn diện.
Ví dụ minh hoạ
Lấy cuộc kháng chiến chống quân Mông – Nguyên thế kỉ XIII. Sử học dựng lại diễn biến ba lần kháng chiến; giải thích vì sao nhà Trần thắng (đoàn kết, kế sách “vườn không nhà trống”, tài chỉ huy); rồi rút bài học về sức mạnh khối đại đoàn kết và chiến lược phù hợp. Đủ cả ba nhiệm vụ.
Luyện tập nhanh
- Việc các nhà sử học đối chiếu nhiều nguồn tư liệu để xác định đúng thời gian một sự kiện thuộc nhiệm vụ nào?
Đáp án: Khôi phục, dựng lại quá khứ chân thực (cần tư liệu đáng tin cậy). - Nhận xét “Từ thất bại của phong trào Cần Vương, rút ra yêu cầu phải có đường lối cứu nước phù hợp” thuộc nhiệm vụ nào?
Đáp án: Rút ra quy luật, bài học lịch sử. - Điền khuyết: “Sử học có nhiệm vụ ……… quá khứ một cách chân thực, khách quan và rút ra ……… cho hiện tại.”
Đáp án: dựng lại (tái hiện); bài học kinh nghiệm.
Ghi nhớ
Hãy nhớ công thức ngắn: Dựng lại – Giải thích – Rút bài học. Phương án nào đi theo ba hướng này là đúng; phương án nào bóp méo, sáng tạo ra sự kiện hoặc chỉ liệt kê khô khan là sai.
Câu hỏi thường gặp
Nhiệm vụ cơ bản của Sử học là gì?
Là tìm hiểu, khôi phục và dựng lại quá khứ một cách chân thực, khách quan; giải thích các sự kiện; rút ra quy luật và bài học kinh nghiệm cho hiện tại và tương lai.
Nhiệm vụ và chức năng của Sử học khác nhau thế nào?
Chức năng cho biết Sử học để làm gì (khoa học và xã hội), còn nhiệm vụ là những việc cụ thể Sử học phải thực hiện như tái hiện, giải thích, rút bài học.
Vì sao Sử học phải trung thực, khách quan?
Vì nếu quá khứ bị bóp méo thì việc giải thích và rút bài học sẽ sai, gây hậu quả xấu cho nhận thức và định hướng hành động của xã hội.
Làm sao loại nhanh phương án sai trong câu hỏi này?
Loại các phương án nói về thay đổi, bịa đặt sự kiện, sáng chế kĩ thuật hoặc chỉ ghi nhớ số liệu; giữ lại phương án có từ khoá dựng lại, giải thích, quy luật, bài học.