Trả lời nhanh
Khí áp thay đổi theo độ cao theo quy luật: càng lên cao khí áp càng giảm, càng xuống thấp khí áp càng tăng. Nguyên nhân là càng lên cao không khí càng loãng, mật độ không khí giảm và cột không khí phía trên đầu mỏng đi nên sức nén xuống mặt đất nhỏ hơn.
Khí áp là gì? Nhắc nhanh trước khi làm bài
Khí áp là sức ép của không khí lên bề mặt Trái Đất (và lên mọi vật trong không khí). Đơn vị thường dùng là mmHg hoặc hPa (hectopascal). Ở mực nước biển, khí áp trung bình khoảng 760 mmHg, tương đương khoảng 1013 hPa.
Em cần hiểu: khí áp chính là “sức nặng” của cả cột không khí từ vị trí đang xét lên đến hết tầng khí quyển. Cột này càng dày thì khí áp càng lớn.
Mô tả sự thay đổi khí áp theo độ cao (theo hình)
Hình trong bài thường vẽ một sườn núi, kèm các mức độ cao và giá trị khí áp tương ứng. Khi quan sát, em mô tả theo trình tự sau:
- Ở chân núi / mực nước biển: độ cao thấp nhất, khí áp cao nhất.
- Lên lưng chừng núi: khí áp giảm dần so với chân núi.
- Ở đỉnh núi: độ cao lớn nhất, khí áp thấp nhất.
- Kết luận: độ cao tăng thì khí áp giảm, độ cao giảm thì khí áp tăng (quan hệ nghịch).
Để dễ hình dung, em xem hình minh hoạ dưới đây. Các số liệu là giá trị gần đúng theo khí quyển chuẩn, dùng làm ví dụ.
Giải thích: vì sao càng lên cao khí áp càng giảm?
- Cột không khí phía trên mỏng đi. Ở chân núi có cả cột không khí dày đè xuống. Lên đến đỉnh, phần không khí nằm phía trên đầu em ít hơn nhiều, nên sức ép nhỏ hơn.
- Không khí loãng dần. Không khí chịu lực hút của Trái Đất nên tập trung nhiều ở gần mặt đất. Lên cao, các phân tử khí thưa dần, mật độ giảm, số lần va chạm lên một đơn vị diện tích cũng giảm.
Vì vậy, nếu viết gọn trong bài kiểm tra: “Càng lên cao không khí càng loãng, sức nén của không khí càng nhỏ nên khí áp giảm.”
Bảng số liệu minh hoạ
| Độ cao | Khí áp gần đúng (hPa) | Nhận xét |
|---|---|---|
| 0 m (mực nước biển) | 1013 | Cao nhất |
| 1000 m | khoảng 899 | Giảm hơn 110 hPa |
| 3000 m | khoảng 701 | Chỉ còn khoảng 70% so với mực biển |
| 5000 m | khoảng 540 | Còn hơn một nửa |
Em để ý: ở gần mặt đất, khí áp giảm nhanh hơn; lên rất cao thì mức giảm chậm dần vì không khí vốn đã thưa. Đây là lí do đồ thị không phải đường thẳng hoàn toàn.
Lỗi sai thường gặp
- Viết ngược quy luật (“lên cao khí áp tăng”). Mẹo nhớ: lên cao thì “nhẹ đầu”, ít không khí đè lên, nên áp suất giảm.
- Giải thích bằng nhiệt độ. Lên cao nhiệt độ giảm là một hiện tượng khác. Khí áp giảm chủ yếu do mật độ và độ dày cột không khí, không phải vì “trời lạnh”.
- Chỉ mô tả mà không giải thích hoặc ngược lại. Câu hỏi có hai yêu cầu nên bài làm phải đủ cả hai ý.
Ứng dụng trong đời sống
- Lên núi cao hoặc đi máy bay, tai thường bị ù vì áp suất bên ngoài giảm.
- Gói bim bim mang lên vùng cao thường phồng căng vì khí áp bên ngoài nhỏ hơn áp suất khí trong gói.
- Người leo núi cao cảm thấy khó thở vì không khí loãng, lượng oxy mỗi lần hít vào ít hơn.
Bài luyện tập
- Thành phố A ở độ cao gần 0 m, thị trấn B ở độ cao khoảng 1500 m. Nơi nào có khí áp cao hơn? Vì sao?
Đáp án: Thành phố A, vì ở thấp hơn nên cột không khí phía trên dày hơn, không khí đặc hơn. - Đúng hay sai: “Khí áp tăng dần khi đi từ chân núi lên đỉnh núi.” Hãy sửa lại nếu sai.
Đáp án: Sai. Sửa: khí áp giảm dần từ chân núi lên đỉnh núi. - Vì sao gói bim bim đem lên vùng núi cao lại bị phồng lên?
Đáp án: Khí áp bên ngoài giảm, trong khi lượng khí trong gói gần như không đổi nên khí trong gói đẩy căng vỏ gói.
Câu hỏi thường gặp
Sự thay đổi khí áp theo độ cao có đặc điểm gì?
Khí áp giảm khi độ cao tăng và tăng khi độ cao giảm. Nơi thấp (mực nước biển) có khí áp cao nhất, đỉnh núi cao có khí áp thấp.
Khí áp ở mực nước biển là bao nhiêu?
Khí áp trung bình ở mực nước biển khoảng 760 mmHg, tương đương khoảng 1013 hPa.
Vì sao lên cao không khí lại loãng?
Không khí bị Trái Đất hút nên tập trung nhiều ở gần mặt đất. Càng lên cao, các phân tử khí càng thưa nên mật độ không khí giảm.
Khí áp giảm theo độ cao có liên quan đến nhiệt độ không?
Hai hiện tượng cùng xảy ra khi lên cao nhưng khác nguyên nhân. Khí áp giảm chủ yếu do cột không khí phía trên mỏng đi và không khí loãng, không phải do trời lạnh.